Wizards of Learning ใส่เวทมนตร์ลงบอร์ดเกมเสริมพลังการเรียนรู้
บอร์ดเกมหรือเกมกระดานนับเป็นหนึ่งในเครื่องมือสื่อสารที่ทรงพลังอย่างหนึ่งในโลกปัจจุบัน นอกจากช่วยพัฒนาทักษะความคิด เป็นสื่อการเรียนรู้ที่สนุกสนาน ก็ยังเป็นเกมแข่งขันที่ช่วยให้ผู้เล่นมีปฏิสัมพันธ์กันในแบบ face-to-face
จากข้อมูลของ Statista.com ระบุว่า มูลค่าตลาดบอร์ดเกมทั่วโลกคาดว่าจะอยู่ที่ 12,000 ล้านเหรียญสหรัฐภายในปี 2023 ขณะที่ ResearchAndMarkets.com คาดการณ์ว่ามูลค่าตลาดบอร์ดเกมทั่วโลกจะเติบโตสูงขึ้นเฉลี่ย 13% ในช่วงปี 2021-2026
ส่วนประเทศไทยนั้น แม้จะยังไม่มีข้อมูลของมูลค่าตลาดบอร์ดเกมที่แน่ชัดนัก เนื่องจากเป็นตลาดเฉพาะกลุ่มที่ยังมีขนาดเล็ก แต่ปัจจุบันบอร์ดเกมก็สามารถเป็นสินค้าส่งออกได้แล้ว ทั้งยังเป็นที่ยอมรับว่าเป็นกิจกรรมเสริมทักษะ ซึ่งจะส่งผลดีให้เกิดการออกแบบเกมเรียนรู้ที่เป็นส่วนหนึ่งของรายวิชาต่าง ๆ ตามหลักสูตรการเรียนการสอนได้มากขึ้น พีรัช ษรานุรักษ์ หรือ “เอ็ก” ผู้ก่อตั้งและนักออกแบบบอร์ดเกม บริษัท วิซาร์ดส ออฟ เลิร์นนิ่ง จำกัด (Wizards of Learning) เจ้าของ“รางวัลนักทำบอร์ดเกมเพื่อการศึกษายอดเยี่ยม” และผู้สร้างบอร์ดเกมชื่อดัง “Pizza Master” จึงได้ให้เกียรติมาบอกเล่าถึงโอกาสและความท้าทายของธุรกิจบอร์ดเกมไทยในปัจจุบัน
เวทมนตร์เพิ่มทักษะการเรียนรู้
พีรัชก่อตั้งวิซาร์ดส ออฟ เลิร์นนิ่ง ในปี 2016 หลังจากเรียนจบปริญญาโท ภาควิชา Design Futures มหาวิทยาลัยโกลด์สมิทส์ ประเทศอังกฤษ โดยมีเป้าหมายในการสร้างสื่อการเรียนรู้ให้เปรียบเหมือน “พ่อมด” ที่จะเสกเวทมนต์ใส่ฟักทองให้กลายเป็นรถฟักทอง ทำให้การเรียนรู้มีมายากล (magic) ที่น่าสนใจและมีประโยชน์มากขึ้น
ทั้งนี้ ก่อนจะไปอังกฤษ เขาสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรีด้านออกแบบผลิตภัณฑ์ จากสถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง มีประสบการณ์การทำงานด้านแบรนดิง โฆษณา และออกแบบผลิตภัณฑ์เพื่อการประชาสัมพันธ์
“หลังทำงานออกแบบมาสักพัก ผมอยากไปศึกษาถึงการออกแบบแขนงอื่นเพิ่มเติม เพราะเชื่อว่างานออกแบบเป็นได้มากกว่าสื่อประชาสัมพันธ์ ก็อยากนำไปใช้ในเซ็กเมนต์อื่น ๆ บ้าง แต่ยังไม่ตกผลึกว่าต้องทำอย่างไรต่อ เลยไปเรียนต่อปริญญาโท ซึ่งนอกจากเรียนภาควิชาหลักแล้ว ผมยังศึกษาเรื่องการออกแบบเพื่อการศึกษาด้วยตัวเอง และนำมาผสานกับ Design Futures ทำให้เข้าใจกระบวนการศึกษามากขึ้น”
