จาก TID Talks สู่ PHRA Talks งานทอล์กเรื่องของพระ ที่ “เม้ง-ชูใจ” อยากลดระยะระหว่าง “คน” กับ “พระ”
จากปุถุชนคนธรรมดาที่เข้าวัด สวดมนต์ ไหว้พระตามบุพการีโดยไม่ได้เข้าใจความหมาย หรือมีความสนใจฝักใฝ่ในธรรมะมากไปกว่าการนับถือพุทธศาสนาตามใบเกิด หลังจากที่ได้บวชพระ เข้าสู่ร่มกาสาวพัสตร์ พร้อมกับคำถามว่า “ศาสนาคืออะไร ธรรมะเป็นอย่างไร” “เม้ง-ประสิทธิ์ วิทยสัมฤทธิ์” จึงค้นพบคำตอบ และอยากบอกให้ทุกคนรู้ว่า ธรรมะไม่ใช่เรื่องไกลตัว และอยากให้ทุกคนมองพระเป็นมนุษย์
เมื่อช่วงกลางเดือนสิงหาคมที่ผ่านมา หอจดหมายเหตุพุทธทาส อินทปัญโญ-สวนโมกข์กรุงเทพ ร่วมกับ ชูใจ กะ กัลยาณมิตร และ Glow จัดงานทอล์กที่ใช้ชื่อว่า “PHRA Talks” ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากโครงการธรรมะนอกกรอบ เปิดมุมมองใหม่ด้วยการชวนฟังเรื่องของคนธรรมดาใต้ผ้ากาสาวพัสตร์ ที่ชวนให้หลายคนสงสัยว่าไม่ใช่งานเทศนาปาฐกถาธรรมแน่หรือ?!?!
คุณเม้ง-ประสิทธิ์ วิทยสัมฤทธิ์ ครีเอทีฟผู้ก่อตั้งเอเจนซีโฆษณา ‘ชูใจ กะ กัลยาณมิตร’ ซึ่งหลายคนอาจคุ้นเคยกันดีกับชื่อของ “เม้ง-ชูใจ” เอเจนซีที่เหล่าครีเอทีฟมือดีซึ่งมีใจอยากทำงานเพื่อสังคมมารวมตัวกัน ก็ได้เป็นหนึ่งในโต้โผหลักในการร่วมนิมนต์พระผู้ประพฤติดีมาขึ้นเวทีเล่าเรื่องส่วนตัวในฐานะคนธรรมดาคนหนึ่ง ว่ามีเหตุผลใดในการแปลงเพศสภาพจาก ‘ฆราวาส’ มาเป็น ‘เพศบรรพชิต’ แบบไม่มีเทศน์ ไม่มีสอน ไม่มีธรรมมาสน์ เพื่อลดความห่างระหว่าง ‘คน’ กับ ‘พระ’ ด้วยการมองพระให้เป็นมนุษย์ มองพุทธให้เป็นวิถี โดยคุณเม้งเล่าถึงมูลเหตุของการทอล์กครั้งนี้ว่า
“เริ่มจากการที่ผมเคยบวชที่สวนโมกข์ (วัดสวนโมกขพลาราม) จ.สุราษฎร์ธานี และได้รู้แจ้งเห็นธรรมจากการบวชครั้งนี้ ซึ่งทำให้เราเข้าใจในพุทธศาสนามากขึ้น และได้คำตอบจากการที่เราเคยมีความสงสัยว่า ธรรมะคืออะไร ระหว่างที่ยังบวช ตอนนั้นก็เริ่มทำโปรเจ็กต์ขอรับบริจาคทรัมป์ไดรฟ์ที่ไม่ใช้แล้ว เพื่อนำมาบันทึกเสียงคำสอนของท่านพุทธทาสมาแจกจ่าย แล้วหลังจากนั้น พอสึกกลับมาก็มาช่วยงานที่หอจดหมายเหตุพุทธทาสฯ หรือสวนโมกข์กรุงเทพฯ มาโดยตลอด เหมือนกับว่าเราใช้วิชาความรู้มาช่วยงานธรรมะ ช่วยในรูปแบบที่เรียกว่า ‘ธรรมโฆษณ์’ เป็นคำที่ท่านอาจารย์พุทธทาสใช้เป็นชื่อหนังสือชุดของท่านที่แปลมาจากพระไตรปิฎก ซึ่งก็หมายถึงว่าธรรมะต้องการการโฆษณา
