เปิดโลก “บอร์ดเกม” กระดานสุดสร้างสรรค์ที่จะพาหมากทุกตัวก้าวสู่สากล

“บอร์ดเกม” หรือ “เกมกระดาน” เป็นหนึ่งในประเภทของเกมที่อยู่กับสังคมเรามาโดยตลอด อาจจะก่อนที่ใครบางคนจะรู้จักคำว่าบอร์ดเกมเสียด้วยซ้ำ ในปัจจุบันนี้วงการบอร์ดเกมของไทยได้รับความสนใจและความนิยมเพิ่มขึ้นมาก ทั้งยังขยายขอบเขต การนิยามตนเองให้เป็นไปได้มากกว่า “เกมเพื่อความบันเทิง” และกำลังปรับเปลี่ยนแนวคิดบางอย่างที่ติดอยู่ในสังคมมาอย่างยาวนานไปพร้อมกัน

ยิ่งไปกว่านั้นภายใต้บอร์ดเกมกล่องเล็ก ๆ ที่เราเห็นวางขายกันในท้องตลาดยังเต็มไปด้วยความซับซ้อนมากมายที่เป็นโอกาสของการเติบโต และพร้อมต้อนรับเหล่าผู้กล้าให้มาลุยและรันวงการนี้ไปด้วยกัน ในโอกาสนี้ “คุณกาน-กานต์ มานะแก้ว” ตัวแทนจากสมาคมบอร์ดเกม และ “คุณเอ็ก-พีรัช ษรานุรักษ์” ตัวแทนจาก Wizards of Learning จึงได้ให้เกียรติมาบรรยายผ่านกิจกรรม Next Level of Thai Board Game Industry จัดขึ้น ณ TCDC กรุงเทพฯ เมื่อเร็วๆ นี้ ซึ่งจะชวนทุกคนมาล้วงลึกถึงอุตสาหกรรมบอร์ดเกมไทย พร้อมทั้งอนาคตที่สดใสของวงการนี้ทั้งในระดับประเทศและระดับโลก

เพราะทุกเกมล้วนมีจุดเริ่มต้น
ย้อนกลับไปเมื่อประมาณ 12 ปีก่อน วงการบอร์ดเกมไทยยังคงไม่เป็นที่รู้จักมากนัก ภาพแทนของบอร์ดเกมในสมัยนั้นยังคงเป็นเกมกระดาน เช่น หมากฮอส หมากรุก บันไดงู และเกมเศรษฐี ในขณะที่ใครหลายคนยังคงไม่รู้ว่าสิ่งที่เล่นอยู่นี้เรียกรวม ๆ กันว่าอย่างไร ถึงกระนั้นในช่วงนี้เองที่ “ร้านบอร์ดเกม” ได้เริ่มเกิดขึ้นจากกลุ่มนักเรียนแลกเปลี่ยนหรือคนที่มีเพื่อนต่างประเทศซึ่งเคยมีโอกาสได้ลองเล่นแล้วรู้สึกชอบและอยากหาเพื่อนใหม่มาเล่นด้วยกัน

กระทั่งปี 2012 ประเทศไทยจึงเริ่มมีบอร์ดเกมแปลไทยกล่องแรก และสร้างความนิยมที่แพร่หลายมากขึ้น โดยการแปลในครั้งนี้ไม่ใช่เพียงการแปลภาษาอย่างตรงตัว แต่ยังเป็นการปรับคำให้เข้ากับวัฒนธรรมของสังคมเราด้วย เมื่อมีกล่องแรกแล้ว บอร์ดเกมแปลไทยกล่องอื่น ๆ จึงตามมาอย่างไม่ขาดสาย และนั่นก็ทำให้ยุคดังกล่าวเป็นช่วงเวลาที่ร้านบอร์ดเกมคาเฟ่เกิดขึ้นมาเยอะมาก สะท้อนให้เห็นถึงความเฟื่องฟูของบอร์ดเกมที่เพิ่มมากขึ้น รับกับความนิยมที่เพิ่มขึ้นเช่นเดียวกัน

