นักวิชาการ ห่วง “ดาต้าบูโร” รวมธุรกรรมการเงินทั้งประเทศ หวั่นรัฐทำข้อมูลรั่ว
นักวิชาการอิสระด้านการเงิน มองรัฐตั้ง “ดาต้าบูโร” แม้จูงใจหน่วยงานแชร์ข้อมูล แต่ห่วงความปลอดภัย หวั่นข้อมูลประชนชนรั่วไหล ชี้อาจกลายเป็น “ซิงเกิลเกตเวย์” เวอร์ชันสอง
จากกรณีรัฐบาลกำลังทำโครงการ Data Bureau (ดาต้าบูโร) ซึ่งเป็นศูนย์กลางเชื่อมโยงข้อมูลธุรกรรมทางการเงินในระบบเศรษฐกิจไทยที่ครอบคลุมหลายสินทรัพย์ ทั้งเงินสด เงินในธนาคาร สินทรัพย์ดิจิทัล ทองคำ และเงินตราต่างประเทศ เพื่ออำนวยความสะดวกในการติดตามตรวจสอบและกำกับดูแลการดำเนินธุรกรรมที่เกี่ยวข้องกับการฟอกเงิน การไหลเวียนของเงินผิดกฎหมาย และตลาดแลกเปลี่ยนเงินตรานอกระบบที่ส่งผลต่อเสถียรภาพค่าเงินบาทและระบบเศรษฐกิจไทย
ในงาน Policy Watch Connect 2026 สัมมนาหัวข้อ “Policy Forum สกัดเส้นเงิน ทุนสีเทา” ที่รัฐสภา สฤณี อาชวานันทกุล นักวิชาการอิสระด้านการเงิน ระบุว่า ดาต้าบูโร เป็นเรื่องที่ดีหากทำให้หน่วยงานรัฐสามารถแลกเปลี่ยนข้อมูลกันได้มากขึ้น แต่ต้องระวังการเป็น ซิงเกิลดาต้าเบส (Single Database) คือ การดึงข้อมูลทั้งหมดมาอยู่ในภาครัฐที่เดียว เพราะจะมีความเสี่ยงมีการสอดแนมประชาชน หรือความเสี่ยงความปลอดภัยทางไซเบอร์ ซึ่งเป็นจุดอ่อนของหน่วยงานรัฐที่มักจะมีข้อมูลรั่วไหล
แล้วจำเป็นต้องทำไหม ส่วนตัวมองว่าอาจจะไม่จำเป็น เพราะในทางปฏิบัติของระบบธนาคาร เจ้าหน้าที่จำนวนมากมีความสามารถในการป้องกันและมองเห็นพฤติกรรมต้องสงสัยของลูกค้าโดยยังไม่ต้องใช้เทคโนโลยีเข้ามาช่วย เพียงแต่ว่าหากเจ้าหน้าที่มองเห็นความเสี่ยงดังกล่าวแล้วได้ส่งรายงานดังกล่าวต่อ สำนักงานป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน (ปปง.) หรือไม่ มีเหตุผลอะไรหากไม่ส่ง และเมื่อส่งรายงานแล้วเจ้าหน้าที่ ปปง. สามารถประมวลข้อมูลทั้งหมดและนำไปใช้สอบสวนต่อหรือไม่ ส่วนนี้ไม่ใช่สิ่งที่ ดาต้าบูโร จะเข้ามาช่วยได้ในกระบวนการสอบสวน ซึ่งหากหน่วยงาน ปปง. ขาดแคลนบุคคลากร ก็ควรแก้ไขปัญหาด้วยการเพิ่มกำลังคน เพราะปัญหาที่เกิดขึ้นมีขนาดใหญ่เกินกำลังเจ้าหน้าที่
สฤณี มองว่า ดาต้าบูโร จะช่วยได้ก็ต่อเมื่อ ธุรกรรมการเงินที่ธนาคารมองเห็นอาจยังไม่มีความชัดเจนมาก เช่น ลูกค้าธนาคารอาจเป็นนอมินี แต่ไม่รู้เจ้าของตัวจริงเป็นใคร แล้วต้องเชื่อมโยงกับเส้นทางในคริปโทเคอร์เรนซี เป็นต้น ดังนั้นรัฐต้องกำหนดให้ชัดเจนว่า ดาต้าบูโร มีวัตถุประสงค์เพื่ออะไร ขอบเขตขนาดไหน และมีวิธีการทำงานอย่างไร เนื่องจากข้อมูลทางการเงินเป็นเรื่องอ่อนไหวและเป็นข้อมูลส่วนบุคคล
“เราต้องไม่สบายใจอยู่แล้ว ว่าอยู่ดี ๆ ข้อมูลธุรกรรมทางการเงินทั้งหมด ถูกส่งให้รัฐไปดู โดยไม่มีเหตุอันสมควร”
อย่างไรก็ตาม หากจะรวมศูนย์ข้อมูลควรจะเป็นข้อมูลที่ผ่านการพิจาณาแล้วว่าเป็นธุรกรรมน่าสงสัย ถึงจะนำไปดำเนินการต่อได้
ทั้งนี้ เวลาพรรคการเมืองหาเสียง ตนเริ่มรู้สึกว่า ดาต้าบูโร เริ่มอันตรายมากขึ้น เพราะบางพรรคอยากให้มีการแลกเปลี่ยนข้อมูลขยายวงกว้างมากขึ้น หรือเห็นข้อมูลทุกอย่างได้ ซึ่งไม่ควรเป็นแบบนั้น และอาจกลายเป็น ซิงเกิลเกตเวย์ (Single Gateway) เวอชันสองในรูปแบบ ดาต้าบูโร อย่างไรก็ตามหากจะมีกลไกแลกเปลี่ยนข้อมูลกัน ก็ควรให้ข้อมูลอยู่ในแหล่งเดิม แต่เปิดอนุญาตให้เข้ามาใช้ข้อมูลแทน โดยไม่ต้องย้ายข้อมูลไปรวมอยู่ที่ใหม่ คิดว่าจะปลอดภัยมากที่สุด