กัปตันซึบาสะ : จากลายเส้นบนหน้ากระดาษสู่การพาวงการฟุตบอลญี่ปุ่นไประดับโลก
หากพูดถึงการ์ตูนกีฬาญี่ปุ่นเกี่ยวกับฟุตบอลที่ได้รับความนิยมในหมู่คนเจนเอ็กซ์ถึงเจนวายทั้งในไทยและญี่ปุ่นช่วงยุคปี 80 – 90 เป็นต้นมา “กัปตันซึบาสะ” (Captain Tsubasa) อาจเป็นชื่อแรก ๆ ที่หลายคนนึกถึง ซึ่งนอกจากความโด่งดังที่ทำยอดขายไปได้กว่า 65 ล้านเล่ม ติดอันดับ 5 การ์ตูนกีฬาที่ขายดีที่สุดตลอดกาลของญี่ปุ่น และมีการนำมาสร้างเป็นอนิเมะและเกมต่าง ๆ อีกหลากหลายภาค กัปตันซึบาสะยังเป็นเรื่องราวที่เต็มไปเปี่ยมไปด้วยแรงบันดาลใจ และส่งผลต่อการพลิกโฉมหน้าวงการฟุตบอลญี่ปุ่นจากหน้ามือเป็นหลังมือ นับเป็นอีกหนึ่งเครื่องพิสูจน์พลัง Soft Power ของแดนอาทิตย์อุทัยต่อเวทีโลกได้อย่างงดงาม
Kick-off ที่มาของแรงบันดาลใจ ในยุคที่ยังไม่มีใครสนใจฟุตบอล
“กัปตันสึบาสะ” หรือที่หลายคนอาจคุ้นเคยในชื่อ “เจ้าหนูสิงห์นักเตะ” ผลงานของโยอิจิ ทาคาฮาชิ (Yoichi Takahashi) เป็นเรื่องราวของ "โอโซระ ซึบาสะ" เด็กชายวัยประถมที่มีเป้าหมายอยากเป็นสุดยอดนักฟุตบอล โดยเริ่มตีพิมพ์ครั้งแรกในปี 1981 ในนิตยสารการ์ตูนรายสัปดาห์โชเน็น จัมป์ ซึ่งในยุคนั้นเรียกได้ว่าฟุตบอลไม่เป็นที่นิยมในญี่ปุ่นเลย ต่างจากเบสบอลที่แพร่หลายในหมู่คนญี่ปุ่นมากกว่า
ซึ่งเจ้าของผลงานอย่าง โยอิจิ ทาคาฮาชิเองก็เหมือนเด็กญี่ปุ่นทั่วไปที่ชื่นชอบการเล่นเบสบอล เขามีความฝันและความมุ่งมั่นที่จะเป็นนักวาดการ์ตูน โดยกีฬาเบสบอลคือสิ่งแรกที่เขาตั้งใจจะวาด แต่เหตุการณ์ที่เข้ามาเป็นจุดเปลี่ยนคือเมื่อครั้งฟุตบอลโลก ปี 1978 ที่อาร์เจนติน่าเป็นเจ้าภาพ ความน่าตื่นเต้นของทัวร์นาเมนต์นั้นส่งผลให้อาจารย์ทาคาฮาชิตัดสินใจหันมาวาดการ์ตูนเกี่ยวกับฟุตบอลแทน โดยเขาใช้เวลาพัฒนาเรื่องราวอยู่ร่วม 3 ปี ก่อนที่ผลงานจะได้ตีพิมพ์ในชื่อ “กัปตันซึบาสะ” เด็กชายที่มีฟุตบอลเป็นเพื่อน ร่วมต่อสู้กับอุปสรรคต่าง ๆ พร้อมกับความฝันที่วันหนึ่งจะพาทีมชาติญี่ปุ่นคว้าแชมป์โลกให้ได้ ซึ่งนอกจากความสนุกและท่าไม้ตายที่สุดแสนจะมีเอกลักษณ์ของเหล่าตัวละครแล้ว เนื้อเรื่องของกัปตันซึบาสะยังแฝงไปด้วยการสอนเรื่องความมีวินัยในการฝึกฝน ความใจสู้ และความสามัคคี ซึ่งเป็นการสร้างแรงบันดาลใจที่ดีมากให้แก่ผู้อ่าน โดยเฉพาะเด็ก ๆ ที่เป็นแฟนซึบาสะในยุคนั้น
