เรียนรู้บทเรียนผ่านเครื่องหมาย “สวัสติกะ” ของพรรคนาซี สัญญะแห่งความเกลียดชังและเรื่องต้องห้ามร่วมยุคสมัย
ตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ เครื่องหมายสวัสติกะ (Swastika) คือสัญลักษณ์ของความโชคดี พบเห็นได้ในอารยธรรมต่าง ๆ ทั่วโลก และยังเชื่อมโยงกับศาสนาฮินดู พุทธ และเชน ในอินเดีย มาถึงปลายศตวรรษที่ 19 - ต้นศตวรรษที่ 20 ชาวตะวันตกนิยมใช้สวัสติกะเป็นเครื่องหมายแห่งโชคและความเจริญรุ่งเรือง เช่นเดียวกับสวัสติกะของพรรคนาซีที่ใช้แทนความหมายชัยชนะของชาวอารยัน ก่อนถูกแปรความหมายแทนสัญญะของความเกลียดชัง กับทัศนคติของอดอล์ฟ ฮิตเลอร์ ผู้นำระบบนาซี ที่เชื่อในพลังความยิ่งใหญ่และเหนือกว่าของเชื้อชาติเยอรมันที่มาจากสายเลือดอารยัน ซึ่งได้ชื่อว่าเป็นชนชั้นปกครอง
ฮิตเลอร์เชื่อว่า สงครามคือการแสดงออกซึ่งพลังและอำนาจของชนชาติอารยันเพื่อสร้างยุโรปให้เป็นหนึ่งเดียว ชาติพันธุ์คู่แข่งและเชื้อชาติที่ต่ำกว่าคือยิว ได้กลายเป็นเป้าหมายของการทำลายล้าง จุดชนวนก่อไฟสงครามโลกครั้งที่ 2 และโศกนาฏกรรมการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ (Holocaust) หลายประเทศในยุโรปจึงได้ออกกฎหมายควบคุมให้สัญลักษณ์ของพรรคนาซีเป็นสิ่งต้องห้าม แม้กาลเวลาจะไม่อาจหยุดยั้งกงล้อประวัติศาสตร์นี้ ซึ่งเห็นได้จากการเติบโตของกลุ่มขวาจัด และนาซีใหม่ในยุโรป และสหรัฐอเมริกา ที่ใช้สวัสติกะเป็นเครื่องมือฟื้นระบอบนาซี รวมถึงผู้ที่นำสัญลักษณ์นี้ไปใช้ด้วยความไม่ตระหนักถึงความสำคัญของประวัติศาสตร์อย่างถ่องแท้
hyperallergic.com
กำเนิดและความหมายในทางสากล
สวัสติกะรูปกากบาทปลายหัก หรือบางทีเรียกกันว่า ไม้กางเขนติดตะขอ มีความเกี่ยวพันกับศาสนาและอารยธรรมที่หลากหลายทั่วโลก ทำให้สวัสติกะมีลักษณะลวดลายที่แตกต่างกัน บนลุ่มแม่น้ำสินธุ สวัสติกะมีอายุกว่า 3,000 ปี เชื่อมโยงกับศาสนาฮินดู พุทธ และเชน ศาสนาฮินดูพบในพิธีกรรมต่าง ๆ ตามภาพเขียนพระพิฆเนศ และตัวแทนของพระอาทิตย์ ในศาสนาพุทธสวัสติกะเป็นตัวแทนพระธรรมจักรของพระพุทธเจ้า เช่นเดียวกับศาสนาเชน ก่อนขยายไปหลายประเทศในเอเชีย ปัจจุบัน พบในผู้ที่นับถือศาสนาฮินดูทั้งที่อาศัยอยู่ในอินเดีย อินโดนีเซีย ยุโรป และสหรัฐอเมริกา รวมทั้งพบสัญลักษณ์นี้ได้ตามวัดพุทธในจีน ญี่ปุ่น เกาหลีใต้ และศรีลังกา