ไทยนี้รักสงบ แต่ “ลิงลพฯ” ไม่ขาด: จะอยู่กันอย่างไร ในวันที่ลิงครองเมือง

สงครามระหว่าง “คน” กับ “ลิง” ศึกนี้ใครจะเป็นผู้ชนะ..

เพราะปัญหานั้นอยู่ในทุกประเทศ ทุกพื้นที่ และเกิดได้กับคนทุกคน บางครั้งก็เป็นปัญหาที่แก้ได้ง่าย ๆ บางอย่างก็ยากเข็ญ และบางปัญหาก็อาจหาทางออกไม่ได้เลยในทันที ซึ่งหนึ่งในปัญหาที่คนไทยต้องเผชิญในเวลานี้ โดยเฉพาะชาวเมืองลพบุรีก็คือปัญหาเรื่อง “ลิงล้นเมือง” ที่มองไปทางไหนก็มีแต่เจ้าลิงจ๋อยึดครองพื้นที่อยู่เต็มไปหมด จนหลายคนพูดติดตลกกันว่า ไม่ได้มีแค่ลิงที่ถือลูกท้อ เพราะคนก็เป็นท้อเหมือนกัน

Valeriy Ryasnyanskiy / Unsplash

ปัญหาเรื่องลิงที่แสนรุงรังและยังไม่มีจุดสิ้นสุด
ปัญหาลิงล้นเมืองอาจไม่ใช่ปัญหาที่หนักที่สุดถ้าเทียบกับปัญหาอื่น ๆ ในสังคมเราก็จริง แต่สำหรับคนลพบุรีนั้นเรื่องลิงนี่แหละคือที่สุดสำหรับพวกเขาแล้ว จากคำบอกเล่าของคนในพื้นที่พบว่า เมื่อก่อนลิงไม่ได้มีจำนวนมากเท่าทุกวันนี้ ในเมืองจึงค่อนข้างเจริญ มีนักท่องเที่ยวมากมาย ถึงขนาดที่ว่าลิงเคยเป็นจุดสนใจทำให้คนแห่แหนมาเที่ยวที่นี่เพื่อดูความน่ารักแสนรู้ของลิงโดยเฉพาะ แต่ทุกวันนี้ ลิงกลับเพิ่มจำนวนมากขึ้นจนไม่สามารถรับมือได้ไหว กลายมาเป็นปัญหาอันยิ่งใหญ่เทียบเท่าปริมาณของฝูงลิง

พื้นที่โดยหลัก ๆ ที่เกิดปัญหานี้ก็คือบริเวณศาลพระกาฬและพระปรางสามยอด ซึ่งลิงทั่วราชอาณาจักรได้ไปกระจุกตัวอยู่ในสองที่นี้เป็นส่วนใหญ่ และยังมีที่อื่น ๆ อย่างตามตึกรามบ้านช้อง อาคารเก่า หรือโรงหนังเก่า ที่ก็มีลิงอาศัยอยู่มากไม่แพ้กัน จนกระทั่งพวกมันได้ลามไปยังสถานที่อื่น ๆ ทั่วเมืองลพบุรี

ส่วนปัญหาที่หนักที่สุด ก็คงเป็นคนที่ได้รับความเดือนร้อนจากการที่เจ้าแกงค์ลิงมักจะยกขโยงกันมาแย่งอาหารจากผู้ที่เดินผ่านไปผ่านมา หรือชาวบ้านที่ออกไปจับจ่ายซื้อของที่ตลาด หรือแม้กระทั่งสิ่งของที่ผู้คนพกติดตัวเป็นปกติ อย่างกระเป๋า แว่นตา หมวก หรือเครื่องประดับ ที่มักจะเตะตาเจ้าจ๋อทั้งหลายให้มาฉกชิงไปเสียจนได้ ซึ่งหลาย ๆ คนก็ทำได้เพียงยอมปล่อยไป เพราะหากคิดจะแย่งของกลับคืน สิ่งที่ตามมาอาจเป็นบาดแผลที่พวกมันอาจจะฝากไว้เป็นร่องรอยแห่งสงครามระหว่างคนกับลิงก็เป็นได้

ไม่เพียงแค่นั้น เพราะแม้ผู้คนจะไม่ได้ออกไปเดินตามท้องถนน แต่การที่อยู่ในบ้านเอง ก็อาจได้รับความเดือนร้อนจากการที่ลิงมักจะปีนป่ายเสาไฟหรือดึงรั้งสายไฟต่าง ๆ ทำให้ไฟฟ้าเกิดความขัดข้อง หรือบ้างก็รื้อทำลายทรัพย์สินและบ้านเรือนของประชาชน ไปจนถึงการยึดครองไปเป็นที่อยู่ของพวกมันในที่สุด ตลอดถึงการเป็นพาหะนำมาซึ่งโรคต่าง ๆ อย่างโรคฝีดาษลิง หรือพิษสุนัขบ้า จนทำให้ทุกวันนี้ชาวบ้านในเมืองลพบุรีต่างต้องใช้ชีวิตอย่างหวาดระแวงและมองภาพไม่ออกว่าจะกลับไปใช้ชีวิตแบบเดิมได้อีกเมื่อไร เช่นเดียวกับด้านธุรกิจในพื้นที่ ทั้งอุตสาหกรรมท่องเที่ยวและบริการ เช่น โรงแรม ร้านอาหาร ฯลฯ ที่เคยเปิดให้บริการนักท่องเที่ยว ก็ต้องปิดตัวลง เพราะลิงที่มีมากเกินไปจนทำให้นักท่องเที่ยวหวาดกลัว ไม่กลับมาท่องเที่ยวใช้บริการเหมือนเคย

Alex Person / Unsplash

ย้อนดูต้นตอปัญหาลิง
แน่นอนว่าลิงได้สร้างปัญหาแก่ชาวลพบุรีไม่น้อย แต่ในอีกแง่มุมหนึ่ง การที่ลิงสร้างความเดือนร้อนในทุกวันนี้อาจมีเหตุผลและที่มาที่ไปอยู่เหมือนกัน ที่จริงแล้ว แต่เดิมลพบุรีเคยเป็นพื้นที่ป่ามาก่อน มีความอุดมสมบูรณ์ มีต้นไม้ร่มรื่นตามธรรมชาติ ทำให้มีลิงอาศัยอยู่ในพื้นที่แห่งนี้ แต่ด้วยยุคสมัยที่เปลี่ยนไป ความเจริญเริ่มเข้ามาเบียดเบียนธรรมชาติมากขึ้น จึงมีการสร้างที่อยู่อาศัยกินพื้นที่ป่าเข้าไปทีละนิด จนกระทั่งไม่หลงเหลือที่อยู่อาศัยเดิมของลิง เมื่อลิงไร้ป่าที่เป็นที่อยู่ของพวกมัน ก็เท่ากับการไม่มีแหล่งหาอาหารเพื่อประทังชีวิต จึงไม่แปลกที่พวกมันต้องดิ้นรนเอาชีวิตรอดไม่ต่างจากมนุษย์ การที่ลิงเข้ามาหาอาหารในเมืองตามบ้านคนหรือร้านค้า เป็นเพราะมันไม่มีทางเลือกก็สมเหตุสมผล ถ้ามองในมุมมองของลิงเองจึงนับว่าน่าสงสารอยู่เหมือนกัน แต่สิ่งที่เป็นปัญหาตามมา คือพวกมันไม่ได้หาอาหารได้อย่างที่เป็นเคยวิถีตามสัญชาตญาณ ด้วยความที่ลิงเป็นสัตว์สังคมต้องอยู่รวมกันเป็นหมู่ และทำให้เวลาพวกมันเข้ามาหาอาหารในเมือง จึงกลายเป็นการแย่งหรือขโมยเสียมากกว่า

ขณะที่ ‘คน’ ก็เป็นอีกหนึ่งในสาเหตุที่ก่อให้เกิดปัญหาของลิงตามมา เพราะคนที่คิดต่างกัน 2 ฝั่ง คือฝั่งที่ได้รับความเดือนร้อนซึ่งมองว่าลิงเป็นปัญหาใหญ่ และฝั่งที่มองว่าลิงไม่ได้เป็นปัญหาขนาดนั้นและสามารถอยู่ร่วมกันได้อย่างสันติ ที่มักสงสารและใจบุญจนมีการนำอาหารไปให้ลิงสม่ำเสมอ สิ่งที่ตามมาคือเมื่อลิงเคยได้อาหารจากคน จึงได้ใจและเข้ามาในเมืองมากขึ้น ผลคือประชากรลิงที่ล้นหลาม และพื้นที่ในเมืองเกิดความสกปรก ขาดสุขลักษณะที่เหมาะสมนั่นเอง

อย่างที่กล่าวไปข้างต้นไปว่าเพราะลิงถูกรุกร้ำพื้นที่ จึงเป็นสาเหตุของลิงล้นเมือง ‘สภาพแวดล้อม’ จึงเป็นอีกหนึ่งสาเหตุที่ทำให้ลิงกลายเป็นปัญหาที่ส่งผลต่อเมืองและคนลพบุรีจนทุกวันนี้ เป็นเรื่องน่าใจหายไม่น้อยที่ป่าอันอุดมสมบูรณ์ได้หายไปแล้ว หลงเหลือไว้เพียงร่อยรอยของการมีอยู่เพียงเท่านั้น สภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงไป ต้นไม้ที่เคยเป็นแหล่งอาหารหากินของสัตว์สูญหาย กลายเป็นพื้นที่สำหรับมนุษย์ที่มีทั้งตึกรามบ้านช่อง ถนนหนทางที่แน่นขนัดด้วยรถราที่สัญจรไปมา หรือสายไฟระโยงระยาง ทั้งหมดนี้อาจเป็นภาพชินตาสำหรับมนุษย์ แต่ก็เป็นภาพที่ลิงไม่ได้ต้องการ ส่งผลให้พวกมันไร้ทางเลือกและต้องปรับตัว เหมือนอย่างที่คนก็ต้องปรับตัวกับสภาพแวดล้อมใหม่เช่นเดียวกัน

Axel Drainville / Flickr

ทางออกของปัญหา
การลดจำนวนลิงเป็นความต้องการของคนลพบุรีที่ต่างพูดเป็นเสียงเดียวกันว่า ควรลดจำนวนพวกมันก่อนที่จะเพิ่มมากไปกว่านี้ ทำให้มีการจับลิงมาทำหมันอยู่เรื่อย ๆ แต่จำนวนลิงที่มากเกินไป ทำให้ไม่สามารถทำได้อย่างทั่วถึง และการทำหมันเป็นเพียงการยับยั้งการเกิดใหม่ของลิงเพียงเท่านั้น เพราะถึงอย่างไร ลิงก็ยังมีมากเท่าเดิม อย่างไรก็ตาม ความยากคือพวกมันผสมพันธุ์กันได้ถึง 30 ครั้งต่อวัน โอกาสที่จะก่อกำเนิด “จ๋อจิ๋ว” จึงมีมาก ส่งผลให้การทำหมันไม่ได้ช่วยอย่างเต็มรูปแบบ อีกทั้งลิงยังมีความว่องไว ฉลาด มันรับรู้ได้ว่าใครจะมาจับตัวมันไปและมีความพยายามหลีกหนี

จึงเป็นที่มาของการ “ย้ายลิง” ไปอยู่ในพื้นที่อื่น ซึ่งเป็นความร่วมมือระหว่างอธิบดีกรมอุทยานแห่งชาติสัตว์ป่าและพันธุ์พืช และการลงนามใบันทึกข้อตกลง (MOU) ความร่วมมือทางวิชาการเพื่อแก้ไขปัญหาลิงในเขตบริเวณเมืองเก่า ของจังหวัดลพบุรี โดยจะเริ่มจากนำลิงที่ศาลพระกาฬและพระปรางสามยอดบางส่วนเข้ากรงก่อนเพื่อพาพวกมันไปไว้ที่สวนลิงที่มีเทศบาลเมืองเป็นผู้ดูแล ทั้งยังมีการปรับปรุงสวนลิงให้เหมาะสมกับพฤติกรรมของพวกมันมากที่สุด ขณะที่ลิงอีกบางส่วนจะถูกย้ายไปที่ศูนย์ช่วยเหลือสัตว์ป่านครนายก

ทั้งนี้ จุดประสงค์ในการลดจำนวนลิง นอกเหนือจากการช่วยชาวบ้านที่ได้รับความเดือนร้อนแล้ว อีกเหตุผลหนึ่งก็เพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจของเมืองลพบุรีให้กลับมาคึกคักเหมือนแต่ก่อน เพราะทั้งศาลพระกาฬและพระปรางสามยอด เดิมทีเคยเป็นจุดท่องเที่ยวที่มีคนหลั่งไหลเข้ามาไม่ขาดสาย พ่อค้าแม่ค้าในระแวกนั้นเคยยิ้มได้เนื่องจากค้าขายดีเป็นเทน้ำเทท่า แต่เมื่อเวลาผ่านไป ลิงเริ่มมีจำนวนมากขึ้น ทุกอย่างก็จางหายจนแทบจะลืมไปแล้วว่าลพบุรีเคยรุ่งเรืองอย่างไร แต่อย่างไรก็ตาม ชาวลพบุรีไม่ได้จงเกลียดจงชังลิงถึงขนาดจะฆ่าแกง พวกเขายังสามารถดำรงชีวิตร่วมกับลิงได้แต่ในจำนวนที่พอเหมาะ และการที่โยกย้ายลิงไปไว้ที่อื่นบ้าง ก็อาจทำให้ชาวบ้านในระแวกนั้นได้กลับมาลืมตาอ้าปากอีกครั้งนั่นเอง

How to เผชิญหน้ากับแกงค์เจ้าจ๋อ
ในอนาคตข้างหน้าคำว่า “ลิงล้นเมือง” หรือ “ลิงครองเมือง” อาจหายไปได้ในสักวันจากการแก้ปัญหาที่จริงจังและยั่งยืน ซึ่งต้องให้เวลาเป็นตัวตัดสินว่าจะเกิดขึ้นได้จริงหรือไม่ แต่ในระหว่างนี้ที่คนยังต้องอยู่กับลิง อาจต้องมีวิธีรับมือเพื่อให้คนกับสัตว์อยู่ร่วมกันอย่างสงบสุข

• ห้ามให้อาหารลิง เป็นเรื่องปกติที่จะมีผู้ใจบุญเกิดความสงสารเจ้าพวกลิงซูบผอมเหล่านี้ จึงมีคนที่มักให้อาหารลิงอยู่บ่อย ๆ ทั้งชาวบ้านหรือนักท่องเที่ยว แต่รู้ไหมว่า การให้อาหารลิงจะทำให้พวกมันติดเป็นนิสัยและเคยชินกับการได้รับอาหารจากคน ทำให้มันมีพฤติกรรมจู่โจมเข้าหาเพราะคิดว่าจะมีอาหารให้ ทั้งยังเสี่ยงถูกทำร้ายจากลิงที่หิวโหยถ้าหากอาหารไม่เพียงพอ นอกจากนี้ การถือของกินไว้กับตัวยังเป็นความคิดที่ผิดอย่างมาก เพราะลิงจะไม่มองคุณเฉย ๆ แน่นอน เป็นไปได้ควรเดินตัวเปล่าหรือไม่เดินไปยังที่ที่มีลิงจะดีกว่า
• ตั้งสติ ข้อนี้อาจเป็นเรื่องง่าย ๆ ที่อาจไม่ง่ายเมื่ออยู่ในสภาวะตกใจในขณะที่ลิงวิ่งเข้าใส่ ซึ่งจริง ๆ แล้วลิงค่อนข้างกลัวคน เว้นเสียแต่ว่าคนจะแสดงท่าทีหวาดกลัวให้พวกมันเห็น ความฉลาดของลิงจะรู้ได้ทันทีว่าคุณกำลังกลัวพวกมัน และทำให้มันเข้าหาคุณได้ง่าย ๆ ดังนั้นถ้าต้องตกอยู่ในสถานการณ์ที่ลิงเข้ามาประชิดตัวหรือเผชิญหน้ากับพวกมัน คุณต้องมั่นใจและทำตัวให้น่าเกรงขามให้มากที่สุด เมื่อนั้นคุณจะปลอดภัยจากแกงค์ลิง
• งดสวมเครื่องประดับ เป็นอีกหนึ่งสิ่งที่ต้องไม่ลืม โดยไม่ควรใส่เครื่องประดับ แว่นตากันแดด หรือหมวก ไปล่อตาล่อใจแกงค์จ๋อ ทางที่ดีควรใส่ให้น้อยชิ้นที่สุด และไม่ควรใส่สีสันฉูดฉาด หรือแบบที่ห้อยแกว่งไปมา เพราะมันจะยิ่งดึงดูดให้พวกมันเข้าหาเพื่อแย่งชิงเครื่องประดับเหล่านั้น
  
• อย่าจ้องตา การจ้องตาใครสักคนอาจดูโรแมนติกแต่ไม่ใช่กับลิง เพราะหากจ้องตาและยิ้มให้พวกมันแล้วล่ะก็นั่นคือการเปิดศึกดี ๆ นี่เอง ลิงจะตีความว่าคุณกำลังขู่มัน ตามสัญชาตญาณของลิงที่รับรู้ว่าการจ้องตาและแยกเขี้ยวใส่คือการข่มขู่เพื่อเปิดศึก ฉะนั้น เมื่อต้องเผชิญหน้ากับฝูงลิง การหลบตาและหุบยิ้มจะเป็นการสงบศึกที่ดีที่สุด
• อย่าเข้าใกล้แม้ลิงที่อยู่ตามลำพัง เพราะนั่นคือ “ลิงโทน” ที่ฝูงไม่ยอมรับ เนื่องจากอาจมีพฤติกรรมก้าวร้าวดุร้ายมากกว่าลิงตัวอื่น ๆ การที่มันไม่เชื่อฟังจ่าฝูงจึงถูกขับไล่ออกจากกลุ่มให้อยู่ตามลำพัง ดังนั้นเมื่อเห็นลิงที่อยู่อย่างโดดเดี่ยว อย่าสงสารและรีบหนีห่างจากมันให้มากที่สุด
• ห้ามวิ่ง การเผชิญหน้ากับฝูงลิงที่รวมตัวกันเป็นแกงค์อาจทำให้คุณหวาดกลัวและวิ่งฝ่าฝูงลิงไปให้พ้น แต่ช้าก่อน ความคิดนั้นไม่ใช่เรื่องที่ดี เพราะการที่คุณวิ่งในมุมของลิงจะมองว่า มีสิ่งเคลื่อนไหวผิดปกติและมองว่าเป็นภัยต่อพวกมัน ตามสัญชาติญาณมันอาจเข้าโจมตีเนื่องจากนึกว่าเป็นศัตรู ควรเคลื่อนไหวช้า ๆ หรือเดินผ่านไปจะดีกว่า
• ไกล ๆ ลิงพยักหน้า อย่าเข้าใจผิดว่าลิงกำลังตอบรับหรือเรียกหา เพราะนั่นเป็นสัญญาณว่าลิงกำลังอารมณ์ไม่จอยอย่างแรง ยกตัวอย่างสถานการณ์เช่นเมื่อให้อาหารพวกมันแล้วมันพยักหน้าบ่อย ๆ หมายถึงมันกำลังปฏิเสธอยู่ เพราะฉะนั้นควรหยุดให้อาหาร แล้วเดินออกมาก่อนที่พวกมันจะเกิดอารมณ์ฉุนเฉียวและทำร้ายคุณ

อย่างไรก็ตามถึงแม้ปัญหาลิงล้นเมืองจะเป็นความเดือนร้อนของชาวบ้านมายาวนาน แต่สิ่งที่ทำเห็นว่าคนไทยยังมีจิตใจที่ดี นั่นก็คือการที่เราต่างพยายามคิดทุกวิถีทางในการลดจำนวนลิงที่เหมาะสมที่สุด การอยู่ร่วมกับสัตว์อื่น ๆ ในเมืองรวมถึงลิงยังเป็นสิ่งที่ต้องดำเนินต่อไป ในเมื่อเราเปลี่ยนแปลงธรรมชาติของสัตว์ไม่ได้ การอยู่ร่วมกับสัตว์ และช่วยกันคิดหาทางออกที่ไม่เป็นอันตรายต่อสัตว์และเป็นผลดีต่อมนุษย์ คงเป็นสิ่งที่ดีสุดแล้ว

ที่มา : บทความ “รู้หรือไม่…ลิงลพบุรีมาจากไหน! ทั้งลิงทั้งภูเขาเกี่ยวข้องกับรามเกียรติ์และจีนยกขันหมาก!” โดย โรม บุนนาค
บทความ “How To Fight Monkeys” โดย Michelle Tsai
บทความ “ฟังเสียงประเทศไทย : อนาคต “คน เมือง ลิง” ลพบุรี” โดย กองบรรณาธิการ The Citizen.Plus Thai PBS
ข่าว “กรมอุทยาน MOU จังหวัด-เทศบาล เตรียม ‘ย้ายลิงลพบุรี’ แก้ปัญหาเศรษฐกิจสังคม” โดย ประชาชาติธุรกิจ
บทความ “Ancient Thai city grapples with surging monkey population” โดย Karla Cripps and Kocha Olarn
วิดีโอ “พี่ป๋อง "เมืองลพบุรี" เจ้าถิ่นเล่าชีวิตคนกับลิง” โดย Thai PBS
วิดีโอ “เอาตัวรอดจากภัย อันตรายจากลิง” โดย Thai PBS

เรื่อง : รัชฎาพรวรรณ มุ่งหมาย