จาก Micro-Dramas ถึง “ละครคุณธรรม” ส่องทิศทางอุตสาหกรรมละครสั้นกับอนาคตที่ยังอีกยาวไกล

“จริง ๆ แล้วฉันเป็นประธานบริษัท” วลียอดนิยมจากละครสั้น (Micro-Dramas) หรือที่เรียกกันว่า “ละครคุณธรรม” ซึ่งโด่งดังในโลกโซเซียลของไทยและกลายเป็นมีมบนโลกอินเทอร์เน็ต จนมีผู้ใช้งานโซเซียลมีเดียจำนวนมากนำไปทำเป็นคลิปสั้นในเชิงตลกขบขัน สร้างเสียงหัวเราะบนโซเชียลมีเดียมากมายเมื่อไม่กี่ปีมานี้ ทำให้ละครคุณธรรมของไทยเป็นที่รู้จักมากขึ้นและกลายเป็นหนึ่งในความบันเทิงของคนในยุคปัจจุบันที่น่าจับตา

ด้วยเนื้อหาที่สั้น กระชับ ไม่ซับซ้อน แต่หักมุมและค้างคา ทำให้ละครสั้นสามารถดึงดูดผู้ชมได้ทุกช่วงวัย อีกทั้งการเข้าถึงได้ง่ายผ่านแพลตฟอร์มวิดีโอสั้นต่าง ๆ ที่สะดวกต่อการรับชมผ่านสมาร์ตโฟนทุกที่ทุกเวลา ทำให้ไม่ได้มีเพียงแต่ไทยเท่านั้นที่การรับชมละครสั้นผ่านช่องทางออนไลน์ได้รับความนิยม แต่อีกหลายประเทศ โดยเฉพาะ “จีน” ยังได้มีการลงทุนในอุตสาหกรรมละครสั้นอย่างจริงจังและมีแนวโน้มขยายตัวอย่างต่อเนื่อง

(Cal Gao / Unsplash)

ยุคสมัยแห่ง Micro-Dramas
การเกิดขึ้นของแพลตฟอร์มวิดีโอสั้น โดยเฉพาะ TikTok หรือ Douyin ในจีน ได้กลายเป็นช่องทางให้ผู้ใช้บริการสามารถเข้าถึงเนื้อหาความบันเทิงที่เป็นคลิปวิดีโอสั้น ๆ ได้อย่างง่ายดาย อย่างเช่นระหว่างการเดินทางหรือการรอคอยสิ่งต่าง ๆ ในชีวิตประจำวัน แพลตฟอร์มเหล่านี้จึงเป็นโอกาสให้อุตสาหกรรมละครสั้นขยายตัวขึ้นจากการที่ผู้คนในปัจจุบันหันมาเสพสื่อที่สั้น กระชับ และรวดเร็ว

การผลิตละครสั้นในจีนจึงเติบโตอย่างก้าวกระโดด โดยมีผู้ผลิตละครสั้นหลายราย หนึ่งในนั้นคือ China Film Group Corporation บริษัทภาพยนตร์ที่ได้รับการสนับสนุนจากรัฐบาลจีนที่เป็นผู้ผลิตละครสั้นรายใหญ่ ซึ่งแน่นอนว่าเนื้อหาของละครสั้นจะถูกควบคุมโดยรัฐ นอกจากนี้ ยังมีผู้ผลิตรายอื่นอย่าง Dianzhong Technology ที่เน้นผลิตเนื้อหาดิจิทัลสำหรับอุปกรณ์เทคโนโลยีพกพา

ความนิยมรับชมละครสั้นในจีนยังส่งผลให้มีการพัฒนาแพลตฟอร์มสำหรับการรับชมละครสั้นโดยเฉพาะ ซึ่งผู้นำในตลาดจีนคือ Kuaishou ที่ครองสัดส่วนถึง 60% ของละครสั้นจีนยอดนิยม 50 อันดับแรกในปี 2023 ตามข้อมูลของบริษัทวิเคราะห์สื่อ Endata ส่วนทางด้าน Kuaishou เองก็เปิดเผยว่า ละครสั้นที่ให้บริการบนแพลตฟอร์ม Kuaishou มีมากถึง 68 เรื่องที่มียอดผู้ชมกว่า 300 ล้านครั้งในปี 2023 และมี 4 เรื่องที่มียอดผู้ชมมากกว่า 1,000 ล้านครั้งในปีเดียวกัน

นอกจาก Kuaishou แล้ว ละครสั้นใน Douyin ก็ได้รับความนิยมอย่างมากเช่นกัน ส่งผลให้ผู้ให้บริการแพลตฟอร์มโซเชียลมีเดียอื่น ๆ ของจีน อย่าง Xiaohongshu แพลตฟอร์มจีนที่คล้ายกันกับ Instagram และ Bilibili ที่เหมือน YouTube ของจีน ต่างก็มีแผนจะผลิตและให้บริการละครสั้นด้วยเช่นกัน นั่นจึงทำให้อุตสาหกรรมละครสั้นของจีนมีแนวโน้มเติบโตอย่างต่อเนื่องถึง 37,390 ล้านหยวน (ราว 5,310 ล้านเหรียญสหรัฐ) ในปี 2023 ตามรายงานของ iiMediaResearch

(David Peterson / Pexels)

ปัจจัยความสำเร็จของละครสั้น
โดยทั่วไปแล้ว ละครสั้นมักจะมีความยาวตั้งแต่ไม่กี่วินาทีไปจนถึง 15 นาที และเป็นวิดีโอที่ถ่ายทำในแนวตั้ง เพื่อความสะดวกต่อการรับชมผ่านสมาร์ตโฟน โดยที่ละครสั้นจะมีความสั้นกระชับหรือเป็นเรื่องยาวที่ถูกแบ่งเป็นตอนสั้น ๆ มีเนื้อหาจบภายในตอน และง่ายต่อการติดตาม ส่วนเนื้อหามักจะมีลักษณะคล้ายกันกับละครโทรทัศน์ที่นำเสนอข้อคิดหรือค่านิยมบางประการที่สอดคล้องกับสังคม แต่ละครสั้นมักจะมีจุดพลิกผันของเนื้อเรื่องบ่อยครั้ง เพื่อสร้างความน่าสนใจ และมักทิ้งเรื่องราวให้ค้างคาใจดึงดูดให้ผู้ชมรับชมคลิปต่อไป

แต่สิ่งสำคัญที่ทำให้อุตสาหกรรมละครสั้นมีแนวโน้มเติบโตอย่างต่อเนื่องคือ ต้นทุนที่ต่ำกว่าการผลิตสื่อบันเทิงประเภทอื่น โดยงบประมาณที่ใช้สำหรับการผลิตละครสั้นเรื่องหนึ่งอยู่ที่ตั้งแต่ 2 แสนหยวน (ราว 9 แสนบาท) ไปจนถึง 2,000,000 หยวน (ประมาณ 9 ล้านบาท) ซึ่งละครบางเรื่อง ใช้เวลาถ่ายทำเพียง 6 วัน ขณะที่การเผยแพร่ผ่านช่องทางออนไลน์ก็มีค่าใช้จ่ายไม่มากนัก และยังมีรายได้จากการเก็บค่าชมจากผู้ติดตามที่ยินดีจ่ายเพื่อรับชมตอนต่อไป

ด้วยต้นทุนที่ต่ำและความนิยมที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ทำให้อุตสาหกรรมละครสั้นของจีนประสบความสำเร็จอย่างรวดเร็ว และไม่เพียงแต่ในจีนเท่านั้น อุตสาหกรรมละครสั้นของจีนยังหันมาตีตลาดโลกมากขึ้น อย่าง NetEase บริษัทเทคโนโลยียักษ์ใหญ่ของจีนที่เริ่มผลิตเนื้อหาละครสั้นสำหรับเผยแพร่ในสหรัฐอเมริกาผ่านแพลตฟอร์ม LoveShots ซึ่งละครสั้นเหล่านี้ได้รับการผลิตเป็นภาษาอังกฤษและมีเนื้อหาที่พุ่งเป้าไปที่ผู้ชมในโลกตะวันตก โดยที่ไม่สามารถเข้าถึงได้ในจีน

นอกจากนี้ บริษัทเทคโนโลยีรายใหญ่อีก 2 รายของจีน อย่าง Tencent และ Baidu ยังจับมือกันพัฒนาแพลตฟอร์ม ReelShort ที่นำเสนอเนื้อหาละครสั้นนอกประเทศจีนโดยเฉพาะ ซึ่งแพลตฟอร์มดังกล่าวมียอดดาวน์โหลดในสหรัฐอเมริกาแซงหน้าแพลตฟอร์มสตรีมมิงยอดนิยมอย่าง Netflix ไปเป็นที่เรียบร้อย แม้ว่าจะยังไม่มีข้อมูลที่ชัดเจนว่า อุตสาหกรรมละครสั้นจากจีนจะตีตลาดสหรัฐอเมริกาได้มากน้อยเพียงใด แต่นับว่าเป็นการเปิดตลาดตะวันตกของอุตสาหกรรมความบันเทิงในรูปแบบละครสั้นจากจีนที่น่าจับตา

(Cottonbro Studio / Pexels)

โอกาสของละครคุณธรรมไทย
ความนิยมละครสั้นในจีนยังส่งผลให้อีกหลายประเทศเริ่มมีการผลิตเนื้อหาละครสั้นเพื่อตอบสนองกลุ่มผู้ชมของตนเองเช่นกัน โดยเฉพาะประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ซึ่งไทยก็เป็นหนึ่งในนั้นที่มีการสร้างสรรค์สื่อความบันเทิงรูปแบบใหม่ที่สามารถเข้าถึงกลุ่มผู้ชมได้ทุกช่วงวัย ผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์ที่สามารถเข้าถึงได้ทุกที่ทุกเวลา

ที่จริงแล้ว สังคมไทยคุ้นชินกับละครสั้นในลักษณะที่เป็นละครคุณธรรมมาบ้างพอสมควร จากละครที่มีลักษณะเป็นเนื้อหาสั้น ๆ ไม่ซับซ้อน จบในตอน ซึ่งมีการออกฉายทางโทรทัศน์มาอย่างยาวนาน ก่อนที่จะมีการพัฒนามาสู่แพลตฟอร์มออนไลน์อย่าง YouTube, Facebook และล่าสุดคือ TikTok ที่มีผู้ติดตามเป็นจำนวนมาก

ความโดดเด่นของละครคุณธรรมที่อาจเรียกได้ว่า “แบบไทย ๆ” นั่นคือการสอดแทรกคติสอนใจในตอนท้าย ขณะที่การดำเนินเรื่องก็เต็มไปด้วยสัญญะที่ไม่ต่างไปจากไปบทละครโทรทัศน์ในอดีต ไม่ว่าจะเป็นสีหน้า ท่าทาง อากัปกิริยา ไปจนถึงการวางตำแหน่งของตัวละคร ที่มีผู้วิเคราะห์ไว้ว่า แทบไม่ต่างไปจาก “นิทานสอนใจ”

แต่นั่นกลับเป็นเสน่ห์อย่างหนึ่งของละครคุณธรรมไทย ที่แม้ว่าจะเผยแพร่ผ่านแพลตฟอร์มสมัยใหม่ แต่ยังสามารถเข้าถึงกลุ่มคนที่ผ่านประสบการณ์สื่อบันเทิงที่มีลักษณะสอนใจมาในอดีต ทำให้เนื้อหาของละครคุณธรรมที่อาจจะสมจริงบ้าง ไม่สมจริงบ้าง แต่กลับกลายเป็นที่นิยมและสามารถสร้างความบันเทิงให้กับคนแทบทุกกลุ่ม

แม้ว่าในปัจจุบันจะยังไม่มีข้อมูลเกี่ยวกับการเติบโตของละครคุณธรรมหรือละครสั้นของไทยที่ชัดเจน และยังไม่เห็นการสนับสนุนอย่างจริงจังจากหน่วยงานใด แต่หากดูจากกระแสความนิยมที่เพิ่มสูงขึ้นในกลุ่มผู้ชม ก็เป็นไปได้ว่า อุตสาหกรรมละครสั้นของไทยจะไม่ใช่เพียงความบันเทิงชั่วประเดี๋ยวประด๋าวอีกต่อไป แต่มีโอกาสที่จะเติบโตได้อีกยาวไกลในอนาคต

ที่มา : บทความ “Micro dramas shake up China's film industry and take aim at Hollywood” โดย Antoni Slodkowski
บทความ “Micro-dramas make big impact” โดย Xu Fan
บทความ “Why have micro-dramas become so popular?” โดย Sun Jiashan
บทความ “The Rise of Micro-Dramas: A New Short-Form Video Trend” โดย Julia Chukhvicheva
บทความ “"ละครคุณธรรม คืออะไร" เคยติดตามชมกันหรือไม่ ?” จาก nationtv.tv
บทความ “วิเคราะห์ละคร ‘พลอย ชิดจันทร์’ ด้วยทฤษฎีวรรณกรรม ละครคุณธรรมกำลังบอกอะไรเรา?” โดย vanat putnark

เรื่อง : ธีรพล บัวกระโทก