ในยุโรป จากหลักฐานโบราณคดีพบในเหรียญและเครื่องปั้นดินเผาใต้ซากกรุงทรอย อารยธรรมกรีกโบราณ มีอายุประมาณ 4,000 ปี ยุคหินใหม่ในยุโรปตอนใต้ สัญลักษณ์นี้มีอายุราว 8,000 ปี และสัญลักษณ์ที่คล้าย ๆ กัน มีการสลักลงบนตุ๊กตางาช้างในประเทศยูเครนที่มีอายุถึง 12,000 ปี นอกจากนี้ ก็ยังถูกพบในกลุ่มชาวอเมริกันพื้นเมือง นอร์ดิก อิสราเอล ชาวคริสเตียนยุคแรก ๆ และโบสถ์ต่าง ๆ ทั่วโลก
Marek Piwnicki / Pexels
สวัสดิกะ หรือ สวัสติกะ มีรากศัพท์มาจากภาษาสันสกฤต หมายถึงความอุดมสมบูรณ์ ความโชคดี และความเป็นสวัสดิมงคล แม้ปรากฏต่างอารยธรรมกลับให้ความหมายที่คล้าย ๆ กันในเชิงบวก เช่ย ในยุโรปสมัยใหม่ สวัสติกะคือตัวแทนของโชคและความเจริญรุ่งเรือง ได้รับความนิยมอย่างมากในสังคมตะวันตก เช่นเดียวกับสวัสติกะที่ปรากฏอยู่บนสัญลักษณ์ของพรรคนาซีตั้งแต่ปี 1920 หนังสือ สวัสติกะ: มลทินมิอาจไถ่ถอน (The Swastik a: Symbol Beyond Redemption) เขียนโดย สตีเวน เฮลเลอร์ (Steven Heller) อธิบายว่า เครื่องหมายนี้มีอิทธิพลต่อชาวตะวันตก ปรากฏในลวดลายตกแต่งทั้งในงานด้านสถาปัตยกรรม การโฆษณาและการออกแบบ รวมทั้งในเชิงพาณิชย์ เช่น การผลิตจี้สวัสติกะของเครื่องดื่มโคคา-โคล่า และการปรากฏบนโลโก้ของคาร์ลสเบิร์ก บริษัทเบียร์สัญชาติเดนมาร์ก ที่ต่อมายกเลิกใช้ไปในปี 1940
เครื่องหมายเพื่อชัยชนะของชาวอารยัน
มีการขุดค้นพบสวัสติกะในศิลปะกรีกโบราณใต้ซากกรุงทรอย ใกล้ชายฝั่งทะเลอีเจียนทางตะวันตกของตุรกี ตรงข้ามกับกรีซในปัจจุบันตั้งแต่ปี 1870 โดยไฮน์ริช ชลีมานน์ (Heinrich Schliemann) นักธุรกิจและนักโบราณคดีชาวเยอรมัน หนึ่งในผู้บุกเบิกการค้นหาเมืองทรอยของยุโรปแห่งคริสตศวรรษที่ 19 โดยเฉพาะการพบไม้กางเขนที่ทำให้เขาเชื่อมโยงรูปทรงที่คล้ายกันกับที่พบบนเครื่องปั้นดินเผาในเยอรมัน และคาดว่าเป็นสัญลักษณ์ที่สำคัญทางศาสนาบรรพบุรุษของเยอรมัน การค้นพบครั้งนั้น นอกจากทำให้เครื่องหมายสวัสติกะเริ่มได้รับความนิยมในวัฒนธรรมตะวันตกแล้ว องค์กรแรก ๆ ที่ต่อต้านชาวยิวในเยอรมนียังนำสวัสติกะไปใช้เพื่อเคลื่อนไหวในทางการเมือง ก่อนที่ฮิตเลอร์จะใช้เป็นสัญลักษณ์ของพรรคนาซี เพราะเชื่อว่าชนชาติเยอรมันและชาวกรีซซึ่งเป็นชาวอารยันคือลูกหลานของชาวอารยันที่แท้จริง