Striker ทำคะแนนตั้งแต่ระดับประเทศสู่ระดับโลก
จากกีฬาฟุตบอลที่เคยไม่มีใครสนใจ แต่กัปตันซึบาสะกลับทำยอดขายได้กว่า 65 ล้านเล่ม ถูกนำมาดัดแปลงเป็นอนิเมะออกฉายทางทีวีในปี 1983 และส่งออกไปกว่า 50 ประเทศทั่วโลก แม้ในช่วงแรกนั้นความคิดที่จะพาวงการฟุตบอลญี่ปุ่นให้ไประดับโลกอาจเป็นเพียงความเพ้อฝัน แต่กัปตันซึบาสะกลายเป็นแรงบันดาลใจสำคัญที่ทำให้คนญี่ปุ่นหันมาสนใจกีฬาฟุตบอลมากขึ้น จนต่อมาในปี 1992 การแข่งขันฟุตบอลลีกอาชีพของประเทศญี่ปุ่น หรือ เจลีก (J.League) ก็ได้ถือกำเนิดขึ้นเป็นครั้งแรก และต่อมาได้พัฒนากลายมาเป็นลีกระดับต้น ๆ ของเอเชีย และการตื่นตัวของวงการฟุตบอลญี่ปุ่นนี้เอง ที่นำมาซึ่งการยกระกับดับการแข่งขันให้มีมาตรฐาน และช่วยให้ฝีเท้าของนักเตะพัฒนาขึ้นอย่างต่อเนื่อง
จนกระทั้งในปี 1998 ฟุตบอลชายทีมชาติญี่ปุ่นก็ได้เข้ารอบไปแข่งฟุตบอลโลกได้สำเร็จเป็นครั้งแรก ต่อมาทางสมาคมฟุตบอลแห่งชาติญี่ปุ่น (Japan Football Association: JFA) จึงได้จัดทำแผนงานเพื่อพัฒนาวงการฟุตบอลของประเทศจนเป็นที่มาของ “ปฏิญาณ JFA 2005” โดยมีเป้าหมายสำคัญที่จะทำให้ได้ภายในปี 2050 คือ การเพิ่มจำนวนแฟนบอลและบุคลากรที่เกี่ยวกับฟุตบอลให้ถึง 10 ล้านคน รวมถึงการเป็นเจ้าภาพฟุตบอลโลกและเป็นแชมป์โลกให้สำเร็จ
โดยนับตั้งแต่ที่ทีม “ซามูไรบลู” ได้เข้าไปแข่งฟุตบอลโลกครั้งแรกเมื่อปี 1998 พวกเขาก็ทำผลงานเข้ารอบไปแข่งฟุตบอลโลกได้ทุกครั้งนับแต่นั้นเป็นต้นมา ส่วนทางฝั่งฟุตบอลหญิงทีมชาติญี่ปุ่นเองก็ทำผลงานได้อย่างโดดเด่น โดยก้าวขึ้นไปคว้าแชมป์โลกได้ในปี 2011 ในการแข่งขันที่ประเทศเยอรมนี และถือเป็นชาติแรกของทวีปเอเชียที่คว้าตำแหน่งนี้ได้สำเร็จ ซึ่งหนึ่งในภาพประทับใจของการแข่งขันในครั้งนี้ คือการที่โฮมาเระ ซาวะ (Homare Sawa) กัปตันทีมได้เดินโบกธงชาติญี่ปุ่นที่มีรูปของกัปตันซึบาสะวาดอยู่บนผืนธงด้วย