อุโมงค์รถไฟฟ้าทรุดซ้ำ สภาผู้บริโภค จี้ตรวจโครงสร้างใต้ดินทั้งระบบ

เรียกร้องเร่งตรวจสอบโครงการก่อสร้างขนาดใหญ่ เหตุเกิดบ่อยครั้งสะท้อนช่องโหว่การกำกับดูแลและการประเมินความเสี่ยง

วันนี้ (11 ก.ค.69) สภาผู้บริโภคแถลงเรียกร้องกรณีเหตุถนนทรุดตัวบริเวณโครงการก่อสร้างอุโมงค์รถไฟฟ้าสายสีม่วงใต้ ช่วงเตาปูน – ราษฎร์บูรณะ ใกล้กับวงเวียนใหญ่ ส่งผลให้เกิดความเสียหายต่อผิวถนนและอาคารโดยรอบ จนประชาชนตั้งข้อกังวลถึงความปลอดภัยของโครงการก่อสร้างขนาดใหญ่ในพื้นที่กรุงเทพมหานคร ระบุ เหตุการณ์ดังกล่าวไม่ใช่กรณีที่เกิดขึ้นเป็นครั้งแรก แต่มีลักษณะคล้ายคลึงกับเหตุการณ์ถนนทรุดในพื้นที่สามเสนที่ผ่านมา สะท้อนว่าระบบบริหารจัดการความเสี่ยงของโครงการก่อสร้างภาครัฐยังจำเป็นต้องได้รับการทบทวนอย่างจริงจัง

ก้องศักดิ์ สหะศักดิ์มนตรี อนุกรรมการด้านอสังหาริมทรัพย์และที่อยู่อาศัย สภาผู้บริโภค

ก้องศักดิ์ สหะศักดิ์มนตรี อนุกรรมการด้านอสังหาริมทรัพย์และที่อยู่อาศัย สภาผู้บริโภค กล่าวว่า แม้ผู้รับเหมาของแต่ละโครงการจะเป็นคนละราย แต่รูปแบบความเสียหายที่เกิดขึ้นมีลักษณะใกล้เคียงกัน จึงจำเป็นต้องตรวจสอบว่าเกิดจากปัญหาการสำรวจข้อมูลที่ต้องเป็นปัจจัยในการออกแบบไม่ครบถ้วน, การออกแบบที่ไม่ครอบคลุมถึงความเสี่ยงได้ครบในสภาพพื้นที่ทำงาน, การควบคุมงานก่อสร้าง และ การก่อสร้าง ที่ไม่เคร่งครัด รัดกุม ให้เป็นไปตามมาตรฐานการก่อสร้าง ที่ต้องคำนึงถึงทั้ง คุณภาพของงาน และ ความปลอดภัย ความเสียหายที่จะเกิดขึ้นทั้งต่อสิ่งก่อสร้าง อาคารสถานที่โดยรอบ และชีวิตของคน

“การประเมินไม่ควรมองเฉพาะบริเวณอุโมงค์ที่ก่อสร้าง แต่ต้องศึกษาสภาพพื้นที่โดยรอบทั้งหมด ทั้งลักษณะชั้นดิน โพรงใต้ดิน ทางน้ำใต้ดิน และความเสี่ยงที่อาจส่งผลกระทบต่ออาคารหรือสาธารณูปโภคใกล้เคียง เพราะกรุงเทพฯ มีสภาพดินอ่อน การเคลื่อนตัวของดินสามารถลุกลามออกไปได้ไกลกว่าจุดก่อสร้าง ซึ่งจะส่งผลกระทบต่อชีวิตและทรัพย์สินของประชาชนในบริเวณโดยรอบ”