พีรัชชี้ว่า การศึกษาไม่ได้มีเพียงการส่งต่อความรู้ แต่ยังมีเรื่อง “การสร้างพื้นที่” ให้แต่ละคน “สร้างความรู้ของตัวเอง” ได้ โดยการสร้างสิ่งแวดล้อมหรือกิจกรรมเป็นแซนด์บ็อกซ์ขึ้นมาให้เรียนรู้เอง ผ่านการเล่น การทดลอง แต่คอนเซ็ปต์นี้ไม่ได้ถูกนำมาใช้ในประเทศไทย เขาจึงพยายามนำแนวคิดนี้มาปรับ มาทดลอง เริ่มต้นจากการออกแบบหนังสือ ทำภาพกราฟิกและอินโฟกราฟิกให้มีความสนุก ทำงานวิชาการให้ดูน่าอ่านขึ้น รวมถึงสอนการใช้โปรแกรมพาวเวอร์พอยต์เพื่อทำพรีเซนเทชันให้กับคนทำงาน และมองหาช่องว่างที่จะทำให้การสื่อสารหรือการสอนดีขึ้น ด้วยการนำ “เวทมนตร์การออกแบบ” มาปิดช่องว่างการเรียนรู้ของผู้คน ซึ่งไม่ใช่เพียงแค่ยูสเซอร์ที่เป็นผู้เรียน แต่ยังเป็นผู้สอน และผู้ทำสื่อประชาสัมพันธ์อีกด้วย
การเรียนรู้ออกแบบได้
“การเรียนการสอนเป็นสิ่งที่เราออกแบบได้” พีรัชกล่าว และให้มุมมองอีกว่า การศึกษาและการเรียนรู้ไม่ใช่แค่การให้ข้อมูล แต่เป็นกระบวนการที่ทำให้คนหรือสังคมเกิดการเปลี่ยนแปลง
“นิยามของการเรียนรู้ คืออะไรก็ตามที่สร้างการเปลี่ยนแปลงให้คน ชุมชน หรือสังคม ถ้าได้ข้อมูลกลับไปแต่ไม่เกิดการเปลี่ยนแปลง ก็ไม่เรียกว่าการเรียนรู้ เป็นเพียงการจำ ดังนั้นทุกครั้งที่ทำโปรเจ็กต์การศึกษาขึ้นมา ผมจะมองถึงจุดที่จะทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลง”
พีรัชเล่าต่อไปว่า หลังจากทำเรื่องการศึกษาโดยใช้อินโฟกราฟิกอยู่ระยะหนึ่งก็ได้มองหาเครื่องมืออื่น ๆ มาช่วยเสริม ซึ่งหลังจากทดลองเล่นบอร์ดเกมก็พบว่า สามารถนำมาสร้างสื่อการเรียนรู้ได้ โดยไม่จำเป็นต้องใส่ไว้ในวิชาเรียน บอร์ดเกมสามารถเป็นกิจกรรมที่เล่นกันในบ้าน เล่นกับผู้ปกครอง หรือคนที่สนใจได้ เป็นตัวช่วยสร้างทัศนคติเกี่ยวกับวิชา หรือการเรียนที่น่าสนใจขึ้น และต่อยอดไปอ่านหนังสือเองได้ จึงเป็นจุดเริ่มต้นของการสร้างสรรค์บอร์ดเกมเมื่อ 4-5 ปีก่อน
