เอลนีโญพลิกเกมตลาดข้าวโลก ไทยได้อานิสงส์อุปสงค์เพิ่ม แต่เสี่ยงผลผลิตลด

แม้ปรากฏการณ์เอลนีโญจะสร้างความกังวลต่อภาคการเกษตรทั่วโลก แต่ในอีกด้านหนึ่งกลับเป็นปัจจัยที่ทำให้ตลาดข้าวโลกเปลี่ยนทิศทางอย่างมีนัยสำคัญ โดยหลายประเทศเริ่มเร่งนำเข้าข้าวและเพิ่มการสำรองสินค้าเพื่อรองรับความเสี่ยงด้านความมั่นคงทางอาหาร ส่งผลให้ความต้องการซื้อในตลาดโลกขยายตัว และกลายเป็นโอกาสสำคัญของผู้ส่งออกข้าว รวมถึงประเทศไทย

ข้อมูลจากสมาคมผู้ส่งออกข้าวไทยระบุว่า ช่วงเดือนมกราคม-พฤษภาคม 2569 ไทยส่งออกข้าวได้ประมาณ 2.74 ล้านตัน ลดลง 10.9% จากช่วงเดียวกันของปีก่อน คิดเป็นมูลค่าประมาณ 50,000 ล้านบาท ลดลง 21% อย่างไรก็ตาม เดือนพฤษภาคมเริ่มเห็นสัญญาณฟื้นตัว โดยปริมาณส่งออกเพิ่มขึ้น 5.3% และมูลค่าการส่งออกเพิ่มขึ้น 7.3% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปีก่อน

สำหรับทั้งปี 2569 สมาคมผู้ส่งออกข้าวไทยประเมินว่า ไทยจะส่งออกข้าวได้ราว 7.2 ล้านตัน แม้จะต่ำกว่าปี 2568 ที่ส่งออกได้ประมาณ 7.9 ล้านตัน แต่แนวโน้มความต้องการซื้อจากต่างประเทศยังอยู่ในระดับสูง

ปัจจัยสำคัญที่ช่วยหนุนการส่งออกในช่วงที่ผ่านมา มาจากคำสั่งซื้อของประเทศในเอเชียและแอฟริกาที่ทยอยกลับเข้ามา หลังหลายประเทศกังวลผลกระทบจากภัยแล้งและให้ความสำคัญกับนโยบายความมั่นคงทางอาหาร (Food Security) มากขึ้น ขณะเดียวกัน การฟื้นตัวของการบริโภคและภาคการท่องเที่ยวในหลายประเทศยังช่วยสนับสนุนความต้องการนำเข้าข้าวเพิ่มเติม

อย่างไรก็ตาม ผู้ส่งออกไทยยังต้องเผชิญปัจจัยท้าทายหลายด้าน ทั้งความผันผวนของค่าเงินบาท การแข่งขันด้านราคาจากประเทศคู่แข่ง และความไม่แน่นอนของสภาพอากาศ หากเอลนีโญส่งผลให้ผลผลิตข้าวของไทยลดลง ก็อาจทำให้ไทยมีข้อจำกัดด้านปริมาณ แม้ว่าตลาดโลกจะมีความต้องการซื้อเพิ่มขึ้นก็ตาม

สถานการณ์ดังกล่าวสะท้อนว่า ตลาดข้าวโลกกำลังเข้าสู่ช่วงที่อุปสงค์เพิ่มขึ้น ขณะที่อุปทานมีความเสี่ยงจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ทำให้ประเทศที่สามารถรักษากำลังการผลิตและส่งมอบสินค้าได้อย่างต่อเนื่อง จะมีความได้เปรียบในการแข่งขันมากกว่าประเทศที่มีเพียงความต้องการจากตลาด