เม้ง-ประสิทธิ์ วิทยสัมฤทธิ์
จาก TID Talks สู่ PHRA Talks
ก่อนหน้าที่จะมาเป็นงาน ‘พระทอล์ก’ ไม่กี่ปีก่อนเราทำงาน ‘ทิดทอล์ก’ ซึ่งเราล้อเลียนมาจากงาน TED Talks งานนั้นผมเองก็ขึ้นพูดด้วย แล้วก็มีคนรุ่นใหม่ที่เคยบวชเรียนมาทั้งพี่อุ๋ย-บูดาเบส โอม-ค็อกเทล ซึ่งเราอยากสร้างแรงบันดาลใจให้คนอยากบวช อยากให้คนได้เรียนรู้ธรรมะ จาก ‘ทิดทอล์ก’ ก็เลยมาเป็นงาน ‘พระทอล์ก’ ต่อเนื่องกันมา”
"สิ่งที่เราอยากสื่อสารคือ อยากให้ทุกคนเข้าใจว่าพระก็คือมนุษย์ ทุกท่านที่นิมนต์มาต่างก็มีเรื่องราวมีพื้นเพที่แตกต่างกันไปชัดเจน บางคนบวชเพราะทุกข์มา บางคนบวชเพราะอยากบวช เราอยากให้เห็นความเปราะบาง เห็นความเป็นมนุษย์"
นอกจากจะเป็นโต้โผหลักในการจัด PHRA Talks แล้ว คุณเม้งยังรับหน้าที่เป็นผู้ดำเนินรายการของงานนี้ด้วย ซึ่งกว่าจะมาเป็นงานทอล์กที่นิมนต์พระสงฆ์ 8 รูป ภิกษุณี 1 รูป และแม่ชี 1 คน แต่ละรูปแต่ละคนมีเวลาเล่าเรื่องราวชีวิตเพียง 15 นาที โดยคุณเม้งเล่าว่า ทุกท่านมีความเชี่ยวชาญในการพูดบรรยาย การเทศน์ไม่ใช่ปัญหา แต่ปัญหาของการมาครั้งนี้คือ “จะเล่ายังไงให้ทัน 15 นาที”
“การจะคัดเลือกเรื่องราวเพื่อขึ้นไปพูด 15 นาที นั่นเหมือนกับว่าต้องโกยเรื่องทั้งชีวิตของแต่ละท่าน แล้วเลือกออกมาแค่นิดเดียว ซึ่งมีความยากมาก ๆ ระหว่างเตรียมงานผมต้องคุยกับพระอย่างน้อยรูปละ 6 ชั่วโมง เพื่อที่จะเข้าใจเรื่องราวทั้งหมด แล้วมาเลือกประเด็นกันอีกที ซึ่งก็ต้องคุยกับท่านด้วยว่า สิ่งที่เราเลือกเป็นเรื่องที่อยากเล่า และมีความมั่นใจที่จะเล่าไหม
“ถามว่าเราต้องมั่นใจไหมว่าเรื่องที่เลือกมาจะถูกใจคนฟังหรือไม่ ก็ไม่เชิงนะ เอาเป็นว่าเราเป็นผู้ช่วยคัดสรรเรื่องราวในฐานะคนฟัง ถ้าเริ่มต้นมาว่าจะเล่าชาดกอันนั้นคือตกไปได้เลย ยกตัวอย่างเรื่องของพระอิท (พระอิทธิยาวัธย์ โชติปัญโญ) ท่านเล่าให้ฟังว่าบวชเพราะโกรธพ่อแม่ พ่อมีชู้ก็เลยหนีไปบวช แต่ก็ยังไม่คลายความโกรธ กว่าจะหายโกรธได้ก็ตอนที่รถคว่ำเกือบตาย เราฟังแล้วก็บอกท่านว่าเรื่องนี้ดี มีความเป็นมนุษย์ดี แสดงให้เห็นว่า พระก็คนเหมือนกันนั่นแหละ ถึงจะออกบวชเป็นพระตระเวนไปปฏิบัติธรรมทุกที่ แต่ความโกรธเกรี้ยวก็ยังไม่หายไป จนสุดท้ายถึงวันที่ตัวเองเกือบตาย ท่านบอกว่านาทีนั้นคนที่อยากเจอที่สุดคือพ่อกับแม่ ก็เลยให้อภัยได้ เรื่องนี้ทำให้เห็นว่าชีวิตมีการเติบโต ไม่ว่าใครต่างก็ต้องผ่านการเรียนรู้ด้วยกันทั้งนั้น”