“บริการหลักของบริษัทคือทำสื่อการเรียนรู้ มีบอร์ดเกมเป็นพระเอก ตัวอย่างผลงานที่ผ่านมาก็เช่นการทำงานร่วมกับ สสส. ในเวิร์กช็อปอบรมโครงการถนนปลอดภัย เรามีการจัดทำ DIY Learning Box เพิ่มเข้ามาเพื่อกระจายไปให้กับผู้ที่ต้องการเข้าร่วมอบรมแต่มีข้อจำกัดในการเข้าเดินทางมาร่วมเวิร์กช็อปซึ่งทั้งปีรับได้สูงสุดเพียง 2,000 คนเท่านั้น โดยเป็นชุดสตาร์ทเตอร์ที่สามารถทดลองเรียนรู้ได้ด้วยตัวเอง แม้จะไม่ได้ผล 100% เมื่อเปรียบเทียบกับการได้เข้าร่วมเวิร์กช็อปโดยตรง แต่ก็ถือว่าเป็นการเปิดทางเข้าประตูที่ถูกต้อง เพราะเท่ากับเปิดพื้นที่ความเป็นไปได้ในการพัฒนาต่อ นอกจากนี้ก็ยังมีโครงการโรงเรียนปลอดบุหรี่ ที่เราได้นำบอร์ดเกมเข้าไปสื่อสาร ทำให้ครูและนักเรียนได้ใช้เวลาร่วมกัน ช่วยลดความเกร็งระหว่างครูและนักเรียนลงไปได้”
เจ้าของรางวัลนักทำบอร์ดเกมเพื่อการศึกษายอดเยี่ยมกล่าวด้วยว่า บอร์ดเกมเป็นสิ่งที่จับต้องได้มากกว่าเกมออนไลน์ หรือเกมคอมพิวเตอร์ มีเสน่ห์ในการสร้างการเรียนรู้ใหม่ ๆ นำไปขยายผลการเรียนรู้ เสริมสร้างการคิด วิเคราะห์ ทำให้มีส่วนร่วมในกิจกรรมมากขึ้น
“เหมือนการเล่นกีฬาที่ทำให้ผู้เล่นสนิทสนมกันมากขึ้น เพราะต้องเล่นรวมกันเป็นกลุ่ม การที่ผู้เล่นได้เข้าไปอยู่ในสถานการณ์ต่าง ๆ แล้วหาทางแก้ปัญหาแต่ละขั้น ทำให้เกิดการเรียนรู้ว่าการแก้ปัญหาในแต่ละแบบจะเกิดผลลัพธ์ต่างกันตรงไหน ถือเป็นพื้นที่ที่ปลอดภัยของการทดลอง หากผิดพลาดก็ลองใหม่ได้ ทำให้เกิดความกล้าที่จะทำสิ่งต่าง ๆ มากขึ้น”
วางจังหวะก้าวตามโอกาส
จากการทำธุรกิจมา 5 ปีนับได้ว่าวิซาร์ดส ออฟ เลิร์นนิ่ง บรรลุเป้าหมายระยะสั้น คือเป็นตัวกระตุ้นให้สังคมเห็นว่างานออกแบบทำได้มากกว่าการออกแบบผลิตภัณฑ์ แต่สามารถออกแบบการเรียนรู้และยังเปลี่ยนวิถีชีวิตผู้คนได้ โดยไม่จำกัดอายุ ส่วนแผนระยะยาวคือการทำกระบวนการเรียนรู้ให้เป็นสินค้าที่ส่งออกได้ แลกเปลี่ยนได้ ซึ่งขณะนี้ผลงานของบริษัทได้ถูกนำไปใช้ในต่างประเทศแล้ว คือ บอร์ดเกมที่ช่วยให้เด็กระมัดระวังการจมน้ำในโครงการของ สสส. โดยนำไปแปลเป็นภาษาอังกฤษใช้ในประเทศแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
“เป้าหมายของเราไม่ได้วางเป็นตัวเงิน เพราะไม่เก่งเรื่องทำธุรกิจ เราทำไปด้วยเรียนรู้เรื่องธุรกิจไปด้วย ถึงจังหวะมันก็ได้ สเกลบริษัทเราเล็กมาก จึงพยายามหาพาร์ตเนอร์มาต่อยอดเป็นเครือข่าย พรีเซนต์เรื่องเหล่านี้ให้กับลูกค้าที่สนใจ ถ้าเขาอยากทำ ก็จะทำให้เรามีผลิตภัณฑ์นำออกไปได้ เพราะเรามองว่าเกมมีศักยภาพของตลาดอยู่”
