น้ำผึ้งชันโรงเสม็ดขาว "สีมรกต" แห่งแรกของโลก วิจัยฤทธิ์ต้านมะเร็ง 5 ชนิด-อัลไซเมอร์

นักวิจัย ม.นราธิวาสราชนครินทร์ เผยผลศึกษาน้ำผึ้งชันโรงสีเขียวมรกต พบศักยภาพต้านอนุมูลอิสระและต้านการอักเสบ พร้อมศึกษาฤทธิ์ต่อเซลล์มะเร็ง 5 ชนิดและเซลล์ที่เกี่ยวข้องกับโรคอัลไซเมอร์ โรคหลอดเลือดและโรคเบาหวาน ต่อยอดนวัตกรรมเชื่อมตลาดเอกชน เพิ่มรายได้เกษตรกรและขับเคลื่อนเศรษฐกิจฐานรากชายแดนใต้

ตลอดระยะเวลา 4 ปีที่ผ่านมา (พ.ศ. 2564–2567) การพัฒนาโมเดลต้นแบบชันโรง โครงการมุ่งแก้ไขปัญหาความยากจนใน จ.นราธิวาส ผ่านการวิจัยและพัฒนาการเลี้ยงชันโรง การแปรรูปน้ำผึ้งมรกต และการสร้างห่วงโซ่คุณค่าที่เชื่อมโยงเกษตรกรกับภาคเอกชน โดยเริ่มต้นใน อ.สุไหงปาดี ซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีดัชนีความยากจนสูงที่สุดใน จ.นราธิวาส ก่อนขยายผลสู่ อ.สุไหงโก-ลก บาเจาะ เมืองนราธิวาส และตากใบ

การค้นพบอัตลักษณ์จำเพาะของน้ำผึ้งชันโรงจากดอกเสม็ดขาวที่มีสีเขียวหลากเฉด ตั้งแต่เหลืองอมเขียว เขียวมรกต จนถึงเขียวหยก ซึ่งนับเป็น การค้นพบน้ำผึ้งสีมรกตเป็นครั้งแรกของโลก และได้รับการบัญญัตินามว่า "น้ำผึ้งมรกต" โดยมีอัตลักษณ์โดดเด่นด้วย กลิ่นหอมละมุนของมวลดอกเสม็ดขาวที่กำลังผลิบาน รสชาติหวานอมเปรี้ยวกลมกล่อมอย่างมีเอกลักษณ์ ซึ่งผลงานวิจัยนี้ได้รับการตีพิมพ์เผยแพร่ในวารสารวิชาการระดับนานาชาติ International Journal of Science and Innovative Technology ถึง 2 ฉบับ

ต่อยอดสู่ผลิตภัณฑ์ 4 รูปแบบ ได้แก่ แคปซูลผงน้ำผึ้งมรกตชนิดสกัดและไม่สกัด ผงชงดื่มน้ำผึ้งชันโรงผสมคอลลาเจน และน้ำผึ้งชันโรงเกรดพรีเมียม รวมถึงพัฒนาผลิตภัณฑ์เวชสำอางและสุขภาพ เช่น สเปรย์พ่นคอและเซรั่มน้ำผึ้งชันโรง

น้ำผึ้งมรกตจำหน่ายได้ในราคาสูงถึง 5,000 บาทต่อกิโลกรัม ขณะที่น้ำผึ้งชันโรงทั่วไปจำหน่ายได้ประมาณ 2,000 บาทต่อกิโลกรัม ส่งผลให้ครัวเรือนเป้าหมายมีรายได้สุทธิเพิ่มขึ้นเฉลี่ยมากกว่าร้อยละ 50

ความก้าวหน้าในปี 2568-2569 โครงการต่อยอดการผลิตเชิงพาณิชย์ด้วยเทคโนโลยีที่เหมาะสมและระบบเกษตรพันธสัญญากับภาคเอกชน โดยในปีงบประมาณ 2568 มีครัวเรือนเกษตรกรเป้าหมาย 120 ครัวเรือน และรายงานรายได้สุทธิเพิ่มขึ้นเฉลี่ย 11,583.33 บาทต่อเดือน ซึ่งสูงกว่าเป้าหมายตัวชี้วัดของ หน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการพัฒนาระดับพื้นที่ (บพท.) ถึง 2.3 เท่า ส่วนปี 2569 มุ่งขยายต้นแบบจาก อ.บาเจาะ สู่ อ.ตากใบ โดยตั้งเป้าเพิ่มรายได้ครัวเรือนยากจนไม่น้อยกว่าร้อยละ 20 ผ่านห่วงโซ่คุณค่าที่เอื้อต่อคนจน การทำตลาดล่วงหน้า และการเสริมสร้างความรู้ทางการเงิน

ผศ.ดร.ธนเสฏฐ์ ทองใสเกลี้ยง อาจารย์คณะเกษตรศาสตร์ มหาวิทยาลัยนราธิวาสราชนครินทร์ ระบุว่า เปิดเผยว่า จากการศึกษาวิเคราะห์องค์ประกอบทางเคมีของน้ำผึ้งชันโรงสีเขียวมรกต พบสารมากกว่า 200 ชนิด ซึ่งมีคุณสมบัติทางชีวภาพหลากหลาย โดยหนึ่งในแนวทางสำคัญคือการศึกษาความสามารถในการต้านอนุมูลอิสระ เพื่อนำมาใช้เป็นข้อมูลประกอบการประเมินคุณภาพและจัดระดับน้ำผึ้ง

ความสามารถในการต้านอนุมูลอิสระไม่ได้ขึ้นอยู่กับปริมาณสารเพียงอย่างเดียว แต่ยังขึ้นอยู่กับชนิดของสารและประสิทธิภาพในการออกฤทธิ์ด้วย น้ำผึ้งที่มีสารบางชนิดในปริมาณไม่สูงมากจึงอาจมีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระสูงได้เช่นกัน

แนวคิดดังกล่าวนำไปสู่การพัฒนาดัชนีจัดเกรดน้ำผึ้งไทย ซึ่งใช้ค่ากิจกรรมต้านอนุมูลอิสระเป็นองค์ประกอบหนึ่งในการจำแนกคุณภาพ เพื่อสร้างมาตรฐานที่สามารถตรวจสอบได้ และใช้เป็นข้อมูลประกอบการกำหนดมูลค่าของผลิตภัณฑ์ในอนาคต

สำหรับน้ำผึ้งชันโรงสีเขียวมรกตนั้น มีค่ากิจกรรมต้านอนุมูลอิสระประมาณ 90% ขึ้นไป ทั้งนี้ การนำตัวเลขดังกล่าวไปใช้เป็นเกณฑ์มาตรฐานทางการค้าจำเป็นต้องพิจารณาวิธีทดสอบและผลการรับรองจากห้องปฏิบัติการที่เกี่ยวข้อง

นอกจากสารต้านอนุมูลอิสระแล้ว น้ำผึ้งชันโรงยังมีองค์ประกอบของทรีฮาโลส (Trehalose) ซึ่งมีคุณสมบัติในการย่อยและการดูดซึมแตกต่างจากน้ำตาลทั่วไป ทรีฮาโลสเป็นน้ำตาลที่มีการศึกษาด้านกระบวนการย่อยและการนำไปใช้ในร่างกาย

การต่อยอดงานวิจัยไม่ได้จำกัดอยู่ที่น้ำผึ้งบริสุทธิ์ แต่ยังครอบคลุมการพัฒนาผลิตภัณฑ์รูปแบบใหม่ เพื่อเพิ่มความสะดวกในการบริโภคและขยายตลาดให้หลากหลายขึ้น

หนึ่งในผลิตภัณฑ์ต้นแบบคือ น้ำผึ้งชันโรงผงชงดื่ม ซึ่งใช้กระบวนการทำแห้งเพื่อเปลี่ยนน้ำผึ้งให้อยู่ในรูปผง และมีแนวทางพัฒนาสูตรร่วมกับส่วนผสมอื่น เช่น คอลลาเจน เพื่อเพิ่มทางเลือกในการใช้ประโยชน์ โดยมีการศึกษาคุณสมบัติของผลิตภัณฑ์ในห้องปฏิบัติการ รวมถึงการทดสอบด้านสารต้านอนุมูลอิสระและคุณสมบัติที่เกี่ยวข้องกับผิวหนังร่วมกับหน่วยงานวิจัย

นอกจากนี้ ยังมีการพัฒนาต้นแบบน้ำผึ้งชันโรงบรรจุแคปซูล โดยใช้กระบวนการทำแห้งแบบแช่เยือกแข็ง (Freeze Drying) ที่อุณหภูมิต่ำประมาณ -80 องศาเซลเซียส เพื่อช่วยเปลี่ยนน้ำผึ้งให้อยู่ในรูปผงก่อนนำไปบรรจุแคปซูล

ขณะเดียวกัน ยังมีความร่วมมือกับภาคเอกชนในการต่อยอดสูตรผลิตภัณฑ์ โดยมีข้อตกลงรับซื้อน้ำผึ้งจากเกษตรกรในเครือข่าย ในราคาประกันขั้นต่ำ 700 บาทต่อกิโลกรัม ซึ่งหากผลตรวจวิเคราะห์จากห้องแล็บได้มาตรฐาน GSI ระดับสูง เอกชนจะเพิ่มราคาให้อีกตามเกรดคุณภาพ

ผศ.ดร.ธนเสฏฐ์ ยังระบุว่า ปัจจุบันน้ำผึ้งชันโรงยังจำหน่ายได้เฉพาะภายในประเทศ เนื่องจากมาตรฐานน้ำผึ้งสากลยังไม่ได้ระบุให้น้ำผึ้งชันโรงอยู่ในมาตรฐานดังกล่าว โดยขณะนี้อยู่ระหว่างการผลักดันให้มีการบรรจุน้ำผึ้งชันโรงเข้าสู่มาตรฐาน Codex เพื่อเพิ่มโอกาสในการเข้าสู่ตลาดต่างประเทศในอนาคต

ทั้งนี้ภาคใต้มีผลผลิตน้ำผึ้งชันโรงรวมประมาณ 100 ตันต่อปี ขณะที่ จ.นราธิวาสมีผลผลิตประมาณ 10–20 ตันต่อปี

สำหรับน้ำผึ้งสีเขียวมรกตพบเฉพาะการเลี้ยงในป่าเสม็ดขาว (เช่น ป่าบาเจาะ ป่าโต๊ะแดง) ทำให้มีปริมาณน้อย ถือเป็นอุปสรรคในการขยายตลาด แต่ทั้งนี้หากมีการสนับสนุนให้เลี้ยงและอนุรักษ์ป่าเสม็ดขาว แนวโน้มก็จะมีเพิ่มมากขึ้น

ขณะที่การเลี้ยงต้นทุนค่อนข้างสูง รังผึ้งชันโรงประมาณ 3000 - 5000 บาทต่อรัง ซึ่งจะแพงกว่าการเลี้ยงเพื่อนปกติ

ผศ.ดร.วนิดา ปานทอง อาจารย์คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ เปิดเผยว่า การศึกษาวิจัยครั้งนี้มุ่งยกระดับคุณค่าของน้ำผึ้งชันโรง ทั้งในรูปแบบน้ำผึ้งบริสุทธิ์และผลิตภัณฑ์แปรรูป โดยเริ่มจากการตรวจวิเคราะห์ปริมาณสารต้านอนุมูลอิสระ ซึ่งเป็นสารที่มีบทบาทในการช่วยปกป้องเซลล์จากความเสียหายที่เกิดจากอนุมูลอิสระ

จากนั้นจึงศึกษาต่อถึงฤทธิ์ต้านการอักเสบ เพื่อประเมินศักยภาพของผลิตภัณฑ์ในระดับเซลล์และกลไกที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการอักเสบของร่างกาย

ผศ.ดร.วนิดา อธิบายว่า การอักเสบเป็นกลไกตามธรรมชาติที่มีความสำคัญต่อการตอบสนองของร่างกาย แต่หากเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องหรือเรื้อรัง ก็อาจเกี่ยวข้องกับการพัฒนาของโรคไม่ติดต่อเรื้อรังหลายชนิดจึงต้องนำมาศึกษาในเรื่องนี้เพื่อป้องกันตั้งแต่จุดเริ่มต้นก่อนที่จะนำไปสู่โรค จึงมีการศึกษาฤทธิ์ต้านการอักเสบในระดับยีนและโปรตีน โดยติดตามสารสื่อกลางที่ตอบสนองต่อการอักเสบ เพื่อประเมินว่าผลิตภัณฑ์สามารถลดการแสดงออกของตัวบ่งชี้เหล่านี้ได้หรือไม่

อีกหนึ่งประเด็นสำคัญของงานวิจัย คือการศึกษาฤทธิ์ของน้ำผึ้งชันโรงต่อเซลล์มะเร็ง 5 ชนิด ได้แก่ มะเร็งเต้านม มะเร็งปอด มะเร็งตับ มะเร็งปากมดลูก และมะเร็งลำไส้ใหญ่ โดยผลการศึกษาเบื้องต้นในระดับเซลล์พบว่า น้ำผึ้งชันโรงทั้งในรูปแบบบริสุทธิ์และผลิตภัณฑ์แปรรูปมีศักยภาพในการยับยั้งเซลล์มะเร็งแต่ละชนิดแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญตามผลการทดลอง

อย่างไรก็ตาม ผลดังกล่าวยังเป็นผลการศึกษาในระดับเซลล์ภายในห้องปฏิบัติการ จึงจำเป็นต้องมีการทดลองเพิ่มเติมเพื่อประเมินประสิทธิภาพ ความปลอดภัย และความเป็นไปได้ในการนำไปใช้ประโยชน์ในสิ่งมีชีวิต ก่อนพิจารณาต่อยอดสู่การศึกษาทางคลินิกในมนุษย์

นอกเหนือจากการศึกษาด้านมะเร็ง นักวิจัยยังอยู่ระหว่างศึกษาฤทธิ์ของน้ำผึ้งชันโรงต่อเซลล์ที่เกี่ยวข้องกับโรคอัลไซเมอร์ โดยมีที่มาจากการวิเคราะห์โครงสร้างของสารสำคัญบางกลุ่ม ซึ่งมีรายงานการศึกษาความเกี่ยวข้องกับกลไกทางชีวภาพที่อาจเกี่ยวข้องกับโรคดังกล่าว

ขณะนี้การศึกษายังอยู่ในขั้นตอนการทดลองระดับเซลล์และการวิเคราะห์ผล เพื่อทำความเข้าใจว่าสารสำคัญที่ตรวจพบในน้ำผึ้งชันโรงมีคุณสมบัติและกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร รวมถึงต้องศึกษาต่อว่าสารดังกล่าวเกิดจากตัวชันโรงเองหรือเกี่ยวข้องกับจุลินทรีย์ที่อาศัยอยู่ร่วมกัน ทั้งนี้ รายละเอียดเกี่ยวกับชื่อและโครงสร้างของสารบางชนิดยังอยู่ระหว่างการเตรียมเผยแพร่ผลงานวิจัยภายในปีนี้

สำหรับขั้นตอนต่อไป มีแผนขยายการศึกษาจากระดับเซลล์ไปสู่การทดลองในสัตว์ โดยเบื้องต้นให้ความสนใจกับโรคหลอดเลือดและโรคเบาหวาน เพื่อประเมินผลของผลิตภัณฑ์ต่อระบบต่าง ๆ ของร่างกาย รวมถึงศึกษาความปลอดภัยและกลไกการออกฤทธิ์เพิ่มเติม

ในระยะยาว หากผลการศึกษาด้านประสิทธิภาพเพียงพอ อาจมีการประสานความร่วมมือกับแพทย์และโรงพยาบาล เพื่อวางแนวทางศึกษาต่อยอดในมนุษย์ รวมถึงประเมินความเป็นไปได้ในการใช้ผลิตภัณฑ์ร่วมกับการดูแลรักษามาตรฐานในผู้ป่วยบางกลุ่ม ทั้งนี้ ต้องผ่านกระบวนการวิจัยและการประเมินตามข้อกำหนดที่เกี่ยวข้องก่อนนำไปใช้จริง

เป้าหมายของงานวิจัยไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการพัฒนาผลิตภัณฑ์อาหารเสริม แต่ยังมุ่งศึกษาความเป็นไปได้ในการแยกและสกัดสารสำคัญออกมาเป็นวัตถุดิบสำหรับการวิจัยและพัฒนาผลิตภัณฑ์มูลค่าสูง หรือ ยาในอนาคต

ทั้งนี้การขับเคลื่อนการพัฒนาน้ำผึ้งชันโรงผ่านความร่วมมือของ 3 กลไกหลัก เพื่อยกระดับการผลิตจากชุมชนสู่ผลิตภัณฑ์มูลค่าสูงและสร้างรายได้อย่างยั่งยืน

กลไกภาคเอกชนและการตลาด โดยรับซื้อวัตถุดิบผ่านระบบเกษตรพันธสัญญาและข้อตกลงซื้อขายล่วงหน้า พร้อมกำหนดราคาที่เป็นธรรม ลดความเสี่ยงจากการกดราคา และนำวัตถุดิบไปแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์มูลค่าสูง เช่น แคปซูลผงน้ำผึ้งมรกตและผงชงดื่มผสมคอลลาเจน เพื่อขยายตลาดสู่ Modern Trade มาเลเซีย และตะวันออกกลาง

ด้านกลไกภาควิชาการและนวัตกรรม มหาวิทยาลัยนราธิวาสราชนครินทร์เป็นศูนย์กลางการวิจัยและพัฒนา ครอบคลุมการปรับปรุงพันธุ์และการเลี้ยงชันโรง การศึกษาสารออกฤทธิ์ทางชีวภาพ การพัฒนาผลิตภัณฑ์อาหารและเวชสำอาง ตลอดจนการถ่ายทอดเทคโนโลยีการผลิตที่เหมาะสม พร้อมฝึกอบรมทักษะ Upskill, Reskill และ Newskill รวม 96 ชั่วโมง

และกลไกภาคชุมชนและกลุ่มอาชีพฐานราก ครัวเรือนเกษตรกร วิสาหกิจชุมชน สหกรณ์ และนวัตกรชุมชนร่วมกันผลิตวัตถุดิบคุณภาพสูง ดูแลรังชันโรง เก็บเกี่ยวน้ำผึ้งด้วยเทคโนโลยีที่เหมาะสม และบริหารศูนย์กลางการผลิตระดับตำบลแบบแบ่งปันทรัพยากร โดยมีพี่เลี้ยงชุมชนช่วยถ่ายทอดความรู้ ดูแลอุปกรณ์ และติดตามข้อมูลครัวเรือน

การพัฒนาน้ำผึ้งชันโรงสีเขียวมรกตจึงเป็นความพยายามเชื่อมโยงงานวิจัย การอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ และเศรษฐกิจชุมชนเข้าด้วยกัน ตั้งแต่การค้นหาสารสำคัญ การพัฒนาผลิตภัณฑ์ การสร้างมาตรฐานรับซื้อ ไปจนถึงการขยายตลาดพรีเมียม โดยมีเป้าหมายให้ทรัพยากรท้องถิ่นของภาคใต้สามารถสร้างมูลค่าเพิ่มและรายได้ที่ยั่งยืนแก่เกษตรกร

อ่านข่าว :

ม.เกษตร ยืนยันกะเพราพันธุ์แก้วจุรี ของซีพีแรม ไม่สามารถผสมข้ามสายพันธุ์ได้

ดันงานวิจัยแก้จนยั่งยืน บรรจุแผนพัฒนาฯ ฉบับ 14 หวังอุดช่องว่างคนฐานราก

"แผนแก้จน 5 ด้าน" อว. ผนึก พม.ขับเคลื่อนวิจัย-นวัตกรรม พลิกเศรษฐกิจฐานราก