สูงวัยไร้กังวล ด้วยนวัตกรรมทางการเงินเพื่อผู้สูงอายุ
หลายประเทศทั่วโลก เช่น ญี่ปุ่น อิตาลี สวีเดน และเยอรมนี เข้าสู่สังคมผู้สูงอายุอย่างสมบูรณ์แล้ว ขณะที่ไทยก็กำลังจะกลายเป็นสังคมผู้สูงอายุโดยสมบูรณ์ในไม่ช้า สถิติของกรมกิจการผู้สูงอายุพบว่า ในปี 2565 ประเทศไทยมีจำนวนประชากรผู้สูงอายุมากกว่า 18.3% ของประชากรทั้งหมด หลายประเทศได้พัฒนานวัตกรรมต่าง ๆ ที่จะช่วยรับมือกับสังคมผู้สูงอายุ สนับสนุนให้ผู้สูงอายุมีสุขภาพและความเป็นอยู่ที่ดี โดยหนึ่งในนั้นคือการสนับสนุนให้เกิดการเงินที่ยั่งยืน ซึ่งเป็นโจทย์สำคัญที่จะช่วยให้ผู้สูงอายุมีเงินเพียงพอต่อการใช้ชีวิตประจำวันได้อย่างสบายใจ และสามารถขับเคลื่อนสังคมผู้สูงอายุได้อย่างมีประสิทธิภาพ
เทคโนโลยีทางการแพทย์สมัยใหม่ทำให้คนมีอายุยืนขึ้น เมื่อมีอายุยืนยาวขึ้นก็ยิ่งต้องใช้เงินเพิ่มขึ้นเพื่อดำรงชีวิต ความหลากหลายของรายได้และทรัพย์สินก็เป็นอีกข้อจำกัดที่ทำให้ต้องพัฒนาผลิตภัณฑ์ทางการเงินที่เหมาะสมกับแต่ละคน บางคนไม่ได้วางแผนทางการเงินสำหรับการเกษียณ หรือมีรายได้ไม่เพียงพอสำหรับการออมแต่มีรายจ่ายมาก รวมถึงข้อจำกัดหลายอย่างที่ทำให้มีผู้สูงอายุบางส่วนเข้าไม่ถึงบริการทางการเงิน อย่างปัญหาสุขภาพทำให้เดินทางไปทำธุรกรรมต่าง ๆ ไม่สะดวก นอกจากนี้ ยังมีข้อจำกัดด้านการใช้เทคโนโลยีทางการเงินที่ต้องใช้เวลาปรับตัวและทำความเข้าใจนานกว่ากลุ่มอื่น ๆ
การพัฒนาเครื่องมือทางการเงินที่เหมาะสมและตอบโจทย์ผู้สูงอายุ จึงเป็นความท้าทายอย่างมากต่อนักคิดและนักพัฒนาผลิตภัณฑ์ทางการเงินทั่วโลก นวัตกรรมทางการเงินที่รองรับความต้องการของผู้สูงอายุที่เห็นในปัจจุบันแบ่งได้เป็น 3 ด้านสำคัญ ได้แก่ (1) ด้านการใช้จ่ายในชีวิตประจำวัน (2) ด้านการสร้างคุณภาพชีวิตที่ดีเพื่อลดภาระทางการเงิน และ (3) ด้านบริการทางการเงิน ซึ่งแต่ละประเทศก็มีวิธีการบริหารจัดการที่หลากหลาย ดังจะกล่าวต่อไปในบทความนี้
การใช้จ่ายในชีวิตประจำวัน
ค่าใช้จ่ายในชีวิตประจำวันเป็นสิ่งที่เลี่ยงไม่ได้ โดยเฉพาะผู้สูงอายุที่เกษียณหรือไม่ได้มีงานประจำ รัฐบาลอาจต้องเข้ามามีส่วนในการดูแลสวัสดิการด้านนี้ ระบบบำนาญหรือระบบรายได้หลังเกษียณ เป็นสวัสดิการที่สำคัญสำหรับผู้ที่เกษียณอายุที่จะทำให้มีรายรับที่เพียงพอในการใช้ในชีวิตประจำวันอย่างยั่งยืน สถาบันให้คำปรึกษาด้านแรงงาน Mercer CFA Institute Global Pension Index (MCGPI) ได้จัดอันดับระบบบำเหน็จบำนาญของ 44 ประเทศทั่วโลก พบว่าประเทศที่ได้คะแนนภาพรวมระดับดีเยี่ยม ได้แก่ ไอซ์แลนด์ เนเธอร์แลนด์ และเดนมาร์ก ส่วนประเทศที่มีระบบบำนาญดีที่สุดในเอเชีย ได้แก่ สิงคโปร์
