หวังเปิดโอกาส ‘แรงงานข้ามชาติ’ เลือกตั้งบอร์ดประกันสังคม ชี้ ส่งเงินเข้ากองทุนฯ ควรได้สิทธิ์ในฐานะผู้ประกันตน

ผู้ประสานงานเครือข่ายองค์กรด้านประชากรข้ามชาติ เสนอ ทบทวนสิทธิประโยชน์ เงินทดแทนว่างงาน เงินบำนาญชราภาพ หลังพบความไม่เท่าเทียมกับผู้ประกันตนไทย ย้ำ หนุน “สูตร CARE” จุดเริ่มต้นการวางแผนความยั่งยืนด้านงบประมาณบำนาญชราภาพ โจทย์สำคัญระบบประกันสังคมในอนาคต

อดิศร เกิดมงคล ผู้ประสานงานเครือข่ายองค์กรด้านประชากรข้ามชาติ (Migrant Working Group) และผู้สมัครรับเลือกตั้งกรรมการประกันสังคม ฝ่ายนายจ้าง ในนามทีมประกันสังคมก้าวหน้า เปิดเผยกับ The Active ถึงประเด็นข้อกังวล “สูตร Care” ซึ่งเป็นสูตรการคำนวณเงินบำนาญชราภาพแบบใหม่ที่กำลังเตรียมเข้า ครม.เร็ว ๆ นี้ รวมถึงข้อเสนอที่อยากขับเคลื่อนด้านแรงงานในบอร์ดประกันสังคม

ในเรื่อง สูตร CARE มองว่า เป็นแนวทางที่จะช่วย สร้างหลักประกันด้านบำนาญในระยะยาว โดยเห็นว่าผู้ประกันตนมาตรา 39 จะเป็นกลุ่มที่ได้รับประโยชน์ ซึ่งต้องเคยเป็นผู้ประกันตนมาตรา 33 มาก่อน หลายคนเคยมีฐานเงินเดือนและเงินสมทบในระดับสูง แต่เมื่อออกจากงานและเปลี่ยนมาเป็นมาตรา 39 ซึ่งมีฐานเงินสมทบต่ำกว่า การคำนวณบำนาญตามสูตรเดิมที่อิงค่าจ้าง 5 ปีสุดท้าย อาจทำให้ได้รับเงินบำนาญลดลง แม้จะเคยส่งเงินสมทบในอัตราสูงมาเป็นเวลานาน

แต่ก็ย้ำว่า สูตร CARE ไม่ได้ทำให้ผู้ประกันตนมาตรา 33 เสียสิทธิ์ หากคำนวณแล้วได้รับเงินบำนาญน้อยกว่าสูตรเดิม ระบบจะเปรียบเทียบและเลือกใช้สูตรเดิมที่ให้ผลประโยชน์สูงกว่า พร้อมมองว่า สูตร CARE จะเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญของการวางแผนความยั่งยืนด้านงบประมาณบำนาญชราภาพ ซึ่งเป็นโจทย์สำคัญของระบบประกันสังคมในอนาคต

“หากใช้สูตร CARE แล้วปรากฏว่าเงินบำนาญที่ควรได้รับลดลง แม้จากการคำนวณจะพบว่าโอกาสเกิดขึ้นค่อนข้างน้อย และหากลดลงก็จะไม่มาก แต่ก็ถือว่าเป็นการเสียเปรียบ จึงมีการออกแบบระบบไว้ว่า หากพบว่าการคำนวณด้วยสูตร CARE ทำให้ผู้ประกันตนได้รับเงินบำนาญน้อยกว่าสูตรเดิม ระบบจะกลับไปใช้สูตรเดิมในการคำนวณ เพื่อให้ได้รับเงินบำนาญเท่าเดิม”

อดิศร เกิดมงคล

ทั้งโดยทั่วไป ผู้ประกันตนมาตรา 33 บางส่วนอาจยังใช้สูตรเดิม ส่วนมาตรา 39 จะใช้สูตรใหม่ แต่เมื่อถึงเวลารับเงินบำนาญจริง ระบบจะคำนวณเปรียบเทียบและเลือกสูตรที่ให้สิทธิประโยชน์สูงที่สุด ซึ่งประเด็นนี้มีการหารือกันอย่างมากในชั้นอนุกรรมการที่พิจารณากฎหมายลำดับรอง หลังมีการแก้ไขกฎหมายหลัก หลายฝ่ายกังวลว่าสูตร CARE จะทำให้ผู้ประกันตนมาตรา 33 ได้รับเงินบำนาญลดลงหรือไม่

อย่างไรก็ตาม นักคณิตศาสตร์ประกันภัยของสำนักงานประกันสังคม ประเมินว่า โอกาสเกิดขึ้นมีน้อย และหากเกิดขึ้นจริง ระบบจะกลับไปใช้สูตรเดิมทันที จึงมั่นใจได้ว่าผู้ประกันตนมาตรา 33 จะไม่ได้รับเงินบำนาญลดลง

สูตร CARE เป็นวิธีคำนวณที่ออกแบบมาเพื่อให้ผู้ประกันตนได้รับสิทธิประโยชน์ด้านบำนาญสูงที่สุด ไม่ว่าจะอยู่ในมาตราใด ระบบจะคำนวณและเลือกสูตรที่ให้ผลประโยชน์มากกว่า

หากผู้ประกันตนมาตรา 33 ใช้สูตร CARE แล้วได้เงินบำนาญน้อยกว่าสูตรเดิม ระบบก็จะกลับไปใช้สูตรเดิมโดยอัตโนมัติ จึงไม่ต้องกังวลในประเด็นนี้

แรงงานข้ามชาติควรมีสิทธิเลือกตั้งบอร์ดประกันสังคม ?