มองพระให้เป็นมนุษย์
คุณเม้งเล่าว่า PHRA Talks เหมือนการนิมนต์พระลงมาจากหิ้ง ให้คนเห็นว่าพระต่างก็มีเรื่องราว มีชีวิตที่ไม่ต่างจากคนทั่วไป เพราะคนส่วนใหญ่มักตีกรอบว่า พระคือของสูง คือความดีงามที่คนกราบไหว้บูชา
“สิ่งที่เราอยากสื่อสารคือ อยากให้ทุกคนเข้าใจว่าพระก็คือมนุษย์ เมื่อวานเขายังเป็นคนอยู่เลย มาวันนี้เขาออกบวชเป็นพระแค่แป๊บเดียว จะให้บวชปุ๊บแล้วดีเลย พระไม่ใช่บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป เราอยากให้ทุกคนเห็นว่า การที่เขาบวชก็เพื่อเข้าไปเรียนหนังสือ เข้าไปฝึกตัว เข้าไปบ่มเพาะ เหมือนเข้าไปเรียนมหาวิทยาลัยนั่นแหละ ซึ่งทุกท่านที่นิมนต์มาต่างก็มีเรื่องราวมีพื้นเพที่แตกต่างกันไปชัดเจน บางคนบวชเพราะทุกข์มา บางคนบวชเพราะอยากบวช เราอยากให้เห็นความเปราะบาง เห็นความเป็นมนุษย์
เหมือนอย่างที่พระมหาขุนพล สมจิตโต ได้พูดว่า หากพูดถึงพระภิกษุ ต้องแยกให้ออกว่า ประกอบไปด้วย คนบวกกับพระวินัย เมื่อนำมารวมกันจึงกลายเป็น พระ ดังนั้นสัญชาตญาณความเป็นคน คือ รัก โลภ โกรธ หลง กามารมณ์ยังคงอยู่ ไม่ได้หายไปไหน เมื่อความรู้สึกเกิด มันไม่ได้หมายความว่าจะกดปุ่มปิดให้หายไปได้ ฟังแล้วเราก็รู้สึกเข้าใจมากขึ้นว่า ท่านก็ยังมีความเป็นคนอยู่”
"ถามว่าคนรุ่นใหม่สนใจเรื่องศาสนาไหม ผมว่าเขาสนใจเรื่องจิตวิญญาณมากขึ้น เพราะคนรุ่นใหม่ทุกข์มากขึ้น แต่เขารู้สึกเชื่อมต่อกับวัดลำบาก ซึ่งมันเป็นคำตอบว่าทำไมคนถึงเข้าสวนโมกข์กรุงเทพฯ กันมากขึ้น ทั้งที่ไม่ใช่วัด แต่กลับมีคนมาตักบาตรที่นี่เยอะมาก เพราะเขารู้สึกว่ามาที่นี่ทำให้เขาเข้าใจได้"
คุณเม้งเล่าว่า หลังจากจบงาน เขามีความเชื่อมั่นว่า ทั้ง 600 คนที่เข้าไปฟังน่าจะนำไปต่อจิ๊กซอว์กันได้หลายรูปแบบ อย่างน้อย น่าจะเข้าใจขึ้นว่าทำไมแต่ละวัน พระถึงมีข่าวคราวมากมาย ซึ่งเขาไม่ได้หมายความว่า ต้องให้อภัยในความผิดจากการกระทำของพระ ผิดก็ว่ากันตามผิด เพียงแต่มีความเข้าใจในเหตุและผลมากขึ้น
