‘Humanity in the Age of AI’ มนุษย์ยังสำคัญอยู่ไหม

ทุกวันนี้คุณพิมพ์คำสั่งไม่กี่บรรทัด ก็ได้ร่างบทความ ภาพประกอบ และแผนงานเป็นขั้นเป็นตอนในเวลาไม่กี่นาที และผลลัพธ์ก็ดีพอนำไปใช้จริง จนหลายคนเริ่มใช้มันเป็นกิจวัตร แต่คำถามที่อาจตามมาติด ๆ คือ ถ้า AI เก่งขนาดนี้แล้ว ทักษะของมนุษย์จะมีที่ทางอยู่ตรงไหนของงานสร้างสรรค์? คำถามลักษณะนี้มักเกิดขึ้นทุกครั้งที่มีคลื่นเทคโนโลยีใหม่ ๆ ไม่ว่าจะเป็นอินเทอร์เน็ต สมาร์ตโฟน หรือโซเชียลมีเดีย ช่วงแรกมันมักทำให้เรางงและกังวล เพราะมันไปเปลี่ยนวิธีทำงาน วิธีสื่อสาร และคุณค่าบางอย่างที่เราเคยยึดไว้ แต่สุดท้ายมนุษย์ไม่ได้หายไป เราแค่ต้องย้ายบทบาทและสร้างกติกาใหม่ให้ทันคลื่นความเปลี่ยนแปลงนั้น

(Jonathan Kemper/Unsplash)

ข้อมูลภาพรวมตลาดจาก Statista ระบุว่า ตลาด AI ทั่วโลกในปี 2025 มีมูลค่าราว 244 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ และคาดว่าจะขยายไปมากกว่า 800 พันล้านดอลลาร์สหรัฐในปี 2030 สเกลระดับนี้ทำให้คำถามเรื่อง “มนุษย์ยังสำคัญอยู่ไหม” ไม่ใช่คำถามเชิงปรัชญาอย่างเดียว แต่เป็นคำถามเชิงการทำงาน อาชีพ และนโยบายด้วย ในทางเทคนิค AI ไม่ได้เป็นก้อนเดียวกันทั้งหมด ตามกรอบอธิบายของ Statista มักแบ่งกว้าง ๆ เป็น Machine Learning (ML) และ Deep Learning (DL) โดย ML ทำงานตามพารามิเตอร์ที่กำหนดค่อนข้างชัด เหมาะกับงานขอบเขตจำกัดและถูกใช้แพร่หลายในแชต แอป หรือคำสั่งเสียง ส่วน DL ซับซ้อนกว่าเพราะเรียนรู้จากข้อมูลและการโต้ตอบได้มากขึ้น ภายในคลื่นนี้ Generative AI คือจุดเร่งสำคัญ เพราะสร้างข้อความ ภาพ เสียง และคอนเทนต์รูปแบบอื่นได้ ทำให้ต้นทุนการผลิตลดลงอย่างรวดเร็ว และ Statista ยังชี้ว่าเริ่มเกิด Agentic AI ที่ทำงานเสมือนเป็นตัวแทนได้มากขึ้น เช่น ช่วยค้นคว้าเชิงลึก วางแผนเป็นขั้นตอน และทำซ้ำเพื่อแก้ปัญหาที่ซับซ้อน

(Statista)

ภาพใหญ่อีกชั้นคือการแข่งขันระดับชาติ Statista ให้ข้อมูลเพิ่มว่า

• สหรัฐฯ เป็นจุดศูนย์กลางสำคัญของ AI ด้วยมูลค่าตลาดราว 74 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ และเติบโตประมาณ 30% ต่อปี หนุนโดยบริษัท Big Tech ที่ดึงดูดคนเก่งและการลงทุนในสตาร์ทอัพอย่างต่อเนื่อง
  
  • สิงคโปร์ เดินเกมด้วยวิสัยทัศน์ Smart Nation มีการลงทุนราว 2 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ และมีโครงการสำคัญอย่าง AI Singapore ที่เชื่อมสถาบันวิจัย สตาร์ทอัพ และภาคเอกชน พร้อมกรอบกำกับอย่าง Model AI Framework และแนวทางด้านจริยธรรมเพื่อสร้างความเชื่อมั่น
    
  • ญี่ปุ่น ผูก AI กับวิสัยทัศน์ Society 5.0 เพื่อเชื่อมโลกจริงกับโลกดิจิทัลและรับมือแรงงานขาดแคลน
    
  • อิสราเอล เด่นด้านการพัฒนาคนและระบบนิเวศสตาร์ทอัพ ติดอันดับสูงด้านการลงทุนสะสม แต่ยังเผชิญความเสี่ยงจากภูมิรัฐศาสตร์ ตลาดทุน และการขาดยุทธศาสตร์ระดับชาติที่ประสานกัน รวมถึงสัญญาณการไหลออกของบุคลากร AI

เมื่อ AI เป็นทั้งเครื่องมือเพิ่มผลิตภาพและสนามแข่งขันระดับประเทศ ความกังวลของผู้คนจึงมีเหตุผลมากขึ้น เพราะมันเริ่มทำงานที่เคยถือว่าเป็นพื้นที่ของมนุษย์ได้ โดยเฉพาะงานคิดและงานสร้างสรรค์ บทความของ The New Yorker เรื่อง “In the Age of A.I., What Makes People Unique?” ชี้ให้เห็นว่า ความสามารถหลายอย่างที่เราเคยมองว่าเป็นความพิเศษของมนุษย์ วันนี้ AI ทำได้มากขึ้นเรื่อย ๆ และเมื่อเทคโนโลยีนี้เข้าไปแตะงานเขียน งานครีเอทีฟ งานบริการ รวมถึงงานที่ต้องใช้การตัดสินใจ ผลกระทบย่อมเกิดกับทั้งบทบาทหน้าที่ ทักษะที่ตลาดต้องการ และคุณค่าของงานเหล่านั้นในระบบเศรษฐกิจจริง

(Mostafa (Mfnctn/Unsplash)

รายงานของ Future Today Institute เรื่อง “Humanity in the Age of AI” ชี้ให้เห็นถึงความเสี่ยงที่จับต้องได้ในโลกของงานสร้างสรรค์หลายด้าน

• งานบางส่วนเสี่ยงกลายเป็นสินค้าโหล เมื่อการผลิตคอนเทนต์ทำได้เร็วและถูกขึ้น
  • ความเหมือนกันทางวัฒนธรรมและเศรษฐกิจ เมื่อคนจำนวนมากใช้เครื่องมือคล้ายกันและไล่ตามสิ่งที่อัลกอริทึมชอบ
    
  • โจทย์จริยธรรมและความรับผิดชอบต่อผลกระทบของสิ่งที่ถูกผลิตออกมา โดยเฉพาะเมื่อ Generative AI ถูกตั้งคำถามเรื่องการฝึกโมเดลจากงานมีลิขสิทธิ์มากขึ้น ความขัดแย้งเรื่องสิทธิผู้สร้างและความเป็นธรรมก็ยิ่งชัด

ทางออกที่ Future Today Institute เสนอไม่ได้เริ่มจากคำปลอบใจ แต่เริ่มจากการตั้งกรอบว่าเราใช้ AI เพื่ออะไร โดยแบ่งเป็นสองแนวทาง กล่าวคือ

• Automation คือใช้ AI ไปทำงานซ้ำ ๆ งานเอกสาร งานที่ทำให้คนหมดแรง เพื่อคืนเวลาและสมาธิกลับมาให้มนุษย์
  
• Augmentation คือใช้ AI เป็นตัวช่วยขยายขีดความสามารถ เช่น เร่งการลองผิดลองถูก เพิ่มตัวเลือก และช่วยวิเคราะห์ เพื่อให้มนุษย์ทำงานที่ลึกขึ้น ไม่ใช่แค่เร็วขึ้น
  

รายงานยังตั้งคำถามสำคัญว่า เวลาและพลังที่ AI ช่วยประหยัดได้จะถูกนำไปทำอะไร เพราะถ้าเราเอาไปเร่งระบบเดิมให้เร็วขึ้นอย่างเดียว เราอาจได้ผลิตภาพ แต่เสียคุณภาพชีวิต ความหมาย และความสัมพันธ์ไปพร้อมกัน แนวคิดนี้สอดคล้องกับ Forbes ในบทความ “How to Be Human in the Age of AI” ที่ชวนย้ายโจทย์จาก “จะเก่งกว่า AI ได้อย่างไร” ไปสู่ “จะทำงานและใช้ชีวิตให้ดีขึ้นร่วมกับ AI ได้อย่างไร” เพราะการพยายามในการเอาชนะเครื่องจักร มักดึงเราไปสู่กับดักประสิทธิภาพและการแข่งขันไม่รู้จบ ขณะที่งานสร้างสรรค์ต้องการพื้นที่สำหรับคุณภาพ ความคิดใหม่ และความอยากรู้อยากเห็นมากกว่า

หันมามองในงานสร้างสรรค์ บทความ Rolling Stone “Staying Creative and Human in the Age of AI” พูดชัดว่า AI ทำให้การผลิตเร็วมากจนคนทำงานเสี่ยงหลุดเข้าโหมดอัตโนมัติ คือสร้างก่อนคิด ตอบก่อนรู้สึก และทำก่อนมีจุดยืน สิ่งที่บทความเน้นคือทักษะที่จับต้องได้ เช่น การอยู่กับปัจจุบัน การฟังอย่างเข้าใจ (Empathic Listening) การสังเกตสิ่งที่ไม่ได้ถูกพูดออกมา หรือ การตัดสินใจเชิงคุณค่า เพราะความคิดสร้างสรรค์ที่มีน้ำหนักไม่ใช่การผลิตให้ไว แต่คือการเลือกให้แม่น วางน้ำหนักให้ถูก และรักษาความจริงทางอารมณ์ของงาน ภาพรวมทั้งหมดพาไปสู่ข้อสรุปที่เป็นรูปธรรมว่า ในยุคที่ความสามารถบางอย่างเอื้อให้ต้นทุนต่ำลง สิ่งที่มีมูลค่าเพิ่มขึ้นคือ “ความหมาย–คุณธรรม–ความไว้วางใจ” และนี่คือพื้นที่ที่มนุษย์ยังจำเป็น

(A. C./Unsplash)

ดังนั้นคำตอบของคำถามที่ว่า “มนุษย์ยังสำคัญอยู่ไหม” ไม่ได้อยู่ที่การยืนยันว่ามนุษย์ทำอะไรได้มากกว่า AI แต่อยู่ที่การระบุบทบาทที่ต้องมีมนุษย์เป็นเจ้าของให้ชัด

• มนุษย์ เป็นผู้กำกับเจตนาและความหมาย ว่าอะไรควรถูกสร้างและสร้างไปเพื่ออะไร
  • มนุษย์ เป็นผู้คัดสรรและตัดสินเชิงคุณค่า ในโลกที่มีตัวเลือกมากเกินไป คนที่เลือกได้ดีจะสำคัญขึ้น
    
  • มนุษย์ เป็นผู้รับผิดชอบต่อผลกระทบ ทั้งเรื่องสิทธิผู้สร้าง ความเป็นธรรม และความโปร่งใส
    
  • มนุษย์ เป็นผู้สร้างความไว้วางใจและความสัมพันธ์ ซึ่งเป็นทุนทางสังคมที่ระบบอัตโนมัติให้แทนไม่ได้ โดยเฉพาะในงานสร้างสรรค์
    

บทบาทของมนุษย์จึงมีแนวโน้มขยับจาก “ผู้ผลิตทุกอย่าง” ไปสู่ “ผู้กำกับ” มากขึ้น ทั้ง Creative Direction, Editing, Curating และการตัดสินใจเชิงคุณค่า ขณะที่ AI เป็นผู้ช่วยทำร่าง สร้างทางเลือก และทดลองพัฒนาต้นแบบ