ส่วนประเด็นสิทธิของแรงงานข้ามชาติในกองทุนประกันสังคม ในฐานะคนทำงานเรื่องนี้นั้น อดิสร ยอมรับว่ายังไม่ได้รับคำตอบที่ชัดเจน และคิดว่าเป็นเรื่องของมุมมองและความกังวลของกระทรวงแรงงาน เมื่อถามว่าทำไมแรงงานข้ามชาติจึงไม่มีสิทธิ์เลือกตั้ง คำอธิบายคือ การเลือกตั้งถือเป็นสิทธิของพลเมืองไทย จึงต้องมีสัญชาติไทย

“แต่ผมเห็นต่าง เพราะพระราชบัญญัติประกันสังคมใช้คำว่า ผู้ประกันตน ไม่ได้แบ่งตามสัญชาติ ดังนั้น เมื่อทุกคนส่งเงินสมทบเข้ากองทุน ก็ควรมีสิทธิในฐานะผู้ประกันตนอย่างเท่าเทียม”

อดิศร เกิดมงคล

อีกข้อกังวลคือ หากเปิดให้แรงงานข้ามชาติมีสิทธิเลือกตั้งบอร์ดประกันสังคม จะรวมถึงบริษัทต่างชาติที่เข้ามาลงทุนในไทยหรือไม่นั้น อย่างไรก็ตาม กฎหมายกำหนดไว้อยู่แล้วว่า ผู้ที่จะเป็นกรรมการประกันสังคมต้องมีสัญชาติไทย ดังนั้น แม้แรงงานข้ามชาติจะมีสิทธิเลือกตั้ง ก็ไม่ได้หมายความว่าจะสามารถสมัครเป็นกรรมการได้

“หากไม่เปิดโอกาสให้แรงงานข้ามชาติมีสิทธิเลือกตั้ง เสียงของพวกเขาจะไม่ถูกสะท้อนเข้าสู่ระบบ ทั้งที่เป็นผู้จ่ายเงินสมทบและมีส่วนช่วยสร้างความมั่นคงให้กองทุนประกันสังคมเช่นกัน จึงเห็นว่าควรมีสิทธิเลือกผู้แทนของตนเอง”

อดิศร เกิดมงคล

แรงงานข้ามชาติได้รับสิทธิประโยชน์เท่าเทียมกับคนไทยหรือไม่

สำหรับประเด็นของความเท่าเทียมในสิทธิประโยชน์ของกลุ่มแรงงานข้ามชาตินั้น อดิสร บอกว่า ยังมีบางเรื่องที่ไม่เท่าเทียม เช่น กรณีเงินทดแทนการว่างงาน แรงงานข้ามชาติส่วนใหญ่ต้องหานายจ้างใหม่ภายใน 60 วันตามกฎหมาย แม้สิทธิประโยชน์ว่างงานจะจ่ายได้ 3 เดือน แต่หลายคนได้รับจริงเพียง 2 เดือน หรือไม่ก็ต้องเดินทางกลับประเทศ

อีกประเด็น คือ เงินบำนาญชราภาพ ตามกฎหมายหลักกำหนดว่า หากแรงงานข้ามชาติต้องการเดินทางกลับประเทศถาวร สามารถขอรับเงินชราภาพได้โดยไม่ต้องรออายุ 55 ปี

แต่เมื่อออกกฎหมายลำดับรอง กลับกำหนดเพิ่มเติมว่าจะใช้ได้เฉพาะกรณีที่ประเทศไทยมีการทำข้อตกลงกับประเทศต้นทาง ซึ่งปัจจุบันยังไม่มีข้อตกลงกับประเทศใด ส่งผลให้แรงงานข้ามชาติจำนวนมากต้องรอถึงอายุ 55 ปี จึงจะได้รับเงินก้อนนี้

จึงมีข้อถกเถียงว่ากฎหมายลำดับรองอาจขัดกับเจตนารมณ์ของกฎหมายหลัก ขณะนี้ก็มีฝ่ายที่เสนอให้แก้กฎหมายหลัก และเสนอให้แก้กฎหมายลำดับรองเพื่อให้เกิดความสอดคล้องกัน

อดิสร ยังทิ้งท้ายว่า แม้จะได้รับเงินบำนาญชราภาพ เมื่ออายุ 55 ปีเหมือนคนไทย แต่สำหรับแรงงานข้ามชาติ หากเดินทางกลับประเทศก่อนอายุ 55 ปี เมื่อต้องการรับเงินในภายหลัง จะต้องติดต่อหน่วยงานของไทยหรือสถานทูตไทยในประเทศของตนเอง ซึ่งมีขั้นตอนค่อนข้างยุ่งยาก และไม่ได้เป็นระบบอัตโนมัติ