ถัดมาจากวันนั้น 10 ปี ก็เรียกได้ว่าบอร์ดเกมไทยได้พัฒนาขึ้นอีกระดับ เมื่อเราไม่ได้เป็นผู้รับฝ่ายเดียวอีกต่อไป แต่ในปัจจุบันนี้ ประเทศไทยสามารถผลิตบอร์ดเกมของตนเองเพื่อเล่นกันภายในประเทศและยังสามารถส่งออกสู่สายตาชาวโลกได้อีกด้วย อีกทั้งนักคิดนักออกแบบในประเทศไทยก็มีศักยภาพที่ไม่แพ้ชาติใดในโลก ยกตัวอย่างเช่น โปรเจ็กต์บอร์ดเกม “Victim” โดย Hexa House ที่ประสบความสำเร็จจากการระดมทุนผ่านช่องทาง kickstarter มากกว่าที่ตั้งเป้าไว้เกือบ 20 เท่า ทำให้เห็นว่า ไอเดียของคนไทยนั้นเป็นที่ยอมรับในระดับสากล รวมถึงในปีนี้เอง บริษัทผลิตบอร์ดเกมอย่าง Wise Box ยังมีโอกาสได้เข้าไปร่วมออกบูธที่งาน “Essen Spiel” ณ ประเทศเยอรมนี ซึ่งนับเป็นงานโชว์บอร์ดเกมที่ยิ่งใหญ่ระดับนานาชาติ เช่นเดียวกับค่ายอื่น ๆ อาทิ Game Lab Thailand และ Hexa House ที่จะนำผลงานบอร์ดเกมของชาวไทยไปเสนอสู่สายตาชาวโลกในงานนี้เช่นเดียวกัน ประกอบกับวงการบอร์ดเกมไทยยังได้มีโอกาสร่วมงานในแวดวงบอร์ดเกมชาติอื่น ๆ ที่ทั้งอาจก้าวนำเราบ้าง และพัฒนาไปพร้อม ๆ กันกับเราบ้าง เพื่อสร้างวงการบอร์ดเกมโลกที่แข็งแกร่งไปด้วยกัน

บอร์ดเกมในสังคมของเรายังกลายเป็น “สื่อการเรียนรู้” ที่ใช้สื่อสารประเด็นต่าง ๆ ออกไปให้ผู้รับสารเข้าใจได้ลึกขึ้นและง่ายขึ้น บอร์ดเกมถูกนำมาใช้ในภาคส่วนการศึกษา ในแบบที่เรียกว่า Project Based Learning ซึ่งคือการสอนให้ผู้เรียนได้ลองลงมือทำ ลองผิดลองถูกผ่านประสบการณ์ด้วยตัวเอง แทนที่จะเป็นการป้อนข้อมูลทางเดียว ซึ่งนี่จะช่วยให้ผู้เรียนเห็นภาพและเข้าใจได้ดีขึ้นด้วย ทั้งนี้ บอร์ดเกมในฐานะของสื่อการเรียนรู้ ยังเป็นกระแสที่เพิ่งได้รับการหยิบยกขึ้นมาในแวดวงระดับโลกเมื่อไม่นานมานี้ ดังนั้นแล้วไทยจึงเริ่มอุตสาหกรรมบอร์ดเกมในการศึกษาไปพร้อม ๆ กับชาติอื่น ๆ ด้วย

กว่าจะเป็นเกมได้…ไม่ใช่เรื่องเล่น ๆ
กระบวนการสร้างบอร์ดเกมหนึ่งกล่องนั้นใช้บุคลากรหลายภาคส่วนและซับซ้อนกว่าที่เราคิดมาก เริ่มจากผู้ที่เปี่ยมไปด้วยไอเดีย ซึ่งมักจะเป็นนักออกแบบ บริษัทผู้พิมพ์จำหน่าย หรือหน่วยงานที่มีข้อมูลอยากจะสื่อสาร จากนั้นจึงถึงขั้นตอนของนักออกแบบเกมที่จะนำไอเดียเหล่านั้นก่อร่างเป็นกติกาและเงื่อนไขสำหรับการเล่นที่สนุก