อย่างไรก็ดี แม้ตัวเขาจะเป็นที่รู้จักในฐานะนักออกแบบบอร์ดเกม แต่พีรัชยังไม่คิดว่าตัวเองประสบความสำเร็จแล้ว เพราะเขายังต้องพยายามนำเสนอความ ‘เจ๋ง’ ของสิ่งที่ทำออกไปให้ได้ เพื่อให้บอร์ดเกมเป็นธุรกิจการเรียนรู้ที่มีคนสนใจซื้อ
พีรัชเปิดประสบการณ์ว่าในช่วงแรกเขาต้องต่อสู้กับแนวคิดที่ว่าการทำเกมเป็นเรื่องไร้สาระ เป็นเรื่องของเด็ก เขาจึงต้องพยายามสื่อสารว่าบอร์ดเกมทำอะไรได้บ้าง และการสื่อสารให้เข้าใจนี้ยังเป็นความท้าทายของธุรกิจบอร์ดเกมด้วย
“ในแง่โปรดักชัน กระบวนการทำเกมต้องมีการค้นคว้าเนื้อหาเพิ่มเติม เพราะทุกเกมมีทางเลือกซึ่งจะนำไปสู่ผลลัพธ์ที่ต่างกัน จึงต้องตัดสินใจให้ดีว่าจะเลือกวิธีสื่อสารอย่างไร เราจึงมีการทำวิธีการเล่าเรื่อง (Storytelling) ของเนื้อหาก่อน ว่าจะเล่าเรื่องอย่างไร จะเลือกแง่มุมไหนมาเล่า แค่การอธิบายให้ผู้ว่าจ้างก็ยากแล้ว กับลูกค้าที่ต้องการทำบอร์ดเกมก็จะยากหน่อยเพราะต้องมีการส่งบอร์ดเกมให้ลองเล่นเพื่อเปิดพื้นที่ให้มีการทดลองมากขึ้น ในช่วงเริ่มต้นธุรกิจบอร์ดเกมของบริษัทจึงแทบเป็นการ ‘ทำฟรี’ แต่เมื่อมีลูกค้าเป็นจุดเริ่มต้นอ้างอิงแล้ว การอธิบายหรือต่อยอดไปองค์กรอื่น ๆ ก็ง่ายขึ้น”
ตลาดเล็กแต่มีอนาคต
พีรัชเล่าว่า การดำเนินธุรกิจของบริษัทแบ่งออกเป็น 2 ส่วน คือ วิซาร์ดส ออฟ เลิร์นนิ่ง ที่เน้นงานให้บริการสร้างสื่อการเรียนรู้ในรูปแบบบอร์ดเกม ทำหน้าที่เหมือนโรงงานโออีเอ็มบอร์ดเกมและเครื่องมือการศึกษา กับอีกบริษัทหนึ่งคือ ดีสกูลลิ่ง เกม (Deschooling Game) ที่เน้นไปที่พัฒนาทักษะการใช้เกมเพื่อการเรียนรู้ เช่น การจัดกิจกรรมหรือการอบรมด้วยบอร์ดเกม 2 ส่วนนี้ ทั้งการพัฒนาคุณภาพของผลิตภัณฑ์ และเทคนิควิธีการนำไปใช้ เป็น 2 ส่วนที่ผลักดันให้บอร์ดเกมถูกนำไปใช้แพร่หลายขึ้น
ในตอนท้ายเขายังกล่าวถึงภาพรวมของตลาดบอร์ดเกมไทยด้วยว่า ตลาดบอร์ดเกมในประเทศไทยมีขนาดเล็กมาก โดยมียอดจำหน่ายเกมรวมกันประมาณ 68 ล้านบาท และมีมูลค่าการซื้อเพิ่มต่อปีประมาณ 17 ล้านบาท ในปัจจุบันบอร์ดเกมในไทยก็ยังไม่ได้เป็นส่วนหนึ่งของอุตสาหกรรมเกม แต่ที่ผ่านมาอัตราการเติบโตของบอร์ดเกมไทยเพิ่มขึ้นรวดเร็ว ขณะที่ทางฝั่งการศึกษาก็มีค่านิยมใหม่เกี่ยวกับบอร์ดเกม จึงทำให้อุตสาหกรรมบอร์ดเกมมีทางที่จะไปต่อได้อีกในอนาคต
เรื่อง : มรกต รอดพึ่งครุฑ