"ประชามติ" ใบเบิกทางสู่รัฐธรรมนูญใหม่ หรือ ตีเช็คเปล่า?

คำถามการออกเสียงประชามติ "รอบแรก" เพื่อจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ กำลังเป็นที่วิพากษ์วิจารณ์ว่า ฝ่ายการเมืองกำลังขอให้ประชาชน "ตีเช็คเปล่าหรือไม่" เพราะเป็นไปได้ไหมว่า จะแก้ไขรัฐธรรมนูญ ปี 2560 หมวด 1 และหมวด 2 ด้วย หรือไม่ ก็อาจจะเจตนาจะเปลี่ยนรูปแบบการปกครองหรือไม่

ยุคสมัยนี้ "การให้คำมั่น" บางคน-บางฝ่ายก็บอกว่า ไม่เพียงพอ ต้องบันทึกเทป-ต้องอัดคลิปเสียงเอาไว้ด้วย การแก้ไขรัฐธรรมนูญ ปี 2560 เพื่อการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ ก็เช่นกัน ศ.กิตติคุณ บวรศักดิ์ อุวรรณโณ บอกไว้แบบนี้ และย้ำด้วยว่า การทำประชามติรอบแรกนี้ เป็นไปตามคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญ ที่ชี้ว่า ต้องทำ 3 รอบ และการแก้รัฐธรรมนูญ ก็มีหลักเกณฑ์ กลไกและวิธีการ หรือแม้แต่ประเพณีการปกครอง

สรุปว่า ศ.กิตติคุณ บวรศักดิ์ กำลังจะบอกว่า อำนาจสถาปนารัฐธรรมนูญ พระมหากษัตริย์ทรงมีร่วมกับประชาชน ดังนั้นถ้าอยากจะ "แน่ใจ" เกี่ยวกับเนื้อหาการแก้ไขรัฐธรรมนูญ ปี 2560 และจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ อย่างไรก็ให้คนที่คิดจะแก้ออกมาให้สัมภาษณ์ เพื่อบันทึกเอาไว้ให้ชัดเลยไหมว่า จะแก้จุดไหน-อย่างไรบ้าง เพราะการการันตี ด้วยคำประกาศว่า จะไม่แตะต้อง หมวด 1 และหมวด 2 อาจไม่เพียงพอ

หากกังวลเรื่องสถาบันและพระราชอำนาจ หรือแม้แต่การเปลี่ยนรูปแบบการปกครอง อาจารย์บวรศักดิ์ ระบุว่า เนื้อหาของกฎหมายสูงสุด หรือรัฐธรรมนูญ มีเรื่องนี้ "สอดแทรก" อยู่ทุกหมวด อย่างหมวดคณะรัฐมนตรี ก็มีเรื่องการตรากฎหมาย หรือหมวดรัฐสภา เรื่องยุบสภา ก็เกี่ยวข้องด้วย ไม่ได้มีเพียงแค่ หมวด 1 ทั่วไป เรื่องราชอาณาจักรไทยเป็นหนึ่งเดียว หรือหมวด 2 พระมหากษัตริย์ เรื่องพระราชอำนาจเท่านั้น แล้วก็ยืนยันว่า หลักประกัน ของการจัดทำประชามติรอบแรก อยู่ที่คำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญ

ซึ่งศาลรัฐธรรมนูญ ชี้ขาดไว้แล้วว่า การออกเสียงประชามติ เพื่อจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ ต้องทำ 3 รอบ รอบแรกเห็นควรมีรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ไหม สองเห็นชอบกับวิธีการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ไหม และสามเห็นชอบกับรัฐธรรมนูญฉบับใหม่หรือไม่ แต่เดิม "ครม.และรัฐสภา" วางเจตจำนงจะทำรอบแรกพร้อมรอบสอง แต่ยุบสภาไปก่อน จึงเหลือคำถามรอบแรกเท่านั้น

และคำถามเดียว ที่กำลังจะออกไปใช้สิทธิออกเสียงประชามติ ในวันอาทิตย์ที่ 8 ก.พ.นี้ ก็ถูกตั้งคำถามว่าฝ่ายการเมือง ตั้งใจจะให้ประชาชน "ตีเช็คเปล่า" ไหม นายนิกร จำนง ผู้สมัคร สส.บัญชีรายชื่อ พรรคภูมิใจไทย บอกว่า ถ้าคิดแบบนั้น ประชาชนคือเจ้าของเช็ค ที่ต้องลงนาม เห็นชอบกันถึง 3 ครั้ง ถึงจะมีรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ได้ คือ หนึ่ง ควรไหม สองแก้ 256 ไหม และสามผ่านร่างฯ ไหม