“ผลสะท้อนจากงานนี้ สำหรับผม ผมว่าประสบความสำเร็จนะ เพราะว่ามันตอบโจทย์สิ่งที่เราพยายามวางไว้ว่า อยากให้คนรู้สึกว่าพระเป็นมนุษย์ มองพุทธด้วย perspective ใหม่ คนฟังที่เข้าร่วมงานโดยมากก็เป็นคนรุ่นใหม่ตรงตามกลุ่มเป้าหมายที่เราวางไว้ และเมื่อเขาได้มาฟังแล้ว ก็มีการนำไปขยายผล ไปโพสต์เล่าถึงสิ่งที่เข้าใจบนเฟซบุ๊กต่อ สิ่งที่เขารีวิวมันดีมาก มันใช่แบบที่เราต้องการ เพราะนั่นคือกระบอกเสียงที่ส่งต่อกันไป”
ภิกษุณีนิรามิสา
มองพุทธใน Perspective ใหม่
การนิมนต์พระมาเล่าเรื่องราว ผมไม่ได้หมายความว่าการเทศนาไม่ดี สำหรับผมการเทศน์ของพระดีอยู่แล้ว แต่แน่นอนว่ามันอาจทำให้คนเข้าไม่ถึงได้ทั้งหมด เพราะเวลาพระเทศน์เหมือนท่านมาสอน ซึ่งมันเหมาะกับคนที่ตั้งใจฟังจริงๆ คนไม่ตั้งใจฟังแล้วก็ไม่เข้าหู ดังนั้นการสื่อสารรูปแบบใหม่จึงมีความสำคัญ ก็เหมือนกับผมนำเอาความสร้างสรรค์เข้ามาใส่ในพุทธศาสนาเพื่อสร้างบริบทใหม่ ๆ หรือการเปลี่ยนท่าที หรือการทำหีบห่อใหม่เพื่อเปิดทางให้คนรุ่นใหม่ ดึงกลุ่มเป้าหมายใหม่ ๆ ให้เขาเดินเข้ามาให้ได้”
เมื่อเป้าหมายครั้งนี้คือ การสื่อสารเพื่อดึงให้คนรุ่นใหม่หันมาสนใจพระพุทธศาสนา นั่นหมายความว่า คนรุ่นใหม่กับศาสนามีความห่างไกลกันมากขึ้นใช่หรือไม่ คุณเม้งตอบว่า
“มีทั้งใกล้และไกล ถามว่าคนรุ่นใหม่สนใจเรื่องศาสนาไหม ผมว่าเขาสนใจเรื่องจิตวิญญาณมากขึ้น เพราะคนรุ่นใหม่ทุกข์มากขึ้น แต่เขารู้สึกเชื่อมต่อกับวัดลำบาก ซึ่งมันเป็นคำตอบว่าทำไมคนถึงเข้าสวนโมกข์กรุงเทพฯ กันมากขึ้น ทั้งที่ไม่ใช่วัด แต่กลับมีคนมาตักบาตรที่นี่เยอะมาก เพราะเขารู้สึกว่ามาที่นี่ทำให้เขาเข้าใจได้ มีการเทศน์ที่ชัดเจน มีการสวดมนต์แบบแปลความหมาย มีการนิมนต์พระรุ่นใหม่มาเทศน์ มีวิธีการจัดการการตักบาตรที่เป็นระบบระเบียบ เหล่านี้ทำให้เขารู้สึกสบายใจมากกว่าไปวัด
สิ่งที่ผมอยากบอกคนรุ่นใหม่คือ อย่ามองพระพุทธศาสนาเป็นเพียงแค่พิธีกรรม หรืออิทธิปาฏิหาริย์ต่าง ๆ แต่ธรรมะคือเครื่องมือที่คุณนำไปใช้งานได้ พระที่พร้อมจะพูดคุยเป็นเพื่อนเรา คุยภาษาเดียวกับเรามีอยู่ เพียงแค่คุณอาจจะยังไม่ได้เจอ
พระไพศาล วิสาโล
