พลิก ‘บอร์ดเกม’ ให้ล้ำกว่าคู่ต่อสู้ ด้วยกลยุทธ์ทางจิตวิทยาสุดแนบเนียน

กระดาน ลูกเต๋า กติกา และอุปกรณ์หลากหลายที่แตกต่างกันไป เป็นอีกหนึ่งรูปแบบของความบันเทิง นอกจากเกมในมือถือหรือวิดีโอเกมแล้ว สิ่งที่หลายคนหันมาให้ความสนใจกันอยู่ตลอดหลายปีที่ผ่านมาก็คือ “บอร์ดเกม” หรือ “เกมกระดาน” ที่มีกราฟิกและแพ็กเกจจิงอันโดดเด่นสะดุดตา พร้อมดึงดูดให้ผู้ที่ผ่านไปมาเลือกหยิบออกมาเล่นเพื่อสร้างความบันเทิง ไม่ว่าจะเป็นที่บ้าน โรงเรียน หรือคาเฟ่นั่งชิลล์ ก็ต้องมีบอร์ดเกมติดเอาไว้บริการลูกค้ายุคนี้

บอร์ดเกมได้รับความนิยมมานานตั้งแต่ก่อนคริสตกาลถึง 5,000 ปี โดยผู้เล่นมักมีกลยุทธ์มากมายที่งัดออกมาใช้ระหว่างเล่นเพื่อประลองกับคู่ต่อสู้ ที่ต้องใช้ทั้งการคาดการณ์ การตัดสินใจ ความเสี่ยง และไหวพริบ ซึ่งนับได้ว่าเป็นกลยุทธ์ทางจิตวิทยาในการเล่นเลยก็ว่าได้ ดังนั้นไม่เพียงแต่ความบันเทิงและความสนุกเท่านั้น แต่บอร์ดเกมยังช่วยพัฒนาทักษะต่าง ๆ โดยที่ผู้เล่นอาจไม่รู้ตัว โดยเฉพาะประโยชน์ต่อสุขภาพจิต การควบคุมอารมณ์ และจัดการกับความเครียดได้เป็นอย่างดีอีกด้วย

(Pickpik)

เปิดกระดานบอร์ดเกม
บอร์ดเกม คือรูปแบบเกมที่ต้องใช้อุปกรณ์ประกอบและมีกฎกติกาในการเล่นเพื่อความสนุกสนาน เพลิดเพลิน และยังช่วยกระชับความสัมพันธ์ ไม่ว่าจะเป็นกับคนในครอบครัว หรือกลุ่มเพื่อน โดยส่วนมากบอร์ดเกมจะสะท้อนถึงเรื่องราวต่าง ๆ เพื่อนำเสนอโลกอีกใบหนึ่งผ่านเกมให้ผู้เล่นได้จินตนาการตามเพื่อความสนุกและมีอารมณ์ร่วมไปด้วย

บอร์ดเกมที่เป็นที่รู้จักและหลายคนนิยมเล่นกันมานานคงหนีไม่พ้น ‘เกมเศรษฐี’ ‘บันไดงู’ หรือ ‘บิงโก’ และในปัจจุบันยังมีบอร์ดเกมเกิดขึ้นมากมายให้ได้เลือกเล่นตามความสนใจ แต่ละประเภทของบอร์ดเกมก็จะมีวิธีการเล่น กติกา และความยากง่ายแตกต่างกันไปเพื่อดึงดูดความสนใจจากผู้เล่น นอกจากนี้หลายเกมยังถูกใช้เป็นตัวกลางสำหรับการพัฒนาทักษะสำหรับวัยเรียนได้อีกด้วย โดยทั่วไปแล้ว บอร์ดเกมได้รับการจัดแบ่งตามความเหมาะสมกับช่วงวัยเอาไว้ทั้งหมด 5 ประเภทคือ

• บอร์ดเกมครอบครัว
• บอร์ดเกมปาร์ตี้
• บอร์ดเกมวางแผน
• บอร์ดเกมเด็ก
• บอร์ดเกมบลัฟ (Bluffing) หรือการหลอกล่อเพื่อเอาตัวรอด