ขณะที่ ดร.เจษฎ์ โทณะวณิก แคนดิเดตนายกรัฐมนตรี ของพรรครักชาติ บอก ไม่อยากใช้คำว่า "ตีเช็คเปล่า" เพราะเช็คที่ผิดกฎหมาย เช็คเด้งโดนดำเนินคดี แต่กรณีนี้อยากบอกว่า อย่าไปเชื่อลมปาก ประชามติรอบแรกเพื่อจัดทำรัฐธรรมนูญ กำลังเป็นใบเบิกทาง เพื่อจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ ที่ไม่มีใครรู้ว่าเนื้อหา-สาระของรัฐธรรมนูญ มีอะไรบ้าง ใครร่าง และใครจะรับผิดชอบ

ส่วนนักกฎหมายมหาชน "ณัฐวุฒิ วงศ์เนียม" อธิบายไว้ว่า การทำประชามติย่อมมีความเห็นต่างเกิดขึ้น "เห็นชอบกับไม่เห็นชอบ" และการตั้งคำถามกับการทำประชามติรอบแรก ว่าตีเช็คเปล่า เป็นความเข้าใจคลาดเคลื่อน เพราะนอกจากจะทำตามคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญแล้ว รอบแรกยังเปรียบเหมือน "สารตั้งต้นหรือหยั่งเสียง" และยังมีอีก 2 รอบ ซึ่งถือเป็นกลไกยับยั้งไม่เปิดช่องให้ทำตามอำเภอใจ

มากกว่า เห็นชอบกับไม่เห็นชอบ รศ.ยุทธพร อิสรชัย แนะนำว่า ยังมีช่องประสงค์ไม่ลงคะแนน หรือ "โหวตโน" ด้วย และบอกว่าไม่ถึงกับตีเช็คเปล่า แต่เป็น "บนความว่างเปล่า" ซึ่งการจัดทำประชามติควรมี "เนื้อหา-หลักเกณฑ์" การจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ด้วย พร้อมตั้งคำถามว่า ครม.และรัฐสภา ทำไม..ไม่รอร่างแก้รัฐธรรมนูญ มาตรา 256 ก่อน แล้วทำประชามติ "รอบแรกพร้อมรอบสอง" เพื่อความชัดเจน

ฟังแค่นี้ยังไม่พอ 27 ม.ค.นี้ กกต.จะเปิดเวทีสาธารณะ เพื่อให้ตัวแทนพรรคการเมือง ร่วมแสดงความคิดเห็น ต่อการออกเสียงประชามติ กรณีว่า "ท่านเห็นชอบว่าสมควรมีรัฐธรรมนูญฉบับใหม่หรือไม่" โดยในวันที่ 23 ม.ค.จะเปิดเลือก "ตัวแทน" ฝ่ายละ 5 คน เพื่อขึ้นเวที และจากการเปิดสอบถามความเห็นแต่ละพรรคการเมือง รวม 35 พรรค มี 18 พรรคเห็นชอบ ส่วน 14 พรรคไม่เห็นชอบ และที่เห็นต่างออกไปอีก 3 พรรค

แต่ประเด็นการจัดออกเสียงประชามติ กรณีแก้รัฐธรรมนูญ ปี 2560 เพื่อจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ รอบแรกนี้ มีเครือข่ายภาคประชาชนยื่นคำร้องต่อศาลปกครอง ขอให้คำสั่งเพิกถอน ด้วยเหตุผลกระบวนการ "มิชอบ" ไม่เป็นไปตามกฎหมาย กระทบต่อสิทธิเสรีภาพและอาจสร้างความเสียหายต่อรัฐได้ แต่ศาลฯ ต้องใช้เวลาพิจารณาว่าจะเป็น "โมฆะหรือไม่" คือ 1 เดือน

เรื่องการทำความเข้าใจต่อการออกเสียงประชามติรอบแรก อาจต้องฟังจากเวทีสาธารณะที่ กกต.-กทม.เตรียมจัด ประกอบการตัดสินใจ

วิเคราะห์ : เสาวลักษณ์ วัฒนศิลป์ บรรณาธิการข่าวการเมือง ไทยพีบีเอส

อ่านข่าว :

พรรคประชาชน แท็กทีมผู้นำ 3 รุ่น ดึงกระแสโค้งสุดท้าย

เสียงเชียร์จาก "คลองเปรม" เพื่อไทย ได้ลุ้น-ไม่โดดเดี่ยว

ส่องนโยบาย พรรคการเมืองขนาดกลาง-เล็ก