เปิดม่านความปลอดภัยกับความลับที่อาจไม่มีใครเคยรู้ใน “โรงละคร”

“โรงละคร” เป็นอีกหนึ่งสถานที่ที่เป็นปลายทางแห่งความฝันของนักแสดงหลาย ๆ คน ที่อยากจะพัฒนาตนเองและแสดงศักยภาพทางการแสดงผ่านโรงละครแสนยิ่งใหญ่และทรงเกียรติ เพราะเป็นความท้าทายหนึ่งของอาชีพนักแสดง ไม่ว่าจะเป็นการร้อง เล่น เต้น และแสดงสดติดต่อกันอยู่นานหลายเดือน และกว่าจะได้เข้าไปเป็นส่วนหนึ่งในการแสดงนั้น ก็ต้องผ่านการออดิชันกับผู้คนนับพันเพื่อให้ได้รับโอกาสนั้นมา ทั้งยังเป็นสถานที่ที่ส่งต่อความบันเทิงให้กับผู้ชมที่รักในการแสดงอีกด้วย

ศิลปะ เสียงดนตรี และการละคร จึงถือเป็นความบันเทิงที่มนุษย์รังสรรค์ขึ้นเพื่อคลายจากความตึงเครียดในวันที่แสนอ่อนล้า เป็นวิธีการส่งผ่านเรื่องราวมากมายที่เกิดขึ้นในสังคมต่าง ๆ ไปจนถึงการบูชาเทพเจ้าที่มีมาตั้งแต่ยุคอียิปต์โบราณ

จนถึงวันนี้ โรงละครได้แปรเปลี่ยนจากการเป็นส่วนหนึ่งของพิธีกรรมทางศาสนา สู่การถ่ายทอดความบันเทิงอันน่าหลงใหลสู่สายตาของผู้ชม แต่สิ่งหนึ่งที่ยังคงอยู่คู่กับมหรสพในโรงละครตลอดมาและได้รับการพัฒนาขึ้นตามยุคสมัย ก็คือเรื่องของ “ความปลอดภัย”

Ronny Siegel / Wikimedia Commons

Sharon Mollerus / Flickr

ความสมบูรณ์แบบสุดคลาสสิกของโรงละครแห่งแรกของโลก
โรงละครเอพิดอรัส (Epidaurus Theatre) ตั้งอยู่ ณ เมืองเอพิดอรัส ประเทศกรีซ อยู่ห่างจากเมืองหลวงอย่างเอเธนส์ ประมาณ 2 ชั่วโมง โดยถือเป็นโรงละครแห่งแรกของโลกที่ถูกสร้างขึ้นราว ๆ ปลายศตวรรษที่ 4 ก่อนคริสตศักราช และถูกขุดค้นพบในปี ค.ศ. 1881 เอพิดอรัสเธียเตอร์เป็นโรงละครที่ได้รับการออกแบบไว้อย่างยิ่งใหญ่ตระการตาตามรูปแบบของอารยธรรมกรีกโบราณ และได้รับการอนุรักษ์ไว้อย่างดีที่สุดในประเทศกรีซ มีลักษณะเป็นอัฒจันทร์ครี่งวงกลม ซึ่งมีโครงสร้างอันประณีตและได้มาตรฐาน ล้อมรอบไปด้วยแมกไม้เขียวขจี สามารถมองเห็นวิวภูเขาและท้องฟ้าแจ่มใสได้อย่างชัดเจน ปัจจุบันโรงละครเอพิดอรัสแห่งนี้มีอายุมากกว่า 2,000 ปี และยังคงเป็นสถานที่สำหรับแสดงละครเวทีอย่างสม่ำเสมอมาจนถึงปัจจุบัน

ถึงแม้ว่าโรงละครแห่งนี้จะมีขนาดใหญ่และรองรับผู้ชมได้มากถึง 14,000 คน แต่ด้วยระบบเสียงอันยอดเยี่ยมที่ไม่มีแห่งใดในโลกเทียบได้ ทำให้ผู้ชมสามารถได้ยินเสียงนักแสดงได้อย่างชัดเจนทุกคำพูด ทั้งได้ยินเสียงของท่วงทำนองและจังหวะดนตรีได้โดยที่ไม่ต้องใช้เครื่องขยายเสียง จนได้รับการเปรียบเทียบว่า แม้แต่เสียงเหรียญตกพื้นก็ยังได้ยินไปจนถึงแถวสุดท้ายของอัฒจันทร์ แม้กาลเวลาที่เลยผ่านไปจะทำให้เอพิดอรัสเธียเตอร์มีความทรุดโทรมและมีร่องรอยความสึกหรออยู่บ้าง แต่โรงละครแห่งนี้ก็ยังได้รับการบูรณะอยู่เสมอเพื่อให้คงความสวยงามตามแบบฉบับของกรีกโบราณ จนได้รับการยกย่องให้เป็นหนึ่งในมรดกโลกจากองค์การยูเนสโก ทั้งยังกลายเป็นต้นแบบในการสร้างโรงละครอื่น ๆ ทั่วโลกมาจนถึงปัจจุบัน

Liam McGarry / Unsplash

ระบบความปลอดภัยในโรงละคร
ไม่เพียงความยิ่งใหญ่อลังการของโรงละครเท่านั้น ที่ช่วยให้การชมมหรสพนั้นครบรสเต็มอารมณ์ แต่ในปัจจุบันที่มีโรงละครกำเนิดขึ้นอยู่ทั่วทุกมุมโลก และได้กลายเป็นอีกหนึ่งสถานที่ที่ต้องรองรับผู้คนจำนวนมาก ตั้งแต่นักแสดงไปจนถึงผู้ชมรวมกว่าหลายพันคนต่อวัน ทำให้ต้องมีมาตรการที่เข้มงวดเพื่อให้การแสดงดำเนินไปได้อย่างราบรื่นและตรงต่อเวลา และมาตรการที่ส่งผลต่อความเรียบร้อยของการดำเนินการในโรงละครนี้ก็คือ “ระบบความปลอดภัย” ที่มีตั้งแต่ความปลอดภัยขั้นพื้นฐาน ไปจนถึงอุปกรณ์และระบบต่าง ๆ การปฏิบัติตัวที่เหมาะสมสำหรับทีมงาน นักแสดง และผู้ชม ไปจนถึงเรื่องราวความเชื่อที่เกี่ยวข้องกับความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สินที่รู้ไว้ไม่เสียหลาย

รู้จักความปลอดภัยขั้นพื้นฐานในโรงละคร

• ก่อนการซ้อมหรือแสดงจริงในแต่ละครั้ง จะต้องมีการตรวจสอบอุปกรณ์ประกอบฉากทั้งหมด เพื่อให้แน่ใจว่าได้รับการดูแลรักษาความปลอดภัยอย่างดีและสามารถใช้งานได้ตามมาตรฐานความปลอดภัย
  
• โครงสร้างที่มีการยกระดับ ควรมีการทำเครื่องหมายให้เห็นได้อย่างชัดเจน
  
• พื้นของเวทีต้องมีความยืดหยุ่นเพียงพอ และสามารถรองรับน้ำหนักของอุปกรณ์ประกอบฉากได้ พื้นควรแห้ง ไม่เปียกลื่น และควรตรวจสอบว่าบนเวทีปราศจากเศษตะปู สิ่งกีดขวาง หรือพื้นที่สึกหรอ
  
• ตรวจสอบบันไดหลังเวทีอยู่เสมอว่ายังอยู่ในสภาพดี ช่องบันไดควรมีแสงสว่างเหมาะสมและมีราวบันไดเพื่อความปลอดภัยของนักแสดงในการเดินขึ้นหรือลงได้อย่างสะดวก
• วิธีจัดเก็บบันไดที่ใช้ในการปฏิบัติงาน หากเป็นไปได้ ควรแขวนบันไดในแนวนอนบนตะขอติดผนัง และต้องได้รับการตรวจสอบก่อนการใช้งานทุกครั้งว่ายังอยู่ในสภาพดีและไม่ชำรุด ไม่ควรวางบันไดบนโต๊ะหรือกล่องเพื่อเพิ่มความสูงในการปฏิบัติงาน
  
• ในการปฏิบัติงานบนที่ที่มีความสูงมากกว่า 6 ฟุต จะต้องมีรั้วตาข่ายป้องกันการตกลงมาเพื่อความปลอดภัย
• ฉากการแสดงที่ต้องใช้สลิง ควรได้รับการตรวจสอบอยู่เสมอว่าเชือกหรือสายไฟไม่หลุดลุ่ยและแข็งแรงเพียงพอสำหรับสิ่งที่จะยก หากพบจุดที่ชำรุด ต้องหยุดการใช้งานและเปลี่ยนทันที
• จำเป็นต้องแจ้งเตือนผู้คนบนเวทีหรือนักแสดงทุกครั้ง ก่อนที่จะเคลื่อนย้ายฉากหรืออุปกรณ์ต่าง ๆ
• การออกแบบฉากหรืออุปกรณ์อื่น ๆ จะต้องได้รับการอนุมัติและตรวจสอบจากทีมงานฝ่ายผลิตก่อนการใช้งานในแต่ละครั้ง เพื่อความเหมาะสมและความปลอดภัยของทุกคนในพื้นที่ปฏิบัติงาน

:mrMark: / Flickr

ความปลอดภัยของอุปกรณ์สำหรับใช้ในการแสดง

• เสื้อผ้าของนักแสดงต้องได้รับการดูแลโดยผู้เชี่ยวชาญและมีความรู้ในเรื่องของเสื้อผ้า ควรตระหนักถึงการใช้งานได้จริง ปลอดภัย สามารถบำรุงรักษาได้ในชีวิตประจำวัน และได้รับการตรวจสอบอย่างดีว่าไม่มีจุดที่ชำรุดหรือเสียหายทั้งก่อนและหลังจากการใช้งาน
• การออกแบบเสื้อผ้าและอุปกรณ์ประกอบฉากต่าง ๆ เช่น มีด ดาบ ปืน ผ้าม่าน จะต้องเป็นวัสดุที่ป้องกันไฟ เพื่อความปลอดภัยหากเกิดเหตุฉุกเฉิน
• การเลือกใช้ผลิตภัณฑ์เครื่องสำอางของนักแสดงต้องมีความปลอดภัย ภาชนะใส่เครื่องสำอางต้องได้รับการทำความสะอาดให้ถูกสุขอนามัยทั้งก่อนและหลังการนำมาใช้งาน เพื่อป้องกันการสะสมของเชื้อโรคและการเกิดโรคติดต่อ

stefano stacchini / Unsplash

การทำงานของระบบไฟฟ้า

• ระบบไฟฟ้าทั้งหมดจะต้องได้รับการดำเนินการโดยช่างไฟฟ้าผู้เชี่ยวชาญที่มีใบอนุญาต และควรเดินสายปิดเทปเพื่อไม่ให้เกิดการสะดุดล้ม
• ควรตรวจสอบระบบสายดินอย่างสม่ำเสมอ หากมีการชำรุด ควรตรวจสอบแก้ไขให้เสร็จก่อนเริ่มใช้งานทุกครั้ง
• การใช้เอฟเฟ็กต์เกี่ยวกับไฟต้องได้รับการควบคุมดูแลจากช่างผู้ชำนาญการ
  

ความปลอดภัยในการปฏิบัติงานของทีมงานและนักแสดง

• ในการปฏิบัติงานเบื้องหลังของละครเวที ซึ่งเป็นความปลอดภัยส่วนบุคคล ควรมีแว่นตา หน้ากากอนามัย หรืออุปกรณ์อื่น ๆ เพื่อป้องกันตัวเองจากฝุ่นละอองหรือเศษวัสดุต่าง ๆ ในการปฏิบัติงาน
• ไม่ควรสวมใส่เสื้อกล้าม หรือรองเท้าแตะมาในสถานที่ปฏิบัติงาน เพื่อป้องกันของหล่นใส่ศีรษะ หรืออาจหล่นทับเท้าได้
  
• ในการเคลื่อนย้ายฉาก ควรตรวจสอบให้แน่ใจว่าจำนวนคนเพียงพอกับน้ำหนักของสิ่งของที่จะเคลื่อนย้าย เพื่อป้องกันการบาดเจ็บ
• และอีกหนึ่งสิ่งที่สำคัญที่สุดสำหรับนักแสดงและทีมงาน คือการพักผ่อนให้เพียงพอก่อนถึงวันแสดง เพราะนอกจากจะต้องมีสปิริตในการแสดงแล้ว นักแสดงยังต้องใช้ทั้งแรงกายแรงใจในการแสดงเพื่อส่งต่อความสุขไปให้กับผู้ชม

Alev Takil / Unsplash

ความปลอดภัยสำหรับการจัดระเบียบผู้ชม

• ทางหนีไฟที่เป็นทางออกฉุกเฉิน ต้องมีเครื่องหมายและมีป้ายบอกทางให้ผู้ใช้บริการเห็นได้อย่างชัดเจน
• ต้องมีถังดับเพลิงติดตั้งอยู่ในที่ที่เหมาะสม อยู่ในสภาพที่ดีพร้อมใช้งาน และมีการตรวจสอบอยู่เสมอ
  
• การจัดเก็บวัสดุอย่างเหมาะสมในพื้นที่โรงละคร มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อประสิทธิภาพในการแสดงและความปลอดภัยของนักแสดง ทีมงาน และผู้ชม
• ทีมงานต้องเตรียมแผนการเพื่อจัดระเบียบผู้เข้าชม ไม่ให้เกิดความแออัดและวุ่นวายในบริเวณโรงละคร เพื่อความราบรื่นในการปฏิบัติงานและรอบการแสดงที่ตรงเวลา
  
• ผู้ชมควรปฏิบัติตามกฎระเบียบและข้อบังคับของโรงละคร เพื่อความสะดวกในการจัดการของเจ้าหน้าที่และเพื่อความปลอดภัยสำหรับทุกคนที่อยู่ในพื้นที่โรงละคร หากเกิดเหตุฉุกเฉิน เจ้าหน้าที่จะสามารถทำงานได้อย่างสะดวก และอพยพผู้ที่อยู่ในพื้นที่ออกจากบริเวณนั้นได้อย่างเร็วที่สุด

Sam Spencer / Unsplash

ความเชื่อเรื่องความปลอดภัยอันแสนลึกลับในโรงละคร
นอกจากกฎต่าง ๆ ที่ควรปฏิบัติตามทั้งทีมงาน นักแสดง และผู้ชมเพื่อความปลอดภัยแล้ว ยังมีความเชื่อแสนลึกลับที่เหล่าคนละครทราบกันเป็นอย่างดี โดยความเชื่อนี้เกิดจากการคำนึงถึงความปลอดภัยในการแสดงที่ใคร ๆ ก็หวังให้ดำเนินไปได้อย่างราบรื่นตั้งแต่ต้นจนจบ โดยไม่มีอุปสรรคใดมาขัดขวาง

• ความเชื่อเรื่อง Ghost Light หรือ แสงผี แสงสว่างในโรงละครที่ว่างเปล่า เป็นความเชื่อทางไสยศาสตร์ ว่าการเปิดหลอดไฟหลอดหนึ่งให้สว่างในโรงละครที่ว่างเปล่านั้น เป็นการปัดเป่าสิ่งชั่วร้ายบนเวที เพื่อให้การทำงานของทีมงานนั้นราบรื่นและผ่านไปได้อย่างปลอดภัย ซึ่งนับเป็นกุศโลบายอย่างหนึ่ง เนื่องจากบริเวณหลังเวทีในโรงละครนั้นมักจะเต็มไปด้วยอุปกรณ์ประกอบฉากสำหรับใช้ในการแสดง ไม่ว่าจะเป็นเสื้อผ้า เครื่องแต่งกาย การที่ทีมงานจะเข้าไปหลังเวทีด้วยความมืดนั้นย่อมทำให้ได้รับบาดเจ็บหรือเกิดอุบัติเหตุได้ง่าย กุศโลบายในการเปิดไฟให้สว่างอยู่เสมอนี้ จึงช่วยให้ผู้ปฏิบัติงานมีความระมัดระวังและรอบคอบมากขึ้น

• ความเชื่อเรื่อง การผิวปากในโรงละครแปลว่าความโชคร้าย ซึ่งเป็นความเชื่อเรื่องความปลอดภัยของละครเวทีในยุคแรก ๆ ที่ทีมงานเบื้องหลัง ผู้กำกับเวที อาจจะอยู่ไกลกัน จึงใช้การผิวปากเป็นสื่อกลางในการสื่อสารเพื่อส่งสัญญาณในการดึงม่านเปิดฉาก หรือการเปลี่ยนฉากต่าง ๆ ให้การดำเนินเรื่องของละครเป็นไปอย่างลื่นไหล ดังนั้นหากมีผู้ชมผิวปากขึ้นมาในโรงละคร ก็อาจทำให้ทีมงานเข้าใจผิดจนเกิดการผิดคิว และอาจทำให้นักแสดงได้รับบาดเจ็บได้นั่นเอง

• ความเชื่อเรื่อง การพูดคำว่า Break a leg! เป็นการขอให้โชคดี แม้ว่าหากแปลตรงตัวจะมีความหมายว่า ขอให้ขาหัก ซึ่งนักแสดงละครเวทีจะพูดคำนี้เพื่อเป็นการอวยพรให้กันก่อนเริ่มแสดง เพราะมีความเชื่อว่า ถ้าหากอวยพรด้วยการพูดคำว่า Good luck หรือขอให้โชคดี มันอาจจะออกมาในทางตรงกันข้าม คือจะกลับเป็นลางร้ายและเป็นการนำโชคร้ายมาให้ ดังนั้นจึงให้พูดอวยพรกันด้วยคำที่มีความหมายตรงกันข้ามแทน ทั้งยังอาจช่วยเตือนใจให้นักแสดงระวังตัวเองมากขึ้นในการทำงาน

กฎต่าง ๆ ที่มีการตั้งขึ้นมาเหล่านี้ก็เพื่อความปลอดภัยในการปฏิบัติงานของทั้งทีมงาน นักแสดง รวมไปถึงผู้ชม การปฏิบัติตามกฎอย่างเคร่งครัดจึงเป็นผลดีต่อทุก ๆ ชีวิตที่อยู่ในโรงละคร เพื่อที่จะได้เต็มอิ่มกับความบันเทิงตรงหน้าโดยปราศจากอุปสรรคตั้งแต่ม่านของโรงละครได้เปิดออกจนกระทั่งปิดลงนั่นเอง

ที่มา : บทความ “อัฒจันทร์กรีกโบราณ มหัศจรรย์เวทีขยายเสียง” โดย Fungjai Staff
บทความ “Epidaurus กำเนิดโรงละคร” โดย Crocoaeff
บทความ “Theatre Safety” จาก Western Carolina University
บทความ “Epidaurus โรงละครอายุนับสองพันปี ที่ยังคงใช้ได้จริงในกรีซ” จาก travel.krapook.com
บทความ “Theater Services Hazard Communication Guide” จาก Connecticut College
บทความ “History of Theater” จาก study.com
บทความ “รวมความเชื่อแปลกๆ บ้างก็แอบหลอน ของผู้คนที่ทำงานในโรงละคร !” โดย LIGHTSOURCE

เรื่อง : ณัฐนิธิ ประเสริฐแท่น