สวัสติกะของพรรคนาซีเป็นรูปกากบาทปลายหักลักษณะเอียง 45 องศา มีทิศทางเวียนขวาคล้ายรูปอักษรโรมันตัว S สองตัวซ้อนกัน มาจากคำในภาษาเยอรมัน S ตัวหนึ่งมาจากคำว่า “Stadt” แปลว่าบ้านเมือง อีกตัวมาจากคำว่า “Sicherheit” แปลว่าปลอดภัย ไมน์ คัมพฟ์ (Mein Kampf) หรือการต่อสู้ของข้าพเจ้า หนังสือที่แต่งโดยฮิตเลอร์บันทึกไว้ว่า เขาคือผู้ออกแบบสัญลักษณ์ของพรรคนาซี ตามความหมายของฮิตเลอร์ รูปกากบาทปลายหักสีดำคือตัวแทนภารกิจการต่อสู้เพื่อชัยชนะของชาวอารยัน พื้นวงกลมสีขาวใต้เครื่องหมายสวัสติกะแทนชาติ และสีแดงที่อยู่นอกวงกลมสีขาวแทนสังคม
Guanaco, Rotemliss /commons.wikimedia.org
ฮิตเลอร์ถ่ายทอดอุดมการณ์ทางการเมืองไว้ในหนังสือเล่มนี้ ด้วยความมุ่งมั่นสร้างชาติพันธุ์บริสุทธิ์ และเรียกร้องให้ชาวเยอรมันช่วยกันกำจัดเชื้อชาติที่ด้อยกว่า เพื่อสร้างรัฐอารยันที่บริสุทธิ์ และให้เชื่อมั่นในผู้นำ ติดตามผู้นำเพื่อก้าวไปสู่ความยิ่งใหญ่ คือการรวมแผ่นดินของสายเลือดอารยันเหมือนเมื่อครั้งที่จักรวรรดิเยอรมันเคยรุ่งเรืองมาก่อน ฮิตเลอร์ยังแบ่งมนุษย์ออกเป็น 3 ประเภท คือ
ประเภทแรกเป็นผู้สร้างวัฒนธรรม หมายถึงเชื้อชาติอารยันหรือนอร์ดิกและอเมริกันเหนือ ตามความเชื่อของฮิตเลอร์คือ มีผิวขาว ผมทอง ดวงตาสีฟ้า และเป็นชนชาติปกครอง
สอง ผู้สืบทอดวัฒนธรรมคือ ญี่ปุ่นและเชื้อชาติตะวันออกอื่น ๆ ที่รับอารยธรรมของอารยัน
สาม ผู้ทำลายวัฒนธรรม คือยิวและนิโกร ฮิตเลอร์เห็นว่าชนชาติเยอรมันหรืออารยันเป็นเผ่าพันธุ์ที่แข็งแกร่งที่สุดในโลกต้องทำหน้าที่ปกครองชนชาติอื่น ๆ ที่ด้อยกว่า ถือเป็นหน้าที่และสิทธิอันชอบธรรมของชาวอารยันที่จะปกครอง กดขี่ข่มเหง และกำจัดเชื้อชาติด้อยอื่น ๆ เพื่อปกป้องเผ่าพันธุ์ของตน และสงครามคือการแสดงออกของพลังและอำนาจของชนชาติอารยัน เพื่อดำรงชาติพันธุ์อารยันที่บริสุทธิ์ และเพื่อปกครองโลก
หนังสือกล่าวอ้างด้วยว่า ชาวยิวคือผู้มีส่วนที่อยู่เบืัองหลังการทำให้เยอรมนีแพ้สงครามโลกครั้งที่ 1 และเริ่มยึดครองทั้งธุรกิจในอุตสาหกรรมชั้นนำในเยอรมนี รวมทั้งคุมเสียงข้างมากในพรรคการเมืองใหญ่ ๆ รวมทั้งข้อกล่าวหาอื่น ๆ เช่น คบคิดกับคอมมิวนิสต์เพื่อยึดครองโลกและพยายามทำให้ชาวอารยันต้องตกเป็นทาส มุ่งทำลายชาวเยอรมันด้วยการนำพวกนิโกรหรือผิวสีมายังลุ่มน้ำไรน์ และเปรียบยิวเสมือนหนูที่นำเชื้อโรคร้ายไปเผยแพร่ ฯลฯ