พุทธศาสนา คือ ศาสตร์แห่งชีวิต
พุทธศาสนา สำหรับผมคือศาสตร์การเรียนรู้แขนงหนึ่ง ก็เหมือนกับวิทยาศาสตร์ สังคมศาสตร์ เมื่อคุณได้เข้าไปเรียนรู้ คุณจะพบว่าสิ่งนี้คือเครื่องมือในการตื่นรู้ ใช้ชีวิตได้อย่างไม่หวาดกลัว คุณอาจจะมองหาไลฟ์โค้ชมาช่วยแนะนำการดำเนินชีวิต แต่จริง ๆ แล้วมันถูกรวบรวมไว้อยู่ในพุทธศาสนาหมดแล้ว แค่ไม่มีใครนำออกมาเล่า ไม่มีใครจับมาหีบห่อให้น่าสนใจ ไม่มีใครนำสารมาแปลงให้มันเข้าใจและนำไปใช้ได้
“ในหลักสูตรการเรียนการสอนถึงจะมีวิชาพระพุทธศาสนา แต่ก็ไม่ใช่สิ่งที่ควรจะสื่อสาร ที่ผ่านมาเราเรียนกันแบบท่องจำ เรียนเป็นพิธีกรรม ซึ่งทำให้ไม่สนุก แต่พอผมได้บวชที่สวนโมกข์ ทำให้ได้รู้ว่าพระพุทธศาสนาคือแบบนี้นี่แหละที่อยากเรียน ทุกอย่างมีเหตุและผล เมื่อรู้สึกสนุกแล้วก็ไม่ต้องบังคับ เรารู้สึกอยากนั่งสมาธิเองเลย เพราะเรารู้ว่ามันมีประโยชน์ เมื่อเข้าใจเหตุผลแล้วเราจะเชื่อในความจริง เราอยากนั่งภาวนาเพื่อให้รู้เท่าทันความรู้สึกตัวเอง จะได้ไม่เป็นทุกข์ และมีสติ มันไม่ใช่การนั่งสมาธิเพื่อชาตินี้ ชาติหน้า เมื่อเราเข้าใจ แล้วศรัทธาจะตามมา สิ่งที่ผมพยายามทำก็คือการชวนให้คนได้เข้ามารู้จัก ได้เข้าใจธรรมะให้ง่ายขึ้น และมากขึ้นเท่านั้นเอง”
ปิดท้ายงาน PHRA Talks นอกจากเรื่องราวความเป็นมนุษย์ ที่ทำให้ทุกคนได้เห็นกรอบความคิดใหม่ ๆ ของพระพุทธศาสนาแล้ว ยังได้มีการนำการเทศนาของท่านพุทธทาสภิกขุมาเปิดให้ฟังเป็นบทส่งท้ายด้วยเวลา 8 นาที โดยเป็นคลิปเสียงที่ท่านเคยเปิดใจถึงความโชคดีที่ท่านได้บวช เพราะการบวชคือโอกาสที่ท่านได้เรียนรู้สิ่งที่มีค่าที่สุด
หนึ่งสิ่งที่ทุกคนได้รับฟังจาก 8 นาที ท่านพุทธทาสกล่าวถึงความจริง 6 จริง คือ บวชจริง เรียนจริง รู้จริง ปฏิบัติจริง ได้ผลจริง ช่วยเขาจริง พร้อมกับมอบ 6 จริงนี้ให้เป็นสิริมงคล โดยท่านกล่าวว่า “เอาไปเป็นเครื่องรางแขวนไว้สำหรับความเจริญรุ่งเรืองในความเป็นมนุษย์”
นับเป็นความจริงที่คุณเม้งได้ค้นพบ และเข้าใจ จนเกิดเป็นเรื่องราวดี ๆ ที่อยากชวนให้ทุกคนได้มองเห็น “ชีวิตจริงของพระ” อย่างที่เขาได้สื่อสารไว้ในงาน PHRA Talks ว่า
“มองพระให้เป็นมนุษย์ มองพุทธให้เป็นวิถีชีวิต”
ภาพ : ประสิทธิ์ วิทยสัมฤทธิ์
เรื่อง : Enjoy