ยิ่งกลัวยิ่งมัน ยิ่งปั่นยิ่งท้าทาย เหตุใดคนเราถึงชอบเล่นเกมสยองขวัญ ทั้ง ๆ ที่กลัวจนขนหัวลุก
ในยุคที่หนังสือ ภาพยนตร์ และวิดีโอเกม “สยองขวัญ” ได้รับความนิยมจากผู้คนหลายล้านคนทั่วโลกที่ให้ความสนใจกับความบันเทิงประเภทนี้ ไม่ว่าจะเป็นจังหวะตุ้งแช่แบบ Jump scare ฉากสุดตื่นเต้น น่าหวาดกลัว หรือภาพที่ชวนให้ประหวั่นพรั่นพรึง กลับกลายมาเป็นความบันเทิงของคนที่หลงใหลในเกมสยองขวัญ
เหตุใดกัน เราจึงชอบที่จะดื่มด่ำและเอาความรู้สึกตัวเองดำดิ่งลงไปกับเกมที่ชวนให้ตกอกตกใจไปจนถึงขนลุกขนพอง “คิด” ชวนมาหาคำตอบกับเรื่องลึบลับภายในจิตใจของเรา ว่ามีกระบวนการทำงานกับความกลัวอย่างไร และเพราะเหตุใดความกลัวถึงกลายเป็นเรื่องสนุก และอาจเป็นจุดพักผ่อนหย่อนใจของใครหลาย ๆ คน
เปิดฉากความสยองขวัญ
ในปี 1996 Capcom บริษัทพัฒนาและจำหน่ายเกมชื่อดังจากประเทศญี่ปุ่นได้เปิดตัวเกม Resident Evil เกมสยองขวัญแนวเอาชีวิตรอดเกมแรกที่เป็นที่รู้จักมาจนถึงปัจจุบัน โดยเป็นเกมที่เน้นมอบประสบการณ์และอารมณ์สุดตื่นตระหนกให้กับผู้เล่น จนเกิดเป็นกระแสความสำเร็จเพราะความแตกต่างจากเกมเพื่อความบันเทิงทั่วไป ทำให้ในปี 1998 Capcom ได้ต่อยอดความสำเร็จของเกมสยองขวัญเกมนี้ ด้วยการปล่อยเกม Resident Evil 2 ออกตามมาอย่างรวดเร็ว
อย่างไรก็ตาม เกมสยองขวัญกลายเป็นที่ยอมรับอย่างกว้างขวางว่า มีวิวัฒนาการมาอย่างยาวนาน และไม่ได้มีเพียงแค่บนคอนโซลเกมเท่านั้น เนื่องจากในช่วงหลายปีที่ผ่านมา นักพัฒนาเกมได้พัฒนาเกมสยองขวัญให้สามารถเล่นได้บนเครื่องคอมพิวเตอร์ส่วนบุคคล (PC) ออกมาหลากหลายเกม โดยตัวเกมจะเน้นไปที่การสำรวจบรรยากาศและการเล่าเรื่องด้วยความคิดสร้างสรรค์ แต่ยังคงไว้ซึ่งความตื่นเต้นที่รอให้ผู้เล่นได้ลองมาสัมผัสด้วยตนเอง
ตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน เกมสยองขวัญมีธีมเกมและรูปแบบที่หลากหลาย ทั้งองค์ประกอบที่รวมกันจนทำให้เกิดความหวาดกลัวอย่างไม่จำกัด หรือเกมที่เน้นการเล่าเรื่องเพื่อค่อย ๆ นำผู้เล่นให้ดำดิ่งลงไปสู่เส้นทางแห่งอารมณ์ที่ไม่น่าไว้วางใจ ไปจนถึงเกมสยองขวัญทางจิตวิทยาที่ค่อย ๆ ไต่ระดับความรุนแรงขึ้น ซึ่งองค์ประกอบในเกมนั้น เปรียบเสมือนบททดสอบความอดทนสำหรับผู้เล่น เพื่อให้สัมผัสถึงความตื่นเต้นและความรู้สึกใหม่ ๆ และแน่นอนว่าหนึ่งในนั้นก็คือ “ความกลัว”
แล้วความกลัวคืออะไร ร่างกาย จิตใจ และสมองของเรามีปฏิสัมพันธ์กับความกลัวอย่างไร…
(ELG21 / Pixabay)
สมาคมจิตวิทยาอเมริกัน (American Psychological Association) ให้นิยามของความกลัวไว้ว่า หมายถึง อารมณ์พื้นฐานที่รุนแรง อันเกิดจากการที่ร่างกายตอบสนองต่อการตรวจจับภัยคุกคามที่กำลังใกล้เข้ามา ซึ่งเป็นอาการที่เกี่ยวข้องกับปฏิกิริยาการตกใจในทันทีของสิ่งมีชีวิต และเป็นการกระตุ้นการเปลี่ยนแปลงทางสรีรวิทยา