ต่อมาความสนุกนั้น จะถูกตัดสินว่าเป็นจริงหรือไม่ผ่าน Play Tester หรือผู้เล่นทดลองกลุ่มแรกที่จะมาให้คำแนะนำต่อเกมทดลอง โดยอาจแบ่ง “ผู้เชี่ยวชาญ” ออกเป็น 3 ด้านหลัก ได้แก่

• ด้านเกม คือ นักเล่นบอร์ดเกมขาประจำ ที่ช่ำชองการเล่นจนรู้ว่าเกมที่สนุกเป็นอย่างไร
  

• ด้านเนื้อหา คือ ผู้ที่ตรวจสอบเงื่อนไขในเกมให้ถูกหลักข้อมูลจริง เช่น หากทำเกมเกี่ยวกับโภชนาการ ก็จำเป็นที่จะต้องให้นักโภชนาการเข้าตรวจสอบความถูกต้องของเนื้อหาด้วย
  

• ด้านการนำไปใช้ คือ กลุ่มคุณครูที่จะนำเกมเข้าใช้เป็นสื่อการสอน ว่าจะสามารถถ่ายทอดความรู้ได้จริงไหม หรือเวลาของแต่ละเกมนั้นจะพอดีสำหรับคาบเรียนหรือเปล่า ทั้งนี้แล้วสุดท้ายยังต้องคำนึงถึงกลุ่มเป้าหมายด้วยว่าจะสามารถรับสารและความสนุกได้อย่างเต็มที่หรือไม่
  

เมื่อกติกาของเกมได้รับการพัฒนาจนพึงใจแล้ว การผลิตกราฟิกที่สวยงามและเล่นได้เข้าใจง่ายจึงตามมา โดยนักวาดภาพประกอบจะเป็นผู้วาดภาพที่สวยงามให้กับเกม ส่วนเรื่องการจัดวางให้เล่นง่ายจะเป็นหน้าที่ของกราฟิกดีไซเนอร์ ทั้งนี้ในช่วงหลัง ๆ จะมีการพิมพ์โมเดล 3 มิติเพื่อใช้เป็นทั้งตัวเดินเกมและของตกแต่งสะสม ซึ่งก็จะเป็นงานของนักออกแบบ 3 มิตินั่นเอง นอกจากรูปลักษณ์ที่ต้องดึงดูดใจ คู่มือการเล่นก็นับเป็นอีกหัวใจหลักที่สำคัญ ดังนั้นนักพิสูจน์อักษรจึงต้องเข้ามามีส่วนในการเรียบเรียง ตรวจทาน เพื่อให้กติกานั้นเป็นที่เข้าใจตรงกันและทั่วกันสำหรับผู้เล่นทุกคนทั่วโลก ก่อนที่จะถูกส่งต่อไปที่โรงพิมพ์เพื่อทำการผลิตและเผยแพร่

แต่ทว่าเกมหนึ่งกล่องนั้นไม่ได้สิ้นสุดแค่การวางจำหน่าย การประชาสัมพันธ์ก็เป็นสิ่งสำคัญ ดังนี้สื่อมวลชนจึงเข้ามามีบทบาทในการกระจายข้อมูลของเกมต่อไป ผ่านช่องทางเช่นบทความ พอดแคสต์ หรือยูทูป ซึ่งในปัจจุบันมีแนวโน้มว่าสื่อเฉพาะกลุ่มสำหรับบอร์ดเกมมีจำนวนเพิ่มมากขึ้น ทั้งยังอาจประชาสัมพันธ์ผ่านการประกวดต่าง ๆ และการทำการตลาดของฝ่ายขายด้วย จะเห็นได้ว่าการสร้างบอร์ดเกมเกมหนึ่งจึงไม่ได้มีเพียงฝ่ายออกแบบ แต่ยังต้องใช้บุคลากรอีกมากมายหลายสาขาอาชีพ ตลาดของบอร์ดเกมจึงยังสามารถเติบโตได้อีกโข และยังพร้อมรับคนจากหลายศาสตร์เพื่อเข้ามาบูรณาการโลกของบอร์ดเกมให้ดียิ่งขึ้นไปด้วยกัน