สิ่งที่ฮิตเลอร์บันทึกไว้ล่วงหน้าปรากฏอยู่ในหนังสือเล่มนี้ด้วยคือการใช้แก๊สพิษสังหารกลุ่มเป้าหมาย
ฮิตเลอร์ได้รับอิทธิพลทางความคิดเรื่องชาติพันธุ์จากนักคิดและปัญญาชน เช่น โชแชฟกงต์ เดอโกบีโน (Joseph Comte de Gobineau) นักทฤษฎีด้านเชื้อชาติชาวฝรั่งเศสที่พูดถึงความบริสุทธิ์ของเชื้อชาติ ซึ่งเห็นว่าชาติผิวขาวเหนือกว่าชนชาติอื่นในทุกด้าน และ คาร์ล ลือเกอร์ (Karl Lueger) ผู้นำพรรคสังคมคริสเตียนที่เสนอความคิดต่อต้านยิวและยกย่องเชื้อสายเยอรมันที่เป็นคริสเตียน และโดยเฉพาะอย่างยิ่ง นักชีววิทยาและนักวิทยาศาสตร์ชาวอังกฤษอย่าง ชาลส์ ดาร์วิน (Charles Darwin) ชาวอังกฤษ เข้าของทฤษฎีวิวัฒนาการและการต่อสู้เพื่อความอยู่รอดของสายพันธุ์ที่แข็งแกร่งที่สุด ที่เป็นความคิดหลักที่มีอิทธิพลต่อฮิตเลอร์ซึ่งถูกเน้นย้ำไว้ในหนังสือการต่อสู้ของข้าพเจ้าเล่มนี้
สัญญะแห่งความเกลียดชัง และต้องห้ามร่วมยุคสมัย
การต่อสู้ของข้าพเจ้า ถูกบันทึกระหว่างฮิตเลอร์ต้องโทษจำคุกข้อหากบฏ (กบฏโรงเบียร์) ในปี 1922 เป็นเวลา 5 ปี และห้ามดำเนินกิจกรรมทางการเมืองจนถึงปี 1927 แต่ได้รับอภัยโทษเหลือจำคุกเพียง 9 เดือน ปี 1925 หนังสือเล่มนี้ถูกตีพิมพ์และเผยแพร่ในเยอรมนี เสมือนคัมภีร์ของระบอบนาซีและคู่มือสร้างจักรวรรรดิไรซ์ที่ 3 และปฏิบัติการกำจัดยิวหลังจากฮิตเลอร์ขึ้นสู่อำนาจปกครองเยอรมนีในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 ระหว่างปี 1933-1945
ช่วง 4 ปีสุดท้ายระหว่างปี 1941-1945 ชาวยิวในเยอรมนีและในประเทศที่อยู่ภายใต้การปกครองของเยอรมนีทั่วยุโรปถูกสังหาร และหนึ่งในนั้นคือการสร้างห้องรมแก๊สในค่ายกักกัน (Concentration Camp) หรือค่ายมรณะที่ฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวยิวถึง 6,000,000 คน รวมทั้งเหยื่อจากการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์อีกประมาณ 5,000,000 คน เช่น ผู้ต่อต้านพรรคนาซีหรือเยอรมัน ชาวยิปซี ประชาชนของสหภาพโซเวียต คนผิวดำ ฯลฯ
หลังสงครามโลกครั้งที่ 2 หลายประเทศในยุโรปออกกฎหมายควบคุมให้สัญลักษณ์นาซีเป็นเรื่องที่ผิดกฎหมาย ได้แก่ เยอรมนี ฝรั่งเศส อิสราเอล อิตาลี ฮังการี เบลารุส เบลเยียม บราซิล ลัตเวีย ลิทัวเนีย โปแลนด์ โรมาเนีย รัสเซีย ยูเครน รวมทั้งรัฐวิกตอเรียและแทสเมเนียของออสเตรเลีย และนิวยอร์ก สหรัฐอเมริกา แต่ก็มีข้อยกเว้นสำหรับบางประเทศกรณีใช้เพื่อการศึกษาทางวิชาการ ศิลปะ และศาสนา
