‘รู้ก่อน’ เซ็นเซอร์เตือน! แผ่นดินไหว – จุฬาฯ นำร่องโรงเรียน กทม. ช่วยเอาตัวรอดเมื่อเกิดภัย

เพิ่มเวลาหนี เสริมความปลอดภัยอาคาร-สถานศึกษา นำร่องโรงเรียน 2 แห่ง เขตคลองสาน-ห้วยขวาง พร้อมสร้างความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการเกิดแผ่นดินไหว “หมอบ-ป้อง-เกาะ” คีย์เวิร์ดการเอาตัวรอด

เมื่อเร็ว ๆ นี้ ศูนย์เชี่ยวชาญเฉพาะทางด้านวิศวกรรมแผ่นดินไหวและการสั่นสะเทือน คณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย นำเซ็นเซอร์ตรวจจับแผ่นดินไหว “รู้ก่อน” (RUGON) จำนวน 10 ตัว ไปติดตั้งที่โรงเรียนในสังกัดกรุงเทพมหานคร 2 แห่ง ได้แก่ โรงเรียนมัธยมวัดสุทธาราม เขตคลองสาน และ โรงเรียนพระราม 9 กาญจนาภิเษก เขตห้วยขวาง โดยติดตั้งอุปกรณ์แห่งละ 5 จุด ครอบคลุมบริเวณชั้นบน ชั้นกลาง และชั้นล่างของอาคาร เพื่อให้สามารถตรวจสอบพฤติกรรมการสั่นของอาคารได้อย่างรอบด้านและแม่นยำ เสริมศักยภาพการเฝ้าระวัง เตือนภัย และประเมินผลกระทบต่อโครงสร้างอาคารได้อย่างมีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น ซึ่งจะช่วยให้ประชาชนและหน่วยงานสามารถรับรู้สถานการณ์ล่วงหน้า เพิ่มเวลาในการเตรียมความพร้อม ลดความเสี่ยงและผลกระทบต่ออาคารและประชาชนในพื้นที่กรุงเทพมหานคร

รศ.ณัฏฐ์ ลีละวัฒน์ ผู้ช่วยคณบดีด้านรัฐกิจ คณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาฯ และหัวหน้าส่วนเชี่ยวชาญเฉพาะทางด้านระบบสารสนเทศการจัดการภัยพิบัติและความเสี่ยง เปิดเผยว่า นักเรียนส่วนใหญ่มีประสบการณ์ตรงจากเหตุแผ่นดินไหวเมื่อวันที่ 28 มีนาคม 2568 ทำให้เกิดความสนใจและอยากเรียนรู้วิธีปฏิบัติตัวอย่างถูกต้อง แต่จากการตั้งคำถามถึงพฤติกรรมในวันเกิดเหตุ พบว่า เด็ก ๆ ยังมีความเข้าใจคลาดเคลื่อน โดยเฉพาะเรื่องการอพยพ เช่น บางคนคิดว่าแค่วิ่งหนีเอาตัวรอด สิ่งออกจากบ้านโดยไม่ทันได้สวมรองเท้า จึงเป็นที่มาของการจัดกิจกรรมครั้งนี้ เพื่อปูพื้นฐานความรู้ตั้งแต่ขั้นแรก

รศ.ณัฏฐ์ บอกอีกว่า กิจกรรมเริ่มจากการให้ความรู้เรื่อง “รอยเลื่อน” โดยทีมจากกรมทรัพยากรธรณี อธิบายประเภทของรอยเลื่อนและลักษณะที่อาจนำไปสู่การเกิดแผ่นดินไหว จากนั้นเป็นการนำเสนอเทคโนโลยีตรวจวัดแผ่นดินไหว โดยศูนย์วิจัยแผ่นดินไหวแห่งชาติ ร่วมกับภาคเอกชน เพื่ออธิบายการทำงานของเซ็นเซอร์ที่ใช้ตรวจจับแรงสั่นสะเทือน และการประมวลผลข้อมูลเพื่อพัฒนาระบบเฝ้าระวังและเตือนภัยในอนาคต

พร้อมถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านการปฏิบัติตัวเมื่อเกิดแผ่นดินไหว โดยทีมจากคณะวิศวกรรมศาสตร์ คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาฯ และภาคีเครือข่าย เน้นการเตรียม “กระเป๋าฉุกเฉิน” ผ่านกิจกรรมเกมให้นักเรียนช่วยกันคิดว่า สิ่งใดจำเป็นและไม่จำเป็น

“นักเรียนมีทั้งคำตอบที่ถูกต้องและความเข้าใจคลาดเคลื่อน เช่น บางคนคิดว่าไม่จำเป็นต้องพกเงินสด หรือควรมีของเล่นอยู่ในกระเป๋า ซึ่งกิจกรรมดังกล่าวช่วยให้นักเรียนเรียนรู้ผ่านการลงมือคิดและจดจำได้ง่ายขึ้น”

รศ.ณัฏฐ์ ลีละวัฒน์

รศ.ณัฏฐ์ ยังย้ำถึง คีย์เวิร์ดสำคัญที่อยากให้นักเรียนจดจำและนำไปใช้จริง คือหลักการ “หมอบ–ป้อง–เกาะ” (Drop – Cover – Hold On) ซึ่งเป็นแนวทางสากลในการรับมือแผ่นดินไหว โดย “หมอบ” คือ ทำให้ร่างกายอยู่ใกล้พื้นมากที่สุด “ป้อง” คือ ป้องกันศีรษะจากวัตถุที่อาจตกหล่น และ “เกาะ” คือ จับยึดสิ่งที่มั่นคง เช่น ขาโต๊ะหรือเฟอร์นิเจอร์ เพื่อช่วยลดอันตรายจากแรงสั่นสะเทือน

พร้อมย้ำว่า ไม่ควรวิ่งหนีในทันที และควรถ่ายทอดความรู้เหล่านี้ไปสู่คนในครอบครัวด้วย และยังเน้นให้การเตรียมกระเป๋าฉุกเฉินเป็น “วัฒนธรรมความปลอดภัย” เพราะเมื่อเกิดเหตุจริง จะไม่มีเวลาเตรียมของใหม่ สิ่งสำคัญคือสามารถหยิบกระเป๋าแล้วอพยพได้ทันที

“ประเทศญี่ปุ่นเป็นตัวอย่างที่ชัดเจน โดยมีการบรรจุเนื้อหาการรับมือภัยพิบัติในกิจกรรมโฮมรูม เด็กทุกคนได้รับการฝึกซ้อมอย่างสม่ำเสมอ เราอยากเห็นประเทศไทยไปถึงจุดนั้น เด็กควรมีองค์ความรู้ตั้งแต่เล็ก เพื่อให้เมื่อเติบโตขึ้น ไม่ว่าอยู่ที่ไหนหรือเจอสถานการณ์ใด ก็สามารถปรับตัวและเอาตัวรอดได้”

รศ.ณัฏฐ์ ลีละวัฒน์

นอกจากนี้ ยังมอบ “คู่มือเตรียมพร้อม รับมือ ฟื้นฟู แนวทางสู่ความปลอดภัยจากแผ่นดินไหว” ให้กับโรงเรียน ซึ่งจัดทำโดยศูนย์เชี่ยวชาญเฉพาะทางด้านระบบการจัดการภัยพิบัติและความเสี่ยง จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ร่วมกับศูนย์วิจัยแผ่นดินไหวแห่งชาติ โดยออกแบบเนื้อหาให้เข้าใจง่าย มีภาพการ์ตูนและข้อความสั้น กระชับ ครอบคลุมตั้งแต่การปฏิบัติตัวขณะเกิดเหตุ การเตรียมกระเป๋าฉุกเฉิน ไปจนถึงการตรวจสอบความปลอดภัยของอาคารหลังเหตุการณ์สงบ พร้อมกับ จัดนิทรรศการความรู้เรื่องแผ่นดินไหวภายในโรงเรียน เพื่อให้การเรียนรู้ไม่จบเพียงห้องเรียนในวันเดียว แต่สามารถถ่ายทอดต่อจากรุ่นสู่รุ่น ให้นักเรียนรุ่นพี่เป็นผู้ส่งต่อองค์ความรู้ให้รุ่นน้อง สร้างความตระหนักรู้ด้านความปลอดภัยอย่างยั่งยืนในสถานศึกษา

การเรียนรู้ภัยพิบัติกระตุ้นทักษะเอาตัวรอด

สร้างภาพจำให้เด็กพร้อมรับมือในอนาคต

ขณะที่ สุเทพ ภูวนัตถ์เมธา ผู้อำนวยการโรงเรียนพระราม 9 กาญจนาภิเษก บอกว่า เด็กในช่วงวัยเรียนเป็นวัยที่มีความอยากรู้อยากเห็นสูง การเปิดโอกาสให้นักเรียนได้เรียนรู้เรื่องแผ่นดินไหวและการรับมือภัยพิบัติ จึงเป็นสิ่งสำคัญที่ช่วยกระตุ้นความสนใจและสร้างการเรียนรู้ได้อย่างเป็นรูปธรรมโดยกิจกรรมในครั้งนี้โรงเรียนได้รับทั้งอุปกรณ์สำหรับตรวจจับสัญญาณแผ่นดินไหว ควบคู่กับการให้ความรู้จากผู้เชี่ยวชาญในหลากหลายมิติ ทำให้การเรียนรู้ไม่ได้จำกัดอยู่แค่ในห้องเรียน แต่เป็นการเรียนรู้ผ่านประสบการณ์จริง เด็ก ๆ มีความสนุก สนใจ และสามารถจดจำเนื้อหาได้ดีขึ้น ซึ่งช่วยเสริมสร้างทั้งองค์ความรู้และทักษะในการป้องกันตนเองจากภัยพิบัติในอนาคต

โดยเหตุการณ์แผ่นดินไหวที่ผ่านมา ถือเป็นประสบการณ์ใหม่สำหรับเด็กจำนวนมาก เนื่องจากประเทศไทยยังไม่คุ้นชินกับภัยพิบัติประเภทนี้มากนัก อย่างไรก็ตาม เหตุการณ์ดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่า ภัยพิบัติสามารถเกิดขึ้นได้ทุกที่ ทุกเวลา และอาจก่อให้เกิดความเสียหายรุนแรงได้ จึงจำเป็นต้องสร้างความตระหนักรู้ตั้งแต่ระดับเด็กและเยาวชน

“หากเด็กได้รับการส่งเสริมการเรียนรู้ที่ครบถ้วน จะช่วยให้เขามีทั้งความรู้ ความจำ และภาพจำในการปฏิบัติตนอย่างถูกต้อง เมื่อเกิดเหตุการณ์จริง เด็กจะตื่นตัวและสามารถรับมือกับภัยพิบัติได้อย่างเหมาะสม”

สุเทพ ภูวนัตถ์เมธา

ทั้งนี้ ผู้อำนวยการโรงเรียนพระราม 9 ยังเปรียบเทียบแนวทางการเรียนรู้กับประเทศญี่ปุ่น ซึ่งให้ความสำคัญกับการสอดแทรกความรู้ด้านภัยพิบัติในระบบการศึกษาอย่างต่อเนื่อง โดยเห็นว่ากิจกรรมลักษณะนี้เป็นการยกระดับมาตรฐานการเรียนรู้ของโรงเรียนไทยให้ทัดเทียมนานาประเทศ และเป็นการวางรากฐานสำคัญในการสร้างวัฒนธรรมความปลอดภัยให้เกิดขึ้นในสถานศึกษาอย่างยั่งยืน