เกมกระดานต่อไป
เมื่อพูดถึงมุมมองต่ออนาคตและก้าวต่อไปของวงการบอร์ดเกมไทยแล้ว คุณเอ็กกล่าวว่า “เรามองเห็นโอกาสใหม่ ๆ เยอะมาก เราไม่ได้ติดภาพว่าบอร์ดเกมคือการพนันหรือบอร์ดเกมคือของเล่นที่ไม่เกิดการเรียนรู้อีกต่อไปแล้ว มันจึงเป็นพื้นที่ที่จะเปิดโอกาสว่าใครจะนำเสนอความคิดสร้างสรรค์ และเอามาจำลองอยู่ในบอร์ดเกมได้ เป็นพื้นที่ที่เปิดใหม่มาก ๆ ไม่ว่าจะของไทยหรือในต่างประเทศ แล้ว Next Level ก็คือการจะคั้นความคิดสร้างสรรค์ออกมาได้ขนาดไหน” ส่วนคุณกานก็ได้เสริมว่า “บอร์ดเกมจะไม่ใช่แค่ของเล่น แต่เป็นเหมือนสื่อที่จะใช้สื่อสาร” และตัววงการเองก็ยังพร้อมเปิดรับผู้เล่นหน้าใหม่อีกมากให้เข้ามาช่วยกันพัฒนาเกมกระดานนี้ด้วย

ถึงอย่างนั้นการเติบโตของวงการบอร์ดเกมไทยก็อาจไม่ “ป็อป” เท่าที่ควรในขณะนี้ ด้วยปัจจัยด้านทุนทรัพย์ที่ไม่เอื้อให้คนได้มีบอร์ดเกมไว้ในครอบครองส่วนตัว ทั้ง ๆ ที่ประเทศเราก็นับได้ว่าเป็นสังคมที่รวมกลุ่มเล่นเกมกันเป็นนิตย์ แต่ทางสมาคมเองก็ยังพยายามที่จะช่วยเหลือและผลักดันวงการผ่านการแก้ปัญหารูปแบบต่าง ๆ อาทิ การผลักดันเรื่องการหยิบยืมจากห้องสมุด หรือการสร้างคาเฟ่บอร์ดเกม และเรื่องภาษีที่กำลังศึกษาหาทางกันต่อไป

สำหรับผู้ที่สนใจจะก้าวเข้าสู่โลกของบอร์ดเกม แต่ยังไม่รู้จะเริ่มต้นที่ตรงไหน ทางวิทยากรทั้ง 2 ท่านก็ได้แนะนำช่องทางติดต่อผ่านเพจเฟซบุ๊ก “สมาคมบอร์ดเกมประเทศไทย” ที่จะทำหน้าที่ให้คำปรึกษาและแนะนำทางที่จะไปต่อได้ ส่วนใครที่อยากลองมาสัมผัสกับโลกของเกมกระดานดูก่อน ก็สามารถเข้ามาชมงาน“Thai Board Game Creators” ที่จัดอยู่ที่ชั้น 5 TCDC กรุงเทพฯ ได้ตั้งแต่วันนี้ถึง 18 ธันวา 2565 แล้วคุณจะได้รู้ว่าโลกของบอร์ดเกมมันน่าตื่นตากว่าที่คิด

ที่มา : สรุปกิจกรรมเสวนา “Next Level of Thai Board Game Industry” วันเสาร์ ที่ 24 กันยายน 2565 ณ ห้อง MDIC ชั้น 2 TCDC กรุงเทพฯ

เรื่อง : บุษกร บุษปธำรง