เดือนมิถุนายน 2023 รัฐบาลกลางออสเตรเลียเตรียมเสนอกฎหมายควบคุมสัญลักษณ์ที่เกี่ยวข้องกับนาซีทั้งในที่สาธารณะและออนไลน์ หลังพบการเคลื่อนไหวของกลุ่มขวาจัดซึ่งมีแนวโน้มรุนแรงมากขึ้น และในเดือนเดียวกัน รัฐบาลอิตาลีร่วมมือกับสหพันธ์ฟุตบอลอิตาลี ห้ามนักฟุตบอลสวมเสื้อเบอร์ 88 ซึ่งเป็นรหัสที่แทนคำว่า “Heil Hitler” เพื่อยุติพฤติกรรมต่อต้านยิวในสนามฟุตบอล
นอกจากที่จะถูกนำไปใช้หวังฟื้นระบอบนาซีของกลุ่มนาซีใหม่ รวมทั้งกลุ่มขวาจัดที่กำลังเติบโตทั้งในยุโรป และในสหรัฐฯ สัญลักษณ์ของพรรคนาซียังถูกนำไปใช้ด้วย “ความไม่เข้าใจ” ถึงความหมายที่ซ่อนอยู่ หลายเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นทั้งในประเทศและต่างประเทศ เช่น กรณีสมาชิกวงเค-ป็อปชื่อดัง BTK ของเกาหลีใต้ที่สวมหมวกสัญลักษณ์นาซี กรณีไอดอลนักร้องสาววงทไวซ์ ชาวเกาหลีใต้สวมเสื้อสัญลักษณ์นาซี และกรณีองค์กรสิทธิมนุษยชนชาวยิวนานาชาติที่เรียกร้องให้ Keyakizaka เกิร์ลกรุ๊ปของญี่ปุ่น ออกมาของโทษหลังปรากฏภาพสมาชิกสวมชุดเครื่องแบบที่มีเสื้อคลุม และหมวกที่คล้ายกับเจ้าหน้าที่ทหารของกองกำลังนาซี
สำหรับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นกับไทย เช่น ภาพของเด็กวาดภาพฮิตเลอร์ในคลิปภาพยนตร์สั้น ค่านิยม 12 ประการ, กรณีเด็กนักเรียนในโรงเรียนที่เชียงใหม่ใช้สัญลักษณ์นาซีและเครื่องแบบนาซีในงานกีฬาสี กรณีนี้กงสุลอังกฤษ สหรัฐอเมริกา เยอรมนี และฝรั่งเศสประจำประเทศไทย ต้องออกมาเรียกร้องให้ไทยนำหลักสูตรประวัติศาสตร์สมัยใหม่และการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์บรรจุในหนังสือเรียนไทย และในกรณีคัตเอาท์งานรับปริญญาของนิสิตรั้วจามจุรีที่ปรากฏภาพของฮิตเลอร์รวมอยู่ในภาพของซูเปอร์ฮีโร่ ยังทำให้ศูนย์ไซมอน วีเซนทัล องค์กรสิทธิชาวยิวในนครลอสแองเจลิส ตั้งคำถามว่า “ฮิตเลอร์ คือซูเปอร์ฮีโร่หรือ?” พร้อมทำเรื่องร้องเรียนต่อสถาบัน ก่อนได้รับจดหมายตอบกลับว่า ทำไปโดยรู้เท่าไม่ถึงการณ์ รวมถึงเหตุการณ์ก่อนที่ทั่วโลกจะจัดงานรำลึกเหตุการณ์ฆ่าล้างเผ่าพันธุ์สากลของสหประชาชาติ ประจำปี 2019 ทุกวันที่ 27 มกราคมของทุกปี กรณีนักร้องสาวสมาชิกวง BNK 48 