หลายประเทศเริ่มปรับยุทธศาสตร์ด้านอาหารอย่างชัดเจน ตัวอย่างเช่น ฟิลิปปินส์ ซึ่งยังคงเป็นผู้นำเข้าข้าวรายใหญ่ที่สุดของโลก โดยกระทรวงเกษตรสหรัฐฯ (USDA) คาดว่าในปี 2569 จะนำเข้าข้าวประมาณ 5.7 ล้านตัน เพื่อเสริมความมั่นคงทางอาหาร หลังคาดว่าผลผลิตภายในประเทศอาจได้รับผลกระทบจากสภาพอากาศ

ขณะที่มาเลเซียได้ขยายปริมาณสำรองข้าวจากเดิมประมาณ 3 เดือน เป็น 9 เดือน เพื่อรองรับความเสี่ยงจากภัยแล้งและความผันผวนของผลผลิตในประเทศผู้ส่งออก

ด้านองค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO) ระบุว่า การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศกำลังทำให้หลายประเทศให้ความสำคัญกับนโยบายความมั่นคงทางอาหารมากขึ้น ส่งผลให้หลายประเทศเพิ่มการสำรองสินค้าเกษตร โดยเฉพาะข้าว ซึ่งเป็นอาหารหลักของประชากรจำนวนมาก

ในด้านการแข่งขัน ไทยยังคงรักษาอันดับ 3 ของโลกด้านการส่งออกข้าวในช่วง 5 เดือนแรกของปี รองจากอินเดียและเวียดนาม โดยอินเดียส่งออกประมาณ 10 ล้านตัน เพิ่มขึ้นราว 2% ส่วนเวียดนามส่งออก 4.29 ล้านตัน เพิ่มขึ้นประมาณ 2.2%

แม้ไทยยังคงเป็นหนึ่งในผู้ส่งออกหลักของโลก แต่การแข่งขันกำลังเข้มข้นมากขึ้น เนื่องจากอินเดียมีความได้เปรียบด้านต้นทุนและปริมาณผลผลิต ส่วนเวียดนามเร่งทำข้อตกลงการค้าระยะยาวกับประเทศผู้นำเข้า พร้อมยกระดับคุณภาพสินค้าและทำตลาดเชิงรุกมากขึ้น

ผู้ส่งออกไทยจึงหันมาให้ความสำคัญกับตลาดพรีเมียม โดยใช้จุดแข็งของข้าวหอมมะลิและผลิตภัณฑ์ข้าวมูลค่าเพิ่ม แทนการพึ่งการแข่งขันด้านราคาเพียงอย่างเดียว เพื่อรักษาส่วนแบ่งตลาดในระยะยาว

เอลนีโญจึงสร้างทั้งโอกาสและความท้าทายให้กับอุตสาหกรรมข้าวไทย แม้ความต้องการซื้อจากต่างประเทศจะเพิ่มขึ้นและช่วยสนับสนุนระดับราคา แต่ความสามารถในการรักษาผลผลิตและการส่งมอบสินค้าอย่างต่อเนื่อง จะเป็นปัจจัยสำคัญที่กำหนดศักยภาพการแข่งขันของไทยในตลาดข้าวโลกต่อจากนี้

ข่าวที่เกี่ยวข้อง

• เอลนีโญรุนแรงปลายปี 2569 NOAA เตือนไทยเสี่ยงฝนน้อย-ภัยแล้ง
• ทั่วโลกจับตา “เอลนีโญ” รุนแรง ไทยอาจเจอฝนน้อย-ร้อนจัด-น้ำไม่พอ
• เตือน “ซูเปอร์เอลนีโญ” จ่อถล่มภาคเกษตรไทย อาจสูญกว่า 62,000 ล้านบาท
• เอลนีโญรุนแรงปี 2569 โลกเสี่ยงอุณหภูมิพุ่ง เปิดคู่มือรับมือภัยแล้งทั้งประชาชนและอุตสาหกรรม
• ลดต้นทุน-เพิ่มผลผลิต "โครงการไร่ละ 1,000" ต่อยอดข้าวไทยให้เข้มแข็ง