ก้องศักดิ์ สหะศักดิ์มนตรี

ก้องศักดิ์ ย้ำว่าที่ตลอดปี 2569 เกิดอุบัติเหตุจากโครงการก่อสร้างและโครงสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่ที่เป็นข่าวระดับประเทศแล้วอย่างน้อย 5 เหตุการณ์ ทั้งเหตุเครนก่อสร้างรถไฟความเร็วสูงถล่มที่จังหวัดนครราชสีมา เหตุคานคอนกรีตและเครื่องติดตั้งคานถล่ม เหตุถนนทรุดหน้า รพ.วชิระ รวมถึงเหตุปั้นจั่นก่อสร้างล้มบนถนนพระราม 2

และล่าสุดเหตุถนนทรุดบริเวณโครงการก่อสร้างอุโมงค์รถไฟฟ้าสายสีม่วงใต้ ส่งผลให้มีผู้เสียชีวิตรวม 33 ราย บาดเจ็บ 71 ราย และเกิดความเสียหายต่อทรัพย์สินของประชาชนในหลายพื้นที่ สะท้อนว่าอุบัติเหตุจากโครงการก่อสร้างขนาดใหญ่ไม่ได้เป็นเหตุเฉพาะจุด แต่เป็นปัญหาเชิงระบบที่เกี่ยวข้องกับการประเมินความเสี่ยง การควบคุมงานก่อสร้าง และการกำกับดูแลมาตรฐานความปลอดภัยที่ต้องได้รับการยกระดับอย่างเร่งด่วน

ทั้งนี้ โครงการก่อสร้างขนาดใหญ่ของภาครัฐควรมีข้อมูลทางวิศวกรรมรองรับการประเมินความเสี่ยงอย่างครบถ้วน จึงไม่น่าจะเกิดเหตุลักษณะนี้ซ้ำแล้วซ้ำอีก

“ไม่อยากจะใช้คำว่าถอดบทเรียน เพราะหากถอดบทเรียนและมีการแก้ไขจะไม่มีเหตุการณ์เกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำอีก เพราะฉะนั้นต้องเข้าไปดูในขั้นตอนการปฏิบัติและนำมาปรับปรุงมาตรการควบคุมงานอย่างจริงจัง”

ก้องศักดิ์ สหะศักดิ์มนตรี

ชี้ ปัญหาไม่ได้อยู่แค่ผู้รับเหมา แต่ต้องไล่ถึงระบบกำกับดูแล

ก้องศักดิ์เห็นว่า ทุกครั้งที่เกิดอุบัติเหตุ มักตั้งคำถามเฉพาะความรับผิดชอบของผู้รับเหมา แต่แทบไม่เคยมีการตรวจสอบย้อนกลับไปยังระบบกำกับดูแลของหน่วยงานเจ้าของโครงการ ว่าผู้รับเหมาว่ามีความเชี่ยวชาญเพียงพอหรือไม่ การควบคุมงานเป็นไปตามมาตรฐานวิศวกรรมหรือไม่ ผู้ควบคุมงานอยู่หน้างานจริงหรือไม่ รวมถึงหน่วยงานเจ้าของโครงการได้ตรวจสอบอย่างเข้มงวดเพียงใด เพราะหากระบบกำกับดูแลอ่อนแอ ต่อให้เปลี่ยนผู้รับเหมาก็อาจเกิดเหตุซ้ำได้

เหตุการณ์โครงสร้างก่อสร้างถล่มบนถนนพระราม 2 ถนนทรุด รวมถึงอุบัติเหตุจากโครงการก่อสร้างต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นต่อเนื่องในช่วงหลายปีที่ผ่านมา ล้วนสะท้อนปัญหาเดียวกัน คือการขาดการถอดบทเรียนและยกระดับมาตรฐานกำกับดูแล ทั้งที่แต่ละครั้งสร้างความสูญเสียต่อชีวิต ทรัพย์สิน และงบประมาณของรัฐอย่างมหาศาล

ทั้งนี้โครงการก่อสร้างขนาดใหญ่ควรให้ความสำคัญกับการออกแบบระบบค้ำยันและองค์ประกอบรับแรง เช่น คานโครงสร้าง ตั้งแต่ขั้นตอนการออกแบบ เพื่อเพิ่มความมั่นคงของโครงสร้างระหว่างการก่อสร้างและลดความเสี่ยงจากการทรุดตัวหรือการพังถล่ม โดยเฉพาะโครงการที่มีความซับซ้อนหรืออยู่ในพื้นที่ที่มีข้อจำกัดด้านสภาพดิน ทั้งนี้ การออกแบบคานและระบบรองรับแรงต้องพิจารณาตามหลักวิศวกรรมอย่างเหมาะสมกับประเภทของโครงการ ไม่ใช่เพียงเพิ่มชิ้นส่วนโครงสร้าง แต่ต้องเป็นส่วนหนึ่งของแผนบริหารความปลอดภัยตลอดวงจรการก่อสร้าง ตั้งแต่การออกแบบ การก่อสร้าง ไปจนถึงการใช้งานจริง

นอกจากนี้ หลังเกิดเหตุ หน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรเร่งประเมินผลกระทบเชิงโครงสร้างอย่างละเอียด ไม่ใช่เพียงซ่อมแซมบริเวณที่เกิดเหตุแล้วเดินหน้าก่อสร้างต่อ เพราะการเคลื่อนตัวของดินใต้ดินอาจส่งผลกระทบต่อพื้นที่โดยรอบในวงกว้าง แม้จะมองไม่เห็นจากภายนอก จึงจำเป็นต้องสำรวจสภาพชั้นดิน โพรงใต้ดิน การเคลื่อนตัวของฐานราก และผลกระทบต่ออาคารใกล้เคียงทั้งหมด

พร้อมย้ำว่า การหยุดก่อสร้าง ณ บริเวณพื้นที่ที่เสียหาย เป็นสิ่งที่พึงกระทำในทันที แต่สิ่งที่ต้องรีบทำควบคู่กันไป คือ การกำหนดวงรีบเข้าสำรวจถึงการเคลื่อนตัวของดินโดยรอบ และน้ำใต้ดิน ซึ่งเป็นสิ่งที่มองไม่เห็นจากด้านบน เพราะหากประเมินไม่ครบถ้วน ความเสียหายอาจลุกลามไปถึงอาคารหรือโครงสร้างพื้นฐานอื่นในอนาคต ซึ่งการก่อสร้างโครงสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่มีความสำคัญต่อการพัฒนาเมือง แต่การพัฒนาต้องดำเนินควบคู่กับมาตรฐานความปลอดภัยสูงสุด เพราะทุกความผิดพลาดส่งผลกระทบโดยตรงต่อชีวิตประชาชน

สภาผู้บริโภคจึงเสนอให้กรุงเทพมหานคร กรมโยธาธิการและผังเมือง และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ร่วมกันทบทวนมาตรฐานการควบคุมงานก่อสร้างทั้งระบบ ตั้งแต่การออกแบบ การสำรวจสภาพพื้นที่ การประเมินความเสี่ยง การคัดเลือกผู้รับเหมา การควบคุมงาน ไปจนถึงการตรวจสอบภายหลังการก่อสร้าง พร้อมจัดทำฐานข้อมูลเหตุความเสียหายจากโครงการก่อสร้างทั่วประเทศ เพื่อวิเคราะห์สาเหตุ รูปแบบ และความถี่ของอุบัติเหตุ นำไปสู่การกำหนดมาตรการป้องกันที่มีประสิทธิภาพ

“ประเทศไทยมีองค์ความรู้ด้านวิศวกรรมไม่ด้อยไปกว่าประเทศอื่น แต่สิ่งที่ต้องกลับมาตรวจสอบคือกระบวนการปฏิบัติจริง ว่ามีช่องโหว่ตรงไหน ทั้งเรื่องการควบคุมงาน การบังคับใช้มาตรฐาน และการป้องกันการทุจริต เพราะหากยังปล่อยให้มาตรฐานหย่อนยาน ความสูญเสียก็จะเกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำอีก”

ก้องศักดิ์ สหะศักดิ์มนตรี