สวมเสื้อยืดสัญลักษณ์สวัสติกะระหว่างซ้อมคอนเสิร์ตใหญ่ และสถานทูตอิสราเอลประจำประเทศไทยโพสต์เตือนผ่านเฟซบุ๊กของสถานทูตฯ จนเป็นเหตุให้สมาชิกวง BNK48 ต้องเข้าพบเพื่อแสดงคำขอโทษ และเข้าร่วมในพิธีรำลึกเหตุการณ์ฯ ด้วย โดยสุนทรพจน์ของเอกอัครราชทูตอิสราเอลประจำประเทศไทยเพื่อรำลึกถึงเหตุการณ์ฯ ในปีนั้นคือ
“ประชาคมโลกได้เรียนรู้ถึงเหตุการณ์นี้จริงหรือ สิ่งเดียวที่จะหยุดความเกลียดชังได้ ก็คือการศึกษา การศึกษา และการศึกษา”
ที่มา : บทความ “ไมน์คัมพฟ์ (Mein Kampf) หนังสือต้องห้ามแห่งคริสต์ศตวรรษที่ ๒๐” จากวารสารราชบัณฑิตยสถาน ปีที่ ๓๑ ฉบับที่ ๑ ม.ค.-มี.ค.๒๕๔๙
บทความ “History of the 12,000-Year-Old Swastika: Origin, Meaning and Symbolism” โดย John Black จาก ancient-origins.net
บทความ “How the world loved the swastika - until Hitler stole it” Mukti Jain Campion จาก bbc.com
บทความ “How Nazis twisted the swastika into a symbol of hate” โดย James M. Skidmore จาก theconversation.com
บทความ “The Origins of the Swastika” จาก encyclopedia.ushmm.org
บทความ “Unveiling CARLSBERG Beer’s Historical Use of the Swastika Symbol: Celebrating Ancient Culture and Heritage” โดย Sanjay K Mohindroo จาก medium.com
บทความ “Bans on Nazi symbols” จาก Wikipedia.org
บทความ “New York State Laws on Hate Crimes and Hateful Vandalism” จาก nyc.gov
ข่าว “ออสเตรเลียเตรียมแบน ‘สัญลักษณ์นาซี’ ฝ่าฝืนอาจเจอโทษจำคุก” จาก xinhuathai.com
ข่าว “อิตาลีสั่งแบน ‘เบอร์ 88’ รณรงค์ยุติพฤติกรรมต่อต้านยิวในสนาม” จาก dailynews.co.th
ข่าว “สรุปดราม่า แยอง ‘Twice’ ใส่เสื้อสัญลักษณ์ สวัสดิกะ ของนาซี และ QAnon” โดย baesittichot จาก thethaiger.com
ข่าว “BTS : บริษัทต้นสังกัดออกแถลงการณ์ขอโทษหลังพบสมาชิกวงใส่เสื้อระเบิดปรมาณู-หมวกนาซี” จาก www.bbc.com
ข่าว “กงสุลหลายชาติท้วง เด็กไทยแต่ง ‘นาซี’ ในวันกีฬาสีโรงเรียน” จาก prachatai.com
ข่าว “องค์กรสิทธิยิวถาม ‘จุฬาฯ’ เห็น ‘ฮิตเลอร์’ เป็นแบบอย่างของวัยรุ่นไทยหรือ?” จาก mgronline.com
ข่าว “วันรำลึกเหตุการณ์การฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวยิว 2562” จาก embassies.gov
เรื่อง : อรุณี เอี่ยมสิริโชค