ดร.มิเชล เบดาร์ด-กิลลิแกน (Dr. Michele Bedard-Gilligan) ผู้เชี่ยวชาญด้านจิตเวชศาสตร์และพฤติกรรมศาสตร์แห่งมหาวิทยาลัยวิสคอนซิล ในสหรัฐอเมริกา ได้ศึกษาวิจัยเกี่ยวกับความกลัว และกล่าวว่า ความกลัวกระตุ้นให้เกิดปฏิกิริยาของฮอร์โมนความเครียดและสารสื่อประสาท ซึ่งก็คืออะดรีนาลีน ฮอร์โมนที่ทำให้หัวใจเราเต้นแรง และโดปามีน สารแห่งความสุขหรือความพึงพอใจ โดยร่างกายของเราจะรู้สึกถึงความสั่นเทิ้ม หัวใจเต้นแรง หรือเหงื่อออก ปฏิกิริยาเหล่านี้จะตอบสนองอย่างรวดเร็ว เพราะนั่นอาจเป็นสิ่งที่ดีที่สุดที่จะทำให้รู้สึกปลอดภัย
อย่างไรก็ตาม ความกลัว คือวิธีที่เราประมวลผลจากภัยคุกคาม นับเป็นอารมณ์ที่แข็งแกร่งที่สุดของมนุษยชาติ และเป็นตัวแทนของกลไกการปกป้องตามธรรมชาติของร่างกายเรา ทั้งยังทำหน้าที่เป็นคำเตือนจากจิตใต้สำนึกถึงภัยคุกคามที่กำลังใกล้เข้ามา
ในระหว่างที่เราตอบสนองต่อความกลัวนั้น “อะดรีนาลีน” จะถูกผลิตขึ้นเพื่อให้ร่างกายของเราทำงานอย่างเต็มกำลัง และถูกปรับตามระดับความกลัวของเรา เพื่อเตรียมพร้อมสำหรับการ “ต่อสู้” หรือ “หลบหนี” สัญชาตญาณนี้คือสิ่งที่ทำให้เรารู้สึกตื่นเต้นหลังจากมีอาการตกใจในขณะที่เกิดเหตุการณ์สะเทือนขวัญ หลังจากนั้น อะดรีนาลีนในร่างกายของเราจะแปรเปลี่ยนเป็น “โดปามีน” ที่ทำให้ร่างกายและจิตใจมีความรู้สึกโล่งใจและดีใจที่สามารถผ่านเหตุการณ์นั้นมาได้
(Josh Hild / Unsplash)
ยิ่งกลัวยิ่งมัน ยิ่งปั่นยิ่งท้าทาย
เกมสยองขวัญทำให้ทั้งรู้สึกกลัว เครียด กดดัน และท้าทายไปในคราวเดียว แต่หลายคนกลับรู้สึกสนุกและเห็นว่าเป็นความบันเทิงรูปแบบหนึ่งที่สามารถช่วยให้ผ่อนคลายได้ เนื่องจากมนุษย์นั้นชอบความแปลกใหม่ มีความอยากรู้กับสิ่งที่ไม่เคยได้รู้อยู่เสมอ ทั้งยังมองว่าความกลัวคือจินตนาการที่อยู่นอกเหนือจากชีวิตประจำวันของเรา
แม้ในความเป็นจริงแล้ว ไม่มีใครอยากพบกับประสบการณ์สุดสยองในชีวิตจริง แต่การเล่นเกมสยองขวัญที่ทำให้ได้พบกับผี ปีศาจ สัตว์ประหลาด หรือมอนสเตอร์ ที่เรารู้แน่ว่าในชีวิตประจำวันคงไม่มีทางได้พบ จึงทำให้เราสามารถเปลี่ยนจากความรู้สึกเชิงลบมาเป็นความบันเทิงได้ เพราะการได้สัมผัสกับอารมณ์ที่แตกต่างไปจากเรื่องราวเดิม ๆ ในชีวิต แม้ว่าจะเป็นความน่ากลัว แต่เมื่ออยู่ในเกมแล้ว เราก็มักจะได้มาควบคู่กับอารมณ์อื่น ๆ เช่น ความพึงพอใจ ความรู้สึกลุ้น ตื่นเต้น ซึ่งเป็นความรู้สึกทั้งบวกและลบในขณะที่เล่นเกมนั้น ๆ
งานวิจัยของ นิโคล มาร์ตินส์ (Nicole Martins) และ เทเรซ่า ลินช์ (Teresa Lynch) พบว่า ผู้ที่เล่นเกม Silent Hill ได้รับความสุขและความตื่นเต้นในทันทีหลังจากที่รู้สึกกลัว แสดงให้เห็นแล้วว่า ถึงแม้ร่างกายจะมีปฏิกิริยาต่อความกลัวเป็นไปในเชิงลบ แต่ท้ายที่สุดแล้ว ความรู้สึกที่ได้กลับมาจะเป็นไปในเชิงบวก
ด้วยเหตุนี้ จึงทำให้หลายคนรู้สึกสนุกกับเกมสยองขวัญหรือเหตุการณ์ที่ทำให้รู้สึกตื่นเต้นหวาดกลัว ที่ทำให้เลือดสูบฉีดขึ้นมาในร่างกายอีกครั้ง และกลายเป็นสิ่งใหม่ที่น่าตื่นเต้นควบคู่ไปกับระดับอะดรีนาลีนที่พุ่งขึ้นสูงจนสุดขีด ทำให้เราอยากกลับไปดำดิ่งอยู่กับความรู้สึกกลัวและกลับมาเล่นเกมสยองขวัญอยู่เรื่อย ๆ อย่างไม่มีวันเบื่อ
(Jose Francisco Morales / Unsplash)
ความกลัวเพื่อความบันเทิง
งานวิจัยหลายชิ้นเกี่ยวกับวิทยาศาสตร์แห่งความกลัวกล่าวว่า ความรู้สึกเหล่านี้ทำให้เรารู้สึกตื่นเต้นกับความกลัวที่เกิดขึ้นในช่วงเวลาสั้น ๆ จากการปลดปล่อยความรู้สึกให้ดำดิ่งลงไปในเกม เช่นเดียวกับการเล่นรถไฟเหาะ เข้าบ้านผีสิง ดูภาพยนตร์สยองขวัญ ซึ่งจัดอยู่ในประเภทความกลัวเพื่อความบันเทิงหรือการพักผ่อนหย่อนใจที่สามารถระบายความเครียดและความวิตกกังวลในโลกแห่งความเป็นจริงได้
มาเทียส คลาเซน (Mathias Clasen) ผู้อำนวยการ Recreational Fear Lab แห่งมหาวิทยาลัยอาร์ฮุส ในประเทศเดนมาร์ก กล่าวว่า ความสนุกกับความกลัวเป็นเครื่องมือสำคัญสำหรับการเรียนรู้ ทั้งเรียนรู้เกี่ยวกับความโหดร้ายของโลกใบนี้ รู้ว่าความรู้สึกกลัวเป็นอย่างไร และเราสามารถรับมือกับมันได้มากน้อยเพียงใด
และจากงานวิจัยหนึ่งที่ได้ศึกษาเพื่อสำรวจความรู้สึกของกลุ่มคนจำนวน 262 คน ระหว่างก่อนและหลังจากเข้าบ้านผีสิง ผลปรากฏว่า ผู้เข้าชมจำนวนร้อยละ 50 กล่าวเป็นเสียงเดียวกันว่า มีความรู้สึกดีและอารมณ์ดีขึ้นหลังจากได้เข้าบ้านผีสิง ซึ่งการตอบสนองของระบบประสาทต่อความเครียดนั้นลดลง เสมือนได้ปลดปล่อยความเครียดที่มีอยู่ออกไป เพื่อแทนที่ด้วยความรู้สึกดี ๆ หลังจากเข้าบ้านผีสิง ในทางกลับกัน ถ้าหากมีความกลัวมากจนเกินไป ก็อาจทำให้เกิดความวิตกกังวลมากกว่ากลายเป็นความบันเทิงได้เช่นเดียวกัน
ที่มา : บทความ “Why do we love horror games? Psychologists explain our morbid curiosity” โดย DeAngelo Epps
บทความ “The Psychology of Horror Games” โดย Sumo digital
บทความ “Why we like scary things: The science of recreational fear” โดย Richard Sima
บทความ “Fear and love: dig deeper into the potential reasons why players like horror games” โดย Yongcheng Liu
บทความ “Halfway to Halloween: The Psychology of Horror Games” โดย William Lockwood
บทความ “Why Do People Play Horror Games?” โดย Milan Djukić
บทความ “Why can fear be so much fun? Doctors break down the science of being scared” โดย Dr. Jade Cobern
บทความ “History of Horror In Video games” โดย Jovany Mosqueda
บทความ “การเล่นเกมผีไม่ได้ให้แค่ความบันเทิง แต่ยังช่วยให้สุขภาพดีขึ้นอีกด้วย” โดย ภูมิ เพชรโสภณสกุล
เรื่อง : ณัฐนิธิ ประเสริฐแท่น