นอกจากสวัสดิการระบบบำนาญแล้ว หลายประเทศยังมีโครงการต่าง ๆ เพื่อแบ่งเบาค่าใช้จ่ายจำเป็น เพื่อช่วยให้ผู้สูงอายุมีสภาพคล่องทางการเงินมากขึ้น ตัวอย่างในสหรัฐอเมริกามีโครงการ Low Income Home Energy Assistance Program (LIHEAP) ของรัฐบาลกลางที่ดำเนินการผ่านกระทรวงสาธารณสุข เพื่อช่วยลดค่าใช้จ่ายด้านพลังงานในบ้านให้แก่ครัวเรือนที่มีรายได้น้อย เช่น ค่าไฟฟ้าสำหรับทำความร้อนและความเย็น รวมถึงซ่อมแซมอุปกรณ์บางส่วนที่เกี่ยวข้องกับการใช้พลังงาน โดยมีเกณฑ์คุณสมบัติที่ใช้กำหนดจำนวนเงินช่วยเหลือในแต่ละครัวเรือน ได้แก่ ทำเล รายได้ ค่าใช้จ่ายด้านพลังงาน ความต้องการใช้พลังงาน และขนาดของครอบครัว นอกจากนี้ บางเมืองและบางรัฐในสหรัฐอเมริกายังมีโปรแกรมเฉพาะเพื่อให้ครอบคลุมค่าใช้จ่ายที่ไม่รวมอยู่ใน LIHEAP อาทิ ชิคาโกมีโครงการ Low Income Household Water Assistance Program (LIHWAP) เพื่อช่วยเหลือค่าน้ำสำหรับผู้มีรายได้น้อย เป็นต้น
สร้างคุณภาพชีวิตที่ดีเพื่อลดภาระการเงินของผู้สูงอายุ
เมื่อแก่ตัวลงปัญหาสุขภาพก็ตามมา ค่ารักษาพยาบาลอาจก่อให้เกิดปัญหาทางการเงินได้ สวีเดนเป็นหนึ่งในประเทศที่ได้รับการยอมรับเรื่องการดูแลคุณภาพชีวิตของประชาชนอย่างมีประสิทธิภาพ โดยมีการลงทุนปรับปรุงระบบดูแลผู้สูงอายุในระยะยาว และมีรัฐบาลสนับสนุนมาตรการระดับภูมิภาคในการดูแลผู้สูงอายุ มีระบบบริการถึงที่พักอาศัย เช่น ทำความสะอาด ซื้อของ ดูแลความปลอดภัยและดูแลเรื่องในชีวิตประจำวันอื่น ๆ รวมถึงมีเงินสนับสนุนบางครอบครัวสำหรับเป็นค่าตอบแทนในการดูแลผู้สูงอายุในบ้านของตนเอง
ญี่ปุ่นเป็นอีกประเทศที่มีจำนวนผู้สูงอายุมากติดอันดับโลกก็มีมาตรการดูแลสุขภาพผู้สูงอายุที่มีประสิทธิภาพ เช่น ประกันการดูแลระยะยาว ที่ให้ความคุ้มครองแก่ผู้ที่มีอายุ 65 ปีขึ้นไปทุกคน เมื่อผู้สูงอายุลงทะเบียนแล้วจะมีผู้ดูแลเข้ามาให้คำแนะนำและช่วยวางแผน โดยพิจารณาจากงบประมาณส่วนตัวของแต่ละคน โดยรัฐบาลจะเข้ามาสนับสนุนงบที่ได้จากการเก็บภาษีเพิ่มเติม แล้วส่งผ่านความช่วยเหลือไปทางระบบสวัสดิการสังคมเพื่อนำไปดูแลผู้สูงอายุ รวมถึงมีบริการจัดหาอุปกรณ์อำนวยความสะดวกในการใช้ชีวิตประจำวัน เช่น จัดหารถวีลแชร์ ติดตั้งราวจับภายในบ้าน ติดตั้งทางลาดสำหรับรถเข็นในบริเวณบ้าน และบริการจัดหาอาหาร
บริการทางการเงินเพื่อผู้สูงอายุ
อีกหนึ่งโครงการที่ได้รับการผลักดันในหลายประเทศ เช่น สิงคโปร์ และกลุ่มประเทศในสหภาพยุโรป คือ สินเชื่อเพื่อผู้สูงอายุโดยมีที่อยู่อาศัยเป็นหลักประกัน (Reverse Mortgage) หลักการในภาพรวมคือ ผู้สูงอายุที่มีบ้านเป็นของตัวเอง นำบ้านไปเป็นหลักประกันกับธนาคารเพื่อขอสินเชื่อและนำเงินมาใช้จ่ายในชีวิตประจำวัน ธนาคารจะเป็นผู้จ่ายเงินในแต่ละงวดให้ผู้สูงอายุตามระยะเวลาที่กำหนดในสัญญา โดยผู้สูงอายุยังมีกรรมสิทธิ์และสามารถพักอาศัยในบ้านดังกล่าวได้ เมื่อครบกำหนดสัญญาหรือผู้สูงอายุเสียชีวิต หากทายาทของผู้สูงอายุไม่มาไถ่ถอนบ้านคืน บ้านจะตกเป็นของธนาคารเพื่อนำไปขายทอดตลาดและชำระหนี้ต่อไป สินเชื่อนี้ตอบโจทย์สำหรับผู้สูงอายุที่ไม่มีบำเหน็จบำนาญ หรือกองทุนเลี้ยงชีพในวัยชรา สำหรับประเทศไทยนั้น ธนาคารแห่งประเทศไทยได้ออกแนวปฏิบัติเกี่ยวกับการให้สินเชื่อ Reverse Mortgage ของธนาคารพาณิชย์และสถาบันการเงินเฉพาะกิจ สำหรับผู้ที่มีอายุตั้งแต่ 60 ปี แต่ไม่เกิน 80 ปี เพื่อช่วยเหลือและสร้างสวัสดิการชีวิตแก่ผู้สูงอายุให้มีทั้งบ้านอยู่และเงินใช้ในยามเกษียณ
การเข้าถึงบริการทางการเงินได้ง่ายก็เป็นการยกระดับคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ ซึ่งส่วนใหญ่ยังคงคุ้นเคยกับการใช้บริการที่สาขาของธนาคาร เพราะข้อจำกัดด้านเทคโนโลยีและความรู้สึกปลอดภัยในการทำธุรกรรม แต่การเดินทางไปทำธุรกรรมไกลบ้านอาจสร้างความลำบาก ทำให้เกิดสาขาธนาคารเคลื่อนที่ (mobile branch) เพื่อเพิ่มการเข้าถึงและอำนวยความสะดวกต่อลูกค้าสูงอายุ โดยธนาคารเคลื่อนที่จะเดินทางไปยังชุมชนหรือย่านที่พักอาศัยต่าง ๆ เพื่อให้บริการทางการเงิน ตัวอย่างเช่น Royal Bank of Scotland (RBS) ที่มีสาขาเป็นรถเคลื่อนที่มากกว่า 30 สาขาทั่วสหราชอาณาจักร ให้บริการ 600 ชุมชนต่อสัปดาห์ ส่วน PNC Bank ในสหรัฐอเมริกามีบริการสาขาธนาคารเคลื่อนที่ที่ให้บริการทำธุรกรรมหลากหลาย อาทิ ติดต่อเจ้าหน้าที่ธนาคาร ฝาก-ถอน-โอนเงินภายในประเทศ บริการสินเชื่อบ้าน และแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศ
การเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุอย่างรวดเร็ว ทำให้ทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคการเงิน ต้องปรับตัวให้เข้ากับบริบทและความต้องการของประชากรที่เปลี่ยนแปลงไป ความท้าทายจากสังคมผู้สูงอายุมาพร้อมโอกาสในการพัฒนาในเรื่องต่าง ๆ เพื่อให้ทุกคนสามารถดำรงชีวิตต่อไปได้อย่างมีคุณภาพ
ข้อมูลอ้างอิง :
จัดลำดับประเทศผู้สูงอายุ I
www.prb.org
สถิติผู้สูงอายุ I
www.dop.go.th
Low Income Home Energy Assistance Program (LIHEAP) I www.acf.hhs.gov
Low Income Household Water Assistance Program (LIHWAP) I
www.cedaorg.net
Mercer CFA Institute Global Pension Index 2022 highlights key challenges of defined contribution plans for retirees I
https://www.mercer.com
All your local banking services in one handy place I
https://www.rbs.co.uk/banking-with-royal-bank-of-scotland/other-ways-to-bank-with-royal-bank/banking-near-me-royal-bank.html
Mobile Branches Make PNC More Accessible, Promote Economic Empowerment I https://www.pnc.com
ติดตามช่องทางLINE ของแบงก์ชาติ เพื่อให้ไม่พลาดข่าวสาร สาระความรู้ดี ๆ จากเรา คลิกเลย ➡️https://lin.ee/P5xJWV2
ช่องทางในการติดตามข่าวสารจากแบงก์ชาติ
Website : https://www.bot.or.th/
Twitter : https://twitter.com/bankofthailand
Instagram : https://www.instagram.com/bankofthailand.official/
Blockdit : https://www.blockdit.com/bankofthailand