โพสต์อ้างม็อบนักเรียนลาม 2.5 แสนคน พบตัดบริบทข่าวฝรั่งเศส สวมรอยภาพข่าวนักเรียนไทยปี 63

Thai PBS Verify พบแหล่งที่มาของข่าวบิดเบือนจาก: Facebook

[caption id="attachment_17036" align="aligncenter" width="1024"]

โพสต์อ้างม็อบนักเรียนลาม 2.5 แสนคน[/caption]

Thai PBS Verify ตรวจสอบโพสต์ของผู้ใช้บัญชีเฟซบุ๊กชื่อ ข่าว 31 วัน ซึ่งได้โพสต์ภาพการชุมนุมของนักเรียนไทย โดยภาพดังกล่าวระบุข้อความว่า "ม็อบนักเรียนลาม 2.5 แสน! กล้าลุกเมื่อรัฐล้ม บทเรียนที่ไทยต้องเรียนรู้" ขณะที่คำบรรยายโพสต์ระบุว่า

ม็อบนักเรียนลาม 2.5 แสนคนทั่วประเทศลงถนน จับแล้วหลักพัน รัฐจะถอยหรือปราบ? แอดว่าน่าคิดนะครับ ประเทศที่กล้าออกมาส่งเสียงเมื่อรัฐบาลล้มเหลว คือบทเรียนที่บ้านเราควรเรียนรู้ไว้บ้าง
เหตุการณ์ประท้วงใหญ่ลามไปทั่วประเทศ เมื่อประชาชนกว่า 2.5 แสนคนออกมารวมตัวบนท้องถนน เพื่อสนับสนุนข้อเรียกร้องของกลุ่มนักเรียนที่ต้องการให้รัฐบาลเพิ่มงบประมาณด้านการศึกษา ตัวเลขนี้มาจากการประเมินของรัฐบาลเอง ไม่ใช่ฝั่งผู้ชุมนุม และยังมีรายงานการจับกุมผู้ร่วมชุมนุมแล้วหลักพันราย กระจายไปตามเมืองใหญ่หลายจุด
.
จุดเริ่มต้นมาจากนักเรียนที่ลุกขึ้นมาตั้งคำถามว่า ทำไมงบการศึกษาถึงถูกลดทอน ทั้งที่เป็นรากฐานของประเทศ แต่สิ่งที่แอดอยากให้สังเกตคือ ม็อบรอบนี้ไม่ได้มีแค่เด็กนักเรียน พ่อแม่ ครู คนทำงาน และคนแก่ ต่างออกมายืนเคียงข้างกัน บางคนบอกว่ามาเพราะไม่อยากให้ลูกหลานต้องเรียนในห้องที่พัดลมพัง หนังสือไม่พอ ครูไม่ครบชั้น ภาพนักเรียนในชุดนักเรียนเดินนำขบวน โดยมีผู้ใหญ่เดินตามหลัง กลายเป็นภาพที่ถูกส่งต่อในโซเชียลทั่วโลก
.
คำถามใหญ่ตอนนี้คือรัฐบาลจะเลือกทางไหน ยอมถอยเปิดโต๊ะเจรจาเพิ่มงบการศึกษาตามข้อเรียกร้อง หรือเดินหน้าปราบหนักกว่าเดิมด้วยการจับกุมเพิ่ม ซึ่งอาจทำให้สถานการณ์บานปลายเกินควบคุม นักวิเคราะห์ชี้ว่า การที่ยอดจับกุมพุ่งถึงหลักพันในเวลาสั้นๆ สะท้อนว่ารัฐเลือกใช้ไม้แข็งก่อน แต่ยิ่งจับ ม็อบกลับยิ่งโต แอดว่าเกมนี้ยังไม่จบง่ายๆ ต้องจับตาต่อว่าสุดท้ายใครจะยอมใคร
#ข่าว31วัน #ประท้วงใหญ่ #งบการศึกษา #ม็อบนักเรียน

โพสต์ดังกล่าวถูกเผยแพร่เมื่อวันที่ 7 ต.ค. 69 ที่ผ่านมา ทำให้มีผู้เข้ามาแสดงความรู้สึกว่า 43,000 ครั้ง รวมถึงแชร์ข้อมูลดังกล่าวไปกว่า 3,000 ครั้งอีกด้วย

เพจที่โพสต์ใช่เพจสำนักข่าวจริงหรือไม่ ?

จากการตรวจสอบความโปร่งใสของเพจดังