ให้โลกรู้ว่า “พัทลุง” มีดี “ทำ RICE” ชวนเปิดมุมมองใหม่ให้ข้าวหมดหม้อ

“ข้าว” เป็นอาหารหลักที่อยู่คู่แทบทุกมื้อของคนไทย แต่ใครจะรู้บ้างว่า ภาคใต้ที่มีภาพจำเป็นทะเลและหาดทราย จะซ่อนความรุ่มรวยด้านอาหารและวัตถุดิบชั้นยอดอย่าง “ข้าวสังข์หยด” ไว้ในจังหวัดพัทลุง อีกทั้งยังเป็นข้าวสายพันธุ์แรกของไทยที่ได้รับการรับรองให้เป็น “สินค้าบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์” หรือ “ข้าว GI” (Geographical Indications) โดยกรมการข้าว และกรมวิชาการเกษตร ว่ากันว่าที่ได้ชื่อว่าข้าวสังข์หยด เพราะเพี้ยนมาจาก “สั่งหยุด” เพราะอร่อยจนหยุดกินไม่ได้ จนในที่สุดก็โดนสั่งให้หยุดรับประทาน!

ด้วยความมีเอกลักษณ์แบบไม่หยุดของข้าวสังข์หยด ที่ปลูกได้ดีในพัทลุงนี่เอง ทำให้มีคนตาดีเล็งเห็นความน่าสนใจนี้จนคิดอยากทำนิทรรศการเพื่อเล่าเรื่องราวของมัน

“ทำไหร๊” หากเป็นคนใต้ไม่ว่าใครก็คงเคยได้ยินคำนี้ เป็นคำทักทายของชาวท้องถิ่นภาคใต้ที่แปลว่า “ทำอะไรอยู่” สู่ชื่อนิทรรศการ “ทำ RICE” ที่ชวนคุณไปรู้เรื่องข้าวแห่งภาคใต้ ให้มากกว่าที่เคย

ในวันนี้ “คิด” ชวนไปคุยกับคุณหมี-พิบูลย์ อมรจิรพร สถาปนิกผู้ก่อตั้ง Plural Designs และผู้จัดนิทรรศการ “ทำ RICE” ไฮไลต์ของจังหวัดพัทลุงในเทศกาลงานออกแบบปักษ์ใต้ 2568 (Pakk Taii Design Week 2025) ที่จะมาเปิดมุมมองใหม่ในภาคใต้ ให้คนไทยได้รู้จัก “ข้าวสังข์หยด” แบบหมดเปลือก

คุณหมี-พิบูลย์ อมรจิรพร สถาปนิกผู้ก่อตั้ง Plural Designs และผู้จัดนิทรรศการ “ทำ RICE”

“ของดีพัทลุง” หุงทีไรก็หมดหม้อ
ของดีเมืองพัทลุง ก็ต้องเป็น ‘ข้าว’ ผมเพิ่งรู้ตอนที่มาทำนิทรรศการนี่เอง ว่าพัทลุงเป็นจังหวัดที่เรียกได้ว่าเป็น “เมืองหลวงเรื่องข้าวของภาคใต้” พัทลุงเป็นเมืองที่มีภูมิศาสตร์ที่ค่อนข้างพิเศษ มีทะเลสาบขนาดใหญ่ เป็นจังหวัดที่ไม่ได้ติดทะเล เพราะฉะนั้นก็จะมีความเป็นป่า มีป่าพรุ มีพื้นที่ชุ่มน้ำ เป็นจังหวัดที่มีวัตถุดิบที่ดี มีข้าวที่ขึ้นชื่อของประเทศ

“ทำ RICE” เปิดมุมมองใหม่ให้เข้าใจเรื่อง ‘ข้าว’
จริง ๆ ข้าวเป็นของใกล้ตัวที่เรารู้จัก เรากินอยู่ทุกวัน ภาคใต้ไม่ได้เป็นภาคที่ปลูกข้าวได้ปริมาณมากเท่ากับภาคกลาง ภาคอีสาน เพราะว่าไม่ได้มีพื้นที่ราบรุ่มขนาดใหญ่ แต่ว่าข้าวภาคใต้ก็มีเอกลักษณ์ที่พิเศษตามลักษณะภูมิประเทศ ข้าวสังข์หยดของพัทลุงเป็นข้าวที่ได้ GI (การขึ้นทะเบียนสินค้าสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์) เป็นลำดับแรกของประเทศ มีสารอาหารเยอะ แล้วก็เป็นข้าวท้องถิ่น พอเริ่มลงมือทำนิทรรศการ ก็ได้เริ่มคุยเรื่องข้าวกับแต่ละคน ก็ยิ่งรู้สึกว่าข้าวสังข์หยดมีความพิเศษ ทั้งในมุมของเกษตรกร มุมของนักวิชาการที่นำข้าวไปแปรรูปต่อ และมุมของผู้ประกอบการที่ได้นำข้าวไปเป็นแรงบันดาลใจในการทำเป็นเมนูต่าง ๆ ที่น่าสนใจ นี่จึงเป็นแรงบันดาลใจในการทำนิทรรศการของจังหวัดพัทลุง และเรายังเสริมส่วนเล็ก ๆ เป็น Rice Cafe คาเฟ่เล็ก ๆ ที่เอาข้าวมาเป็นวัตถุดิบเพื่อปรุงให้ชิม

คีย์เวิร์ดของนิทรรศการของจังหวัดพัทลุงในงานนี้มาจากความประทับใจในเมืองพัทลุงซึ่งเป็นเมืองที่มีวัตถุดิบดี และยังอยู่ในธีม The Art of Relaxing ผมอยากทำนิทรรศการที่ทำให้คนเห็น First Impression ของจังหวัดพัทลุง ให้คนเข้ามาแล้วเกิดการตั้งคำถาม แล้วก็เกิดการหาคำตอบในนิทรรศการ รวมทั้งได้เรียนรู้มุมมองหนึ่งของจังหวัดพัทลุง เหมือนกับได้เข้ามา มาอ่าน มาเรียนรู้ มาลองชิมข้าว และเกิดความประทับใจกับสิ่งที่ได้เรียนรู้ของดีของจังหวัด

ในตัวนิทรรศการ เราก็พยายามทำให้เห็นหลากหลายมุม มีทั้งความรู้เกี่ยวกับข้าว เล่าเรื่องวิถีชีวิตของผู้คน มีเรื่องผลิตภัณฑ์แปรรูปจากข้าวของพัทลุง มีขนมให้ชิม ถ้าสามารถนำคอนเทนต์นี้ไปนำเสนอเกี่ยวกับเรื่องข้าวของพัทลุงต่อได้ก็คงจะดี อยากให้นิทรรศการนี้เป็นต้นแบบของการเล่าเรื่องที่ดูยาก ๆ ดูเป็นวิทยาศาสตร์ให้สนุก ของดีของบ้านเราถ้าถูกเรียบเรียง ถูกเล่าเรื่อง ก็จะกลายเป็นชุดองค์ความรู้ที่เด็ก ๆ หรือคนทั่วไปเข้าใจได้ และมีส่วนร่วมได้ง่าย เพราะเราไม่อยากให้นิทรรศการเป็นเรื่องน่าเบื่อหรือเรื่องโบราณ แต่อยากให้กลายเป็นเรื่องสนุกที่ใกล้ ๆ ตัวเราได้

เมื่อพูดถึง “ภาคใต้” อยากให้คนคิดถึงอะไรบ้าง
โดยปกติเราจะมีภาพจำเกี่ยวกับภาคใต้ผ่านเมืองหรือจังหวัดท่องเที่ยวที่เราคุ้นเคย ไม่ว่าจะเป็นภูเก็ต กระบี่ หรือเกาะต่าง ๆ ที่เราเคยไปเที่ยว แต่พอลงมาทำงานรอบนี้ รวมถึงปีที่แล้วที่ได้มีโอกาสมาเมืองเก่าสงขลา ผมรู้สึกว่า จริง ๆ ยังมีอีกหลายจังหวัดภาคใต้ที่ไม่ได้เป็นจังหวัดหลักซึ่งเรายังไม่ได้ไปเยือน และมีอะไรที่น่าสนใจอยู่ค่อนข้างเยอะ แต่เราอาจจะไม่ค่อยรู้ จึงมองว่าภาคใต้เป็นภูมิภาคที่น่าค้นหา นอกจากจะมีแหล่งท่องเที่ยวระดับโลก แต่ละจังหวัดก็มีเรื่องราวของตนเองซุกซ่อนอยู่ เช่น เมืองรองอย่างตรังและพัทลุงที่ได้มีโอกาสได้ลงพื้นที่ ก็ทำให้ผมรู้สึกว่าเป็นเมืองที่เหมาะกับการท่องเที่ยวเหมือนกัน เพียงแต่ว่าไม่ได้รับการโปรโมตอย่างเข้มแข็งมากนัก ผมยังคิดว่าทั้งสองจังหวัดเป็นเมืองที่คนไทยควรไปเที่ยวเยอะ ๆ เพราะเที่ยวง่าย คนไม่แออัด

อีกมุมหนึ่งทางด้านวัฒนธรรม ภาคใต้ถือว่าเป็นภูมิภาคที่มีความรุ่มรวยทางด้านวัฒนธรรมมาก เพราะมีชายแดนติดกับมาเลเซียที่มีวัฒนธรรมต่างจากเราและได้รับเข้ามา ตอนนี้ก็จะเกิดการผสานวัฒนธรรมของหลากหลายศาสนา หลากหลายเชื้อชาติ ซึ่งมีความเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัวที่น่าสนใจ

โลกเปิดกว้างมากขึ้นจนเสียงจากท้องถิ่นสามารถก้องไปได้ไกลกว่าที่เคย และไม่จำเป็นต้องปรับแต่งให้งานดั้งเดิมกลายเป็นสมัยใหม่เสมอไป ความเป็น ‘ของแท้’ และ ‘ของจริง’ ต่างหากที่ทำให้ท้องถิ่นมีพลัง

ความคิดสร้างสรรค์ช่วยขับเคลื่อนเศรษฐกิจในระดับจังหวัดและภูมิภาคอย่างไร
ผมคิดว่าธีมของ Pakk Taii Design Week 2025 มีความน่าสนใจเพราะมีความเป็นตัวแทนของ ‘เทศกาล’ ของแต่ละจังหวัด ซึ่งจริง ๆ เขาก็คงจะจัดกันภายในจังหวัดอยู่แล้ว แต่อาจจะจัดในมุมที่เป็นงานทางวัฒนธรรม หรือเป็นเทศกาลของท้องถิ่น แต่ Pakk Taii Design Week นำความเป็นเทศกาลของแต่ละจังหวัดมาทำงานร่วมกับนักออกแบบ โดยนำความคิดสร้างสรรค์และงานออกแบบไปทำงานร่วมกับอัตลักษณ์ของแต่ละจังหวัด และยังเป็นการจัดขึ้นพร้อมกันทั้ง 14 จังหวัดโดยเลือกให้ธีมของแต่ละจังหวัดไม่ซ้อนทับกัน แต่มีมุมมองที่น่าสนใจของแต่ละแห่ง

ในมุมหนึ่งก็จะเป็นการช่วยให้เห็นภาพลักษณ์ของแต่ละจังหวัดชัดเจนขึ้น และนำไปต่อยอดได้ พอคนที่ได้มาชม Pakk Taii Design Week ไม่ว่าจะเป็นคนท้องถิ่นหรือคนจากจังหวัดอื่น ก็อาจจะเห็นไอเดียอะไรกลับไปต่อยอดได้มากขึ้น โดยเฉพาะคนท้องถิ่นที่น่าจะได้ไอเดียกลับไปพัฒนาจังหวัดหรือเมืองของตนเองต่อ ส่วนนักท่องเที่ยวอาจจะได้มาเห็นแง่มุมใหม่ ๆ ของจังหวัดที่ตนเองยังไม่เคยเดินทางไป เป็นการกระตุ้นการท่องเที่ยวให้กับจังหวัดนั้น ๆ ได้อีกด้วย เพราะจริง ๆ เทศกาลก็ทำหน้าที่ได้เพียงแค่เป็นออร์เดิร์ฟหรือน้ำจิ้มให้กับแต่ละจังหวัด จากนี้คนที่สนใจก็อาจจะลงไปค้นหาให้มากขึ้นเอง มันก็จะได้ช่วยขับเคลื่อนเศรษฐกิจของจังหวัดและภูมิภาคได้

“ของขวัญจากใจ” จากปักษ์ใต้ถึงคนต่างถิ่น
ถ้าเป็นที่พัทลุง ผมอยากแนะนำเป็นสถานที่ ‘ตลาดใต้โหนด’ ที่อยากให้ได้ลองมาเที่ยวกันสักครั้ง เป็นตลาดที่ชุมชนทำของมาขายและมีมายาวนาน อีกทั้งยังเป็นชุมชนสีเขียวด้วย ในนั้นก็จะมีทั้งของโลคอล วัตถุดิบ อาหารการกิน และความเป็นพัทลุงอัดแน่นอยู่ในนั้น

ฝากอะไรถึงนักสร้างสรรค์รุ่นใหม่บ้างไหม
ตอนนี้เทรนด์โดยรวมกลับมาโฟกัสที่อัตลักษณ์ท้องถิ่น ที่พวกเขาสามารถสื่อสารความเป็นตัวตนของตนเองได้โดยตรง โลกเปิดกว้างมากขึ้นจนเสียงจากท้องถิ่นสามารถก้องไปได้ไกลกว่าที่เคย และไม่จำเป็นต้องปรับแต่งให้งานดั้งเดิมกลายเป็นสมัยใหม่เสมอไป ความเป็น ‘ของแท้’ และ ‘ของจริง’ ต่างหากที่ทำให้ท้องถิ่นมีพลัง นักสร้างสรรค์รุ่นใหม่จึงควรมองเห็นคุณค่าของสิ่งที่บ้านเกิดตนเองมีอยู่แล้ว ไม่ว่าจะเป็นวิถีชีวิต วัฒนธรรม หรือแม้แต่เมล็ดข้าวเล็ก ๆ อย่าง ข้าวสังข์หยด ของพัทลุง ที่บรรจุทั้งประวัติศาสตร์ ภูมิประเทศ และภูมิปัญญาของผู้คนไว้ในนั้น หากเลือกนำเรื่องราวเหล่านี้มาเล่าด้วยมุมมองร่วมสมัย มันจะกลายเป็นคอนเทนต์ที่แข็งแรง มีตัวตน และเป็นรากฐานสำคัญที่ทำให้งานสร้างสรรค์จากท้องถิ่นสามารถยืนหยัดบนเวทีโลกได้อย่างภาคภูมิต่อไป