และนอกจากฝันการไประดับโลกของทีมชาติญี่ปุ่นที่กลายเป็นเรื่องจริงแล้ว เหล่านักเตะญี่ปุ่นเองก็ได้มีโอกาสไปค้าแข้งอยู่ในทีมดังของลีกยุโรปมากมาย คิดเป็นมูลค่าการส่งออกหลายพันล้านบาทเลยทีเดียว และในขณะเดียวกันก็มีนักเตะระดับโลกจากชาติต่าง ๆ อีกหลายคนที่ชื่นชอบและมีกัปตันซึบาสะเป็นแรงบันดาลใจในการเล่นฟุตบอลเช่นเดียวกัน
เมือง กีฬา และซึบาสะ
เนื่องจากอาจารย์ทาคาฮาชิตั้งใจใช้ “เมืองคัตสึชิกะ” (Katsushika City) บ้านเกิดของตัวเองเป็นฉากหลังของเรื่องกัปตันซึบาสะ ซึ่งเมืองเล็ก ๆ ในกรุงโตเกียวแห่งนี้อบอวลไปด้วยกลิ่นอายความเป็นเมืองเก่าและมีมนต์เสน่ห์เฉพาะตัว ในปัจจุบันจึงได้มีการจัดกิจกรรมตามรอยการ์ตูนกัปตันซึบาสะขึ้น โดยให้ผู้คนและนักท่องเที่ยวได้เดินตามหารูปปั้นของตัวละครต่าง ๆ จากเรื่องกัปตันซึบาสะที่กระจายอยู่ทั่วพื้นที่เขตคัตสึชิกะ ซึ่งนอกจากจะได้เดินชมเมืองอย่างสนุกสนานแล้ว รูปปั้นแต่ละตัวก็ยังคอยบอกประวัติที่น่าสนใจของตัวละครรวมทั้งท่าไม้ตายที่ใช้อีกด้วย นับเป็นการพาเรื่องราวของกัปตันซึบาสะให้ออกมาโลดแล่นอยู่ตามสถานที่ต่าง ๆ ในเมืองจริง ๆ และนอกจากรูปปั้นแล้ว ก็ยังมีภาพกราฟิตี้ตามห้างร้านต่าง ๆ และที่สถานีรถไฟยตสุกิ (Yotsugi Station) อันถือเป็นสถานีบ้านเกิดของอาจารย์ทาคาฮาชิ ที่ยังมีการตกแต่งด้วยงานศิลปะจากเรื่องกัปตันซึบาสะอีกด้วย ถือเป็นอีกหนึ่งแลนด์มาร์กที่แฟนพันธุ์แท้ไม่ควรพลาด
ส่วนในประเทศไทยเองก็มีหนึ่งแลนด์มาร์กสำหรับผู้ที่ชื่นชอบกัปตันซึบาสะด้วยเช่นกัน โดยที่สวนเฉลิมหล้า สวนสาธารณะขนาดย่อมใกล้กับสถานนีรถไฟฟ้าราชเทวี ได้ถูกตกแต่งด้วยกราฟฟิตี้ขนาดใหญ่ที่วาดขึ้นในสไตล์กัปตันซึบาสะ เพื่อร่วมเฉลิมฉลองให้กับ 3 นักเตะไทย ได้แก่ ชนาธิป สรงกระสินธ์, ธีราทร บุญมาทัน, และ สิทธิโชค ภาโส ที่มีโอกาสได้ไปเล่นฟุตบอลในเจลีก ประเทศญี่ปุ่น ซึ่งเป็นการสนับสนุนเยาวชนให้หันมาเล่นกีฬามากขึ้นด้วยนั่นเอง
ที่มา :
jfa.jp
keisei.co.jp
บทความ “ทำไม ‘กัปตันสึบาสะ’ ถึงโอเวอร์นัก ? แล้วเปลี่ยนวงการฟุตบอลญี่ปุ่นได้อย่างไร ?” โดย มฤคย์ ตันนิยม จาก mainstand.co.th
เรื่อง : ณัฐชา ตะวันนาโชติ