ผ่อนปรนโครงการพัฒนาลำไยคุณภาพ หวังจูงใจชาวสวนลำไยร่วมโครงการ

ชาวสวนลำไย ต.แม่สอย อ.จอมทอง จ.เชียงใหม่ เร่งดูแลผลผลิตลำไยนอกฤดู หวังชดเชยความเสียหายจากปีที่ผ่านมา ที่ราคาลำไยในฤดูตกต่ำที่สุดในรอบหลายสิบปี

กัลญรัตน์ ผูกพันธ์ ชาวสวนลำไย ต.แม่สอย บอกว่า ทำลำไยมาเกือบ 20 ปี มีพื้นที่ 15 ไร่ จึงมีต้นทุนการปลูกสูง โดยเฉพาะลำไยนอกฤดู และ เมื่อเดือนพ.ย.2568 ทราบว่า คณะรัฐมนตรีมีมติให้มีโครงการพัฒนาสวนลำไยคุณภาพฟื้นฟูสวนลำไย เพื่อเพิ่มรายได้ ใน 8 จังหวัดภาคเหนือ อุดหนุนเงินตัดแต่งช่อและกิ่งลำไย ไร่ละ 1,000 บาท ไม่เกิน 10 ไร่ต่อครัวเรือน ทำให้เธอดีใจที่จะได้นำเงินมาเป็นทุนทำลำไย แต่เมื่อทราบรายละเอียดเงื่อนไขกลับต้องตัดสินใจไม่เข้าร่วม เพราะมีการจำกัดอายุต้นลำไยไว้ที่ 5–25 ปี ขณะที่ต้นลำไยของเธอส่วนใหญ่ มีอายุมากกว่า 28 - 30 ปี รวมถึงขั้นตอนการรายงานข้อมูลการตัดแต่งกิ่ง ผ่านแอปพลิเคชัน Farmbook ซึ่งเกษตรกรบางส่วนไม่มีสมาร์ทโฟน หรือ ไม่ถนัดใช้งานเทคโนโลยี

มีสวนลำไยอยู่แปลงหนึ่งที่มีลำไยอายุน้อยและมาก อยู่ในแปลงเดียว ต้องมีการแยก ทำให้เกิดความยุ่งยาก ที่สำคัญ คือ การต้องส่งข้อมูลในฟาร์มบุ๊กของเกษตร แต่เราไม่ได้มีโทรศัพท์ที่ใช้เน็ตมือถือ เวลาเข้าสวนต้องมีเน็ต เวลาอบรมต้องมีเน็ต แต่เราไม่มีติดตัวโทรศัพท์ไม่ได้เติมเน็ตตลอดเวลา จึงตัดสินใจไม่เข้าร่วม ก็เสียดายอยู่เหมือนกัน

กัลญรัตน์ เป็น 1 ในสมาชิกกลุ่มผู้ปลูกลำไยแปลงใหญ่ อ.จอมทอง 106 คน มีพื้นที่รวม 2,200 ไร่ พบว่า มีสมาชิกในกลุ่มเพียง 30 % ที่สมัครเข้าร่วมโครงการ สาเหตุหลัก เพราะ ต้นลำไยมีอายุมาก และ เห็นว่าเงื่อนไขของโครงการมีมากเกินไป

ชาวสวนไม่ร่วมโครงการ เพราะไม่อยากยุ่งยาก ไม่มีโทรศัพท์มือถือสมาร์ทโฟน มีแต่เลขบัญชีธนาคาร ถ้ารัฐบาลอยากจะให้การช่วยเหลือ ก็ขออย่ามองข้ามชาวสวนอย่างพวกเราที่ไม่ได้ใช้มือถือ

ผลจากเงื่อนไขหลายประการที่ชาวสวนมองว่าเป็นอุปสรรคในการเข้าถึง ทำให้โครงการนี้ซึ่งมีเป้าหมายจำนวนเกษตรกร 125,000 ครัวเรือน ในพื้นที่กว่า 600,000 ไร่ มีผู้สมัครต่ำกว่าที่คาด โดยเฉพาะ จ.เชียงใหม่ ในช่วงแรกมีผู้เข้าร่วมเพียงร้อยละ 34 เท่านั้น

สถานการณ์ดังกล่าวทำให้กรมส่งเสริมการเกษตร ต้องผ่อนปรนเงื่อนไข ขณะที่ นายสุริยะ คำปวง รองอธิบดีกรมส่งเสริมการเกษตร ต้องลงพื้นที่ชี้แจงข้อมูลโครงการในหลายจังหวัดด้วยตัวเอง โดยยืนยันว่าชาวสวนที่สมัครร่วมโครงการ หากมีการตัดแต่งกิ่งจริง ผ่านการทำประชาคมยืนยันสิทธิ์ จะได้รับเงินอุดหนุนแน่นอน

หลักการคือ ถ้าตัดแต่งกิ่งจริง สมัครเข้าร่วมโครงการ ผ่านการทำประชาพิจารณ์ ชาวสวนจะได้เงินแน่นอน ถามต่อว่า ต้องเงินคืนไหม แม้ว่า ผลผลิต จะน้อย หรือ ไม่ดี ก็ไม่จำเป็นต้องคืนเงิน ถ้าต้นลำไยไม่ให้ผลเลย เกิดจากภัยแล้งหรือ ฝนหลงฤดู หรือ การเปลี่ยนแปลงสภาวะอากาศ ก็ยกประโยชน์ให้กับชาวสวนลำไย ไม่มีการขอเงินคืนแน่นอน

สำหรับลำไยที่อายุ 25 ปี ที่เข้าร่วมโครงการไม่ได้ เพราะตามหลักวิชาการ บอกว่า ไม่เหมาะ แต่ทางกรมฯ จะหามาตรการสนับสนุนอื่นๆ อีกครั้ง เนื่องจากเงื่อนไขนี้ ผ่าน ครม.ไปแล้ว ถ้านำกลับเข้าไปพิจารณาใหม่ ก็จะเกิดปัญหาล่าช้าได้

การลงพื้นที่ชี้แจงของสำนักงานเกษตร ทำให้ชาวสวนลำไยในหลายจังหวัดหันมาร่วมโครงการมากขึ้น เฉพาะที่ จ.เชียงใหม่ ซึ่งมีเกษตรกรผู้มีสิทธิ์เข้าร่วมโครงการเกือบ 45,000 ราย ซึ่งในช่วงต้นเดือนมกราคมที่ผ่านมา มีผู้สมัครเข้าร่วมโครงการเพียง 15,000 ราย คิดเป็นร้อยละ 34 แต่หลังการลงพื้นที่ชี้แจงก็ทำมีผู้สมัครเข้าร่วมโครงการเพิ่มขึ้น เป็น 20,000 ราย คิดเป็นร้อยละ 46 ในจำนวนนี้ได้รับการอนุมัติสิทธิ์ในรอบแรก 4,737 ราย และ มีการจ่ายเงินผ่านบัญชีธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร (ธ.ก.ส.) แก่เกษตรกรแล้ว 30 ล้านบาท โดยชาวสวนยังสามารถสมัครร่วมโครงการได้จนถึงวันที่ 31 ม.ค.นี้

สุธรรม อ๊อดต่อกัน ประธานศูนย์เรียนรู้เกษตรกรต้นแบบการผลิตลำไย จ.เชียงใหม่ สะท้อนว่าลำไยซึ่งเป็นพืชเศรษฐกิจแต่มักเผชิญปัญหาราคาตกต่ำ ขณะที่มาตรการช่วยเหลือยังมีข้อจำกัด สิ่งที่ชาวสวนต้องการคือ กลไกกฎหมายที่จะช่วยคุ้มครอง และ ดูแลราคา ที่ผ่านมามีการเสนอ ร่าง พ.ร.บ.ยุทธศาสตร์ลำไย ซึ่งผ่านความเห็นชอบของสภาผู้แทนราษฎรในวาระที่ 3 แล้ว แต่มีการยุบสภาก่อน เกษตรกรจึงต้องการให้รัฐบาลชุดใหม่ นำ ร่าง พ.ร.บ.ยุทธศาสตร์ลำไย กลับเข้าสู่การพิจารณาอีกครั้ง

อยากเสนอให้มีกฎหมายสำหรับลำไย เหมือนกับพืชเศรษฐกิจอื่นๆ เช่น ยางพารา อ้อย ที่มี พ.ร.บ.ควบคุม เมื่อเกิดปัญหารัฐบาลจะได้ชดเชยช่วยเหลือดูแลตามที่เกษตรกรร้องขอ การชดเชยไม่ต้องมีเงื่อนไขมากมายแบบนี้ โครงการพัฒนาสวนลำไยคุณภาพฟื้นฟูสวนลำไยถือเป็นโครงการที่ดี แต่เงื่อนไขเยอะเกินไปทำให้เกษตรกรไม่อยากเข้าร่วม

ถ้ามี พ.ร.บ.ตัวนี้ เกษตรกรจะไม่ถูกเอาเปรียบเรื่องราคา เพราะลำไยราคาลงทุกวัน ลำไยที่เกษตรกรผลิต ราคาอยู่ที่พ่อค้า ขณะที่ปุ๋ยยาที่เกษตรต้องซื้อ ราคาก็อยู่ที่พ่อค้าเหมือนกัน อยากให้ชาวสวนสามารถกำหนดราคาได้ ไม่ถูกเอารัดเอาเปรียบ

ข้อมูลจากสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตรระบุว่าประเทศไทยมีพื้นที่ปลูกลำไยรวมกว่า 1,700,000 ไร่ ใน 33 จังหวัด ในจำนวนนี้ 8 จังหวัดภาคเหนือ เชียงใหม่, ลำพูน, เชียงราย, พะเยา, ลำปาง, ตาก, แพร่ และ น่าน เป็นแหล่งปลูกหลักมีเนื้อที่ปลูกมากกว่า 1.2 ล้านไร่ โดยกรมส่งเสริมการเกษตรคาดหวังว่า โครงการพัฒนาสวนลำไยคุณภาพใน 8 จังหวัดภาคเหนือ จะช่วยเพิ่มปริมาณลำไยคุณภาพ ลดปริมาณลำไยเกรดต่ำ และน่าจะทำให้ราคาลำไยปีนี้ ดีกว่าปีก่อน

รายงาน : พยุงศักดิ์ ศรีวิชัย ผู้สื่อข่าวอาวุโสไทยพีบีเอส ศูนย์ข่าวภาคเหนือ