ท่ามกลางโลกยุคดิจิทัลที่เต็มไปด้วยเกมจากมือถือ เหตุผลที่ทำให้บอร์ดเกมเป็นที่นิยมและเป็นอีกหนึ่งรูปแบบเกมที่ดึงดูดใจคนทุกเพศทุกวัยก็เนื่องด้วยความแตกต่าง อย่างการที่บอร์ดเกมสามารถรวบรวมผู้คนจำนวนมากได้มารวมกันได้ ทำให้มีการโต้ตอบกันแบบตัวต่อตัว ส่งเสริมการสื่อสารและมีการปฏิสัมพันธ์กันแบบเห็นหน้ามากกว่าที่จะจับจ้องอยู่กับจอของตัวเอง นอกจากนี้ ยังทำให้ได้ร่วมวางแผนกับผู้คนหลากหลายที่ต้องการไปสู่เป้าหมายเดียวกัน ช่วยให้ได้เรียนรู้การเข้าสังคมในชีวิตจริงผ่านการเล่นบอร์ดเกมที่เกมซึ่งอยู่บนโลกออนไลน์อาจทำได้ไม่ดีเท่า

(Maria Lin Kim / Unsplash)

จิตใจของเราทำงานอย่างไรขณะเล่นบอร์ดเกม
อาจไม่มีใครเคยนึกถึงเลยว่า ในขณะที่เราพกแผนลับเพื่อเอาชนะคู่ต่อสู้ จิตใจของเราทำงานอย่างไร และมีความคิดแบบไหนที่ปิ๊งแว้บขึ้นมาภายในจิตใจของเราบ้าง

โดยจากงานวิจัยพบว่า ขณะที่เราอยู่ในเกม เราจะมีส่วนร่วมทั้งความคิดและอารมณ์ที่ดำดิ่งลงไปกับเกม ทำให้รับรู้ถึงความซับซ้อนในจิตใจ บอร์ดเกมกระตุ้นความรู้สึกที่หลากหลายจนได้รับการเปรียบเทียบว่า จิตใจของเราในขณะเล่นบอร์ดเกมนั้นเป็นดั่งรถไฟเหาะ (Emotional Rollercoaster) ที่กระตุ้นความรู้สึกตั้งแต่ความสนุก ตื่นเต้น ไปจนถึงความหงุดหงิดและผิดหวัง ในอีกแง่มุม ก็เป็นการสะท้อนถึงความไม่แน่นอนของชีวิต และยังช่วยปรับปรุงความมั่นคงทางอารมณ์ได้อย่างน่าทึ่ง

การเล่นบอร์ดเกมจึงเป็นการฝึกใช้ทักษะการวางแผนและกลยุทธ์ในการเล่นที่ต้องใช้ทั้งการคิด วิเคราะห์ และทักษะการคาดการณ์ล่วงหน้าเพื่อรองรับความเสี่ยงในการตัดสินใจ

การตัดสินใจ เป็นหัวใจสำคัญในการเล่นบอร์ดเกม ซึ่งเป็นกลยุทธ์ที่ต้องใช้ระหว่างการเล่นอยู่เสมอ เนื่องจากผู้เล่นต้องคิดวิเคราะห์อยู่ตลอดการเคลื่อนไหวในเกม เพื่อทำนายสิ่งที่กำลังจะเลือกและผลลัพธ์ที่เป็นไปได้ นักจิตวิทยากล่าวว่า การตัดสินใจระหว่างเกมจะช่วยกระตุ้นการทำงานของเปลือกสมองส่วนหน้า ซึ่งมีหน้าที่ในการประมวลผลการรับรู้ที่ซับซ้อน จึงสามารถนำมาปรับใช้กับการตัดสินใจในสถานการณ์ต่าง ๆ ในชีวิตประจำวันได้ดี

การวิเคราะห์เกม ทุก ๆ เกมต้องใช้ทักษะในการวิเคราะห์เพื่อทำนายผลลัพธ์จากสิ่งที่ตัดสินใจเลือก ผู้เล่นจะต้องประเมินคู่แข่ง และผลที่จะตามมาจากการตัดสินใจในแต่ละครั้ง กระบวนการวิเคราะห์นี้จะใช้ประโยชน์จากความสามารถในการจำลองสถานการณ์ทางจิตใจของเรา นักจิตวิทยาเรียกกลยุทธ์นี้ว่า “การคิดแบบตรงกันข้ามกับข้อเท็จจริง” ซึ่งเป็นการจินตนาการถึงความจริงในทางเลือกที่จะเกิดขึ้นระหว่างเกมที่เราต้องตัดสินใจ หากตัดสินใจไปแล้ว จะทำให้ผู้เล่นได้เรียนรู้จากข้อผิดพลาดและปรับกลยุทธ์การเล่นให้เหมาะสมและดีขึ้นในเกมต่อ ๆ ไป

(Karthik Balakrishnan / Unsplash)

การจัดการความไม่แน่นอนและความเสี่ยง ความเสี่ยงเป็นอีกหนึ่งปัจจัยสำคัญในการเล่นบอร์ดเกม เพราะผู้เล่นไม่อาจรู้ได้ว่าผลจะออกมาเป็นอย่างไร ซึ่งเป็นการตัดสินใจจากข้อมูลที่ไม่สมบูรณ์ กลยุทธ์ในด้านนี้จึงเกี่ยวข้องกับการยอมรับความเสี่ยงและการรับมือกับความไม่แน่นอน นักจิตวิทยาได้กล่าวถึงการตัดสินใจบนความไม่แน่นอนไว้เป็นหลักสองประการ คือ การหลีกเลี่ยงความเสี่ยงและการแสวงหาความเสี่ยง ผู้เล่นที่กลัวความเสี่ยง จะหลีกเลี่ยงการเคลื่อนไหวในเกมที่มีความเสี่ยงสูง เพื่อเลือกทางที่ปลอดภัยกว่าในการเอาตัวรอด กลับกัน ผู้เล่นที่ชอบความเสี่ยงจะกล้าท้าทาย เพื่อเผชิญกับความเสี่ยง และยอมรับความไม่แน่นอนได้มากกว่า ถือเป็นอีกกลยุทธ์ในการเล่นบอร์ดเกมตามความถนัดของผู้เล่นที่สามารถหยิบมาใช้ได้ตลอดทั้งเกม

การเรียนรู้จากความผิดพลาด การเล่นบอร์ดเกมโดยใช้การเรียนรู้จากข้อผิดพลาด ทำให้ผู้เล่นได้ทดลองแก้ปัญหาโดยใช้กลยุทธ์ที่แตกต่างกัน และรู้ว่ามีข้อผิดพลาดตรงไหน ในเกมต่อไปจะแก้ปัญหาเพื่อกลับมาเอาชนะอย่างไร นับเป็นการฝึกการคิดไตร่ตรอง เรียนรู้จุดแข็งและจุดอ่อนในการวิเคราะห์ของตนเองมากขึ้น เพื่อสร้างประสบการณ์ในการเล่นเกมต่อ ๆ ไปที่มีคุณภาพยิ่งขึ้น

(cottonbro studio / Pexels)

เล่นบอร์ดเกมอย่างไรให้ใจฟู
นอกจากบอร์ดเกมจะให้ความสนุกสนาน ได้มีปฏิสัมพันธ์ใกล้ชิดกับคนรอบข้าง และมีประโยชน์ต่อการพัฒนาทักษะต่าง ๆ ในเชิงการวางกลยุทธ์แล้ว ก็ยังมีประโยชน์ในด้านการบำบัดและฟื้นฟูสุขภาพจิต ช่วยลดภาวะความเสี่ยงต่าง ๆ ได้ ด้วยคุณประโยชน์ทางจิตวิทยาจากความสุขที่ได้รับระหว่างการเล่นเกม

• ช่วยพัฒนาความจำและสมาธิ เนื่องด้วยอุปกรณ์ของบอร์ดเกมในขณะเล่นจะมีการเคลื่อนไหวเพื่อเปลี่ยนตำแหน่งไปเรื่อย ๆ ตลอดทั้งเกม ทำให้ผู้เล่นต้องใช้สมองในการจดจำตำแหน่งของการเคลื่อนไหวเพื่อไม่พลาดให้กับคู่ต่อสู้ ระหว่างเล่น จิตใจของเราจะทำงานด้วยความเร็วสูง ซึ่งส่งผลต่อการพัฒนาสติปัญญา ความคิดสร้างสรรค์และการรับรู้ที่ดีขึ้น ตลอดถึงความสามารถในการจดจำเรื่องราวต่าง ๆ ก็จะดีขึ้นตามไปด้วย
• ยาคลายเครียดชั้นดี การเล่นเกมจะช่วยเบี่ยงเบนความสนใจจากความเครียดในชีวิตประจำวันออกไปได้ และยังช่วยเพิ่มกลไกการรับมือกับความวิตกกังวล ความพึงพอใจจากการชนะในเกม ก็เป็นตัวส่งเสริมความผ่อนคลายให้กับจิตใจและช่วยลดระดับความเครียดลงได้
• ลดความเสี่ยงต่อภาวะสมองเสื่อมและโรคอัลไซเมอร์ จากงานวิจัย Playing board games, cognitive decline and dementia: a French population-based cohort study ในปี 2013 กล่าวว่า การเล่นบอร์ดเกมช่วยลดภาวะสมองเสื่อมได้ถึงร้อยละ 15 การเล่นบอร์ดเกมเป็นประจำจะสามารถกระตุ้นพื้นที่ในสมองเพื่อชะลอความเสื่อมของความสามารถในการรับรู้ ลดความเสี่ยงจากภาวะความจำเสื่อม และสำหรับผู้ป่วยโรคอัลไซเมอร์ บอร์ดเกมยังเป็นตัวช่วยทำให้ผู้ป่วยมีปฏิสัมพันธ์กับคนรอบข้าง ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญในการป้องกันไม่ให้อาการของโรคดังกล่าวแย่ลง
• เพิ่มความมั่นใจ เนื่องจากการเล่นบอร์ดเกมต้องอาศัยการตัดสินใจในเรื่องที่ยากลำบาก และทุก ๆ การตัดสินใจจะช่วยเพิ่มความมั่นใจให้กับผู้เล่น ทั้งความรู้สึกหลังจากการชนะเกมก็จะสร้างความรู้สึกนับถือตนเองให้เพิ่มขึ้น จนกลายเป็นตัวช่วยสร้างความมั่นใจชั้นดี ประโยชน์ข้อดีอาจเป็นประโยชน์สำหรับเด็ก ๆ ที่มีความขี้อายหรือกังวลในการเข้าสังคม ให้มีความมั่นใจและปรับตัวกับสภาพแวดล้อมในโลกของความเป็นจริงได้ดียิ่งขึ้น
• ลดภาวะการเป็นโรคซึมเศร้า สำหรับเด็กในวัยเรียน การใช้บอร์ดเกม "Depresso สุข…ไม่เศร้า" บอร์ดเกมที่ออกแบบโดยนักเรียนโรงเรียนสาธิตจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ฝ่ายมัธยม ถือเป็นตัวช่วยที่ดีในการสะท้อนความรู้เกี่ยวกับโรคซึมเศร้าและการปฏิบัติตัวต่อผู้ที่เป็นโรคซึมเศร้า โดยการ์ดเหตุการณ์จากเกมจะถูกเปิดขึ้นเพื่อให้ผู้เล่นได้ตอบคำถามและแบ่งปันความคิดเห็นในมุมมองต่อสถานการณ์ร่วมกัน เพื่อให้ผู้เล่นได้เข้าใจ และเรียนรู้ลักษณะอาการ รวมทั้งวิธีปฏิบัติตัวเบื้องต้นต่อผู้เป็นโรคซึมเศร้าได้ดียิ่งขึ้น
  

“บอร์ดเกม” กำลังกลายเป็นความบันเทิงที่เป็นมากกว่าเกม แต่คือคอมมูนิตี้ที่รวบรวมเหล่าผู้เล่นในยุคที่ดิจิทัลรุ่งเรือง ให้วางมือจากหน้าจอและมาสร้างปฏิสัมพันธ์ต่อกันในโลกความจริง พร้อมดำดิ่งไปกับประสบการณ์ใหม่ ๆ ผ่านเรื่องราวแสนลึกลับจากเกม ที่นอกจากจะสนุกไปกับการฝึกสมองและพัฒนาทักษะหลายด้านเพื่อวางแผนเอาชนะแล้ว หลายเกมก็ยังได้ช่วยฮีลใจไปกับมิตรภาพ และความน่าตื่นเต้นเร้าใจที่ใครได้ลองเป็นต้องเห็นผลลัพธ์ที่ดีได้ด้วยตนเอง

ที่มา : บทความ “The Psychology of Board Games: Why We Love to Play” โดย Cook Benjamin
บทความ “The Psychology of Board Game Strategy” โดย Cook Benjamin
บทความ “Moves in Mind: The Psychology of Board Games” โดย Fernand Gobet, Jean Retschitzki และ Alex de Voogt
บทความ “What Are The Psychological Benefits Of Board Games for Adults & Children?” โดย bandpassdesign.com
บทความ “The Science of Why We Love Board Games” โดย Christopher James
บทความ “Do You Know The Psychology of Board Games?” โดย Anas Ahamed
บทความ “Why play board games?” จาก fabrykapuzzli.eu
บทความ “นักจิตวิทยาเด็ก แนะใช้ บอร์ดเกม แก้ปัญหาโรคซึมเศร้าในวัยเรียน” จาก thaijobsgov.com
บทความ “Board Game (บอร์ดเกม) กิจกรรมสุดอินเทรนด์ เปิดโลกการเรียนรู้” โดย ปริสุทธิ์
บทความ “แนะนำ 10 บอร์ดเกม (Board game) น่าเล่น มากกว่าความสนุกคือ การฝึกสมอง” โดยไทยรัฐออนไลน์
บทความ “นั่งไทม์แมชชีน! ย้อนประวัติของบอร์ดเกมที่มีมาก่อนคริสตกาล” โดย Siam Boardgames

เรื่อง : ณัฐนิธิ ประเสริฐแท่น