ทำไม "มนุษย์" ไม่สามารถทำนาย "การเกิดแผ่นดินไหว" ได้ ?

วันนี้ (28 มี.ค.2568) แผ่นดินไหวขนาด 7.7 ได้สั่นสะเทือนภาคกลางของเมียนมา ใกล้เมืองมัณฑะเลย์ สร้างความเสียหายรุนแรงทั้งในเมียนมาและขยายผลกระทบไปถึงกรุงเทพฯ ประเทศไทย ซึ่งอยู่ห่างออกไปกว่า 1,000 กิโลเมตร

อาคารสูงที่อยู่ระหว่างการก่อสร้างในกรุงเทพฯ พังถล่ม ผู้คนบาดเจ็บจำนวนมาก และในเมียนมาเองก็มีรายงานอาคารพังทลายและผู้เสียชีวิต เหตุการณ์นี้ย้ำเตือนว่า แผ่นดินไหวเป็นหนึ่งในไม่กี่เหตุการณ์ทางธรรมชาติที่มนุษย์ยังไม่สามารถคาดการณ์ล่วงหน้าได้อย่างแม่นยำ แม้จะมีเทคโนโลยีที่ก้าวหน้าเพียงใดก็ตาม

"แผ่นดินไหว" หนึ่งในปริศนาธรรมชาติ

ในบรรดาภัยพิบัติทางธรรมชาติ เช่น พายุเฮอริเคน น้ำท่วม หรือการปะทุของภูเขาไฟ เหตุการณ์เหล่านี้มักมีสัญญาณเตือนที่สังเกตได้ เช่น การเปลี่ยนแปลงของสภาพอากาศหรือการปล่อยก๊าซจากภูเขาไฟ แต่แผ่นดินไหวกลับแตกต่างออกไป

มันเกิดขึ้นอย่างกะทันหัน โดยไม่มีคำเตือนที่ชัดเจน และมักทิ้งร่องรอยความเสียหายไว้อย่างมหาศาล

สาเหตุที่เรายังทำนายแผ่นดินไหวไม่ได้นั้น มีรากฐานมาจากความซับซ้อนของธรรมชาติและข้อจำกัดของวิทยาศาสตร์ ดังนี้

1. ความซับซ้อนของกระบวนการใต้ผิวโลก

แผ่นดินไหวเกิดจากการเคลื่อนตัวของแผ่นเปลือกโลก (Tectonic plates) ซึ่งสะสมพลังงานความเค้น ไว้ตามรอยเลื่อนต่าง ๆ เมื่อพลังงานนี้ถึงจุดวิกฤต มันจะถูกปลดปล่อยออกมาในรูปของการสั่นสะเทือน

กระบวนการนี้ซับซ้อนเกินกว่าที่มนุษย์จะเข้าใจได้อย่างถ่องแท้ นักวิทยาศาสตร์สำนักงานสำรวจธรณีวิทยาสหรัฐ (USGS) ระบุว่า ไม่สามารถวัดระดับความเค้นที่แน่นอนในรอยเลื่อน หรือรู้ว่าหินในชั้นใต้ดินจะทนแรงกดดันได้นานแค่ไหน

2. ขาดสัญญาณเตือน

นักวิทยาศาสตร์ USGS เคยพยายามหาสัญญาณเตือนล่วงหน้าจากการเปลี่ยนแปลงของสนามแม่เหล็กไฟฟ้า การเคลื่อนไหวของน้ำบาดาล หรือพฤติกรรมผิดปกติของสัตว์ แต่จนถึงปัจจุบัน ยังไม่มีหลักฐานที่ยืนยันว่าสัญญาณเหล่านี้สามารถบ่งบอกการเกิดแผ่นดินไหวได้อย่างแน่นอน แม้แต่โฟร์ช็อก (Foreshocks) หรือการสั่นสะเทือนเล็ก ๆ ก่อนเหตุการณ์ใหญ่ ก็ไม่เกิดขึ้นทุกครั้ง และไม่สามารถแยกแยะได้ว่าเป็นการนำไปสู่แผ่นดินไหวใหญ่หรือไม่ เคยมีการทดลองที่พาร์คฟิลด์ แคลิฟอร์เนีย ซึ่งคาดการณ์จากรูปแบบในอดีต แต่เหตุการณ์จริงเกิดช้ากว่าที่คาดถึง 12 ปี

3. ข้อจำกัดของเทคโนโลยีปัจจุบัน

ถึงแม้ว่าเทคโนโลยีสมัยใหม่ เช่น เครื่องวัดคลื่นไหวสะเทือน (Seismometers) จะช่วยให้เราตรวจจับแผ่นดินไหวได้ทันทีที่มันเริ่มต้น และระบบเตือนภัยระยะสั้น เช่น ShakeAlert ในสหรัฐฯ สามารถแจ้งเตือนได้ในไม่กี่วินาที แต่การพยากรณ์ล่วงหน้าหลายวันหรือสัปดาห์นั้นอยู่นอกเหนือขีดความสามารถ วิลเลียม เย็ก นักธรณีฟิสิกส์จาก USGS กล่าวถึงแผ่นดินไหวที่เมียนมาว่า "เราไม่สามารถระบุวันที่ เวลา หรือสถานที่ได้"

4. ธรรมชาติที่คาดเดาไม่ได้ของรอยเลื่อน

รอยเลื่อน เช่น รอยเลื่อนสะกายในเมียนมา มีประวัติการเกิดแผ่นดินไหวในอดีต และนักวิทยาศาสตร์รู้ว่ามันเป็นบริเวณที่มีความเสี่ยงสูง แต่การระบุว่า "เมื่อใด" พลังงานจะถูกปลดปล่อยนั้นเป็นไปไม่ได้ รอยเลื่อนอาจสะสมพลังงานนานนับร้อยปีโดยไม่มีการเคลื่อนไหว แล้วปลดปล่อยออกมาอย่างกะทันหัน วิธีการพยากรณ์ที่เคยถูกทดลอง เช่น วิธี VAN ในกรีซ ซึ่งใช้สัญญาณไฟฟ้า ก็ถูกพิสูจน์ว่าไม่น่าเชื่อถือ

10 อันดับแผ่นดินไหวที่มีผู้เสียชีวิตมากที่สุดในโลก

• แผ่นดินไหวส่านซี, จีน ขนาด 8 ปี 1556 เสียชีวิต 830,000 คน

• แผ่นดินไหวปอร์โตแปงซ์, เฮติ ขนาด 7 ปี 2010 เสียชีวิต 316,000 คน

• แผ่นดินไหวอันทักยา, ตุรกี ขนาด 7.5 ปี 115 เสียชีวิต 260,000 คน

• แผ่นดินไหวอันทักยา, ตุรกี ขนาด 7 ปี 525 เสียชีวิต 250,000 คน

• แผ่นดินไหวถังซาน, จีน ขนาด 7.5 ปี 1976 เสียชีวิต 242,769 คน

• แผ่นดินไหวกันจา, อาเซอร์ไบจานและจอร์เจีย ขนาด 7.7 เสียชีวิต 230,000 คน

• แผ่นดินไหวเกาะสุมาตรา, อินโดนีเซีย ขนาด 9.1 ปี 2004 เสียชีวิต 227,899 คน

• แผ่นดินไหวไตซาน, อิหร่าน ขนาด 7.9 ปี 856 เสียชีวิต 200,000 คน

อีกเหตุการณ์แผ่นดินไหวที่มีจำนวนผู้เสียชีวิตจำนวนเท่ากัน แผ่นดินไหวกานซู่, จีน ขนาด 8.3 ในปี 1920

• แผ่นดินไหวดวิน, อาร์เมเนีย ขนาด 6 ปี 893 เสียชีวิต 150,000 คน

• แผ่นดินไหวโตเกียว, ญี่ปุ่น ขนาด 7.9 ปี 1923 เสียชีวิต 142,807 คน

อ่านข่าว : 10 แผ่นดินไหวร้ายแรงที่สุดในประวัติศาสตร์ของมนุษยชาติ

สิ่งที่ "มนุษย์" ทำได้ในตอนนี้

• ประเมินความเสี่ยงจากการคำนวณโอกาสที่แผ่นดินไหวจะเกิดในระยะยาว
• เตือนภัยระยะสั้น เช่น ระบบเตือนภัยในญี่ปุ่นและเม็กซิโกให้เวลาไม่กี่วินาทีถึงนาทีในการหลบภัย
• เตรียมพร้อม สร้างอาคารต้านแผ่นดินไหวและวางแผนรับมือภัยพิบัติ

นักวิจัยหลายคนมีความหวังในอนาคตที่กำลังทดลองใช้ปัญญาประดิษฐ์ (AI) และข้อมูลขนาดใหญ่เพื่อวิเคราะห์รูปแบบที่อาจเชื่อมโยงกับแผ่นดินไหว เช่น การทดลองในจีนที่ทำนายได้ถูกต้องร้อยละ 70 ในระยะ 7 เดือน แต่การนำไปใช้จริงทั่วโลกยังต้องใช้เวลาอีกมาก

ติดตามสถานการณ์ #แผ่นดินไหว ได้ที่ ทาง www.thaipbs.or.th/Earthquake
แหล่งข้อมูลอ้างอิง

USGS "Can you predict earthquakes?"
USGS. "Earthquake Prediction."
Communications of the ACM. "Why Can’t We Predict Earthquakes?"
National Geophysical Data Center (NGDC). "Significant Earthquake Database."

อ่านข่าวอื่น :

3 ชั่วโมงผ่านไป เรารู้อะไรบ้าง ? แผ่นดินไหวในเมียนมา-ไทย

ประตูอัตโนมัติล็อกตายเมื่อไฟดับ ภัยเงียบที่มากับ "แผ่นดินไหว"

แผ่นดินไหว 8.2 เขย่าไทยวันนี้ รับมือ-เตรียมพร้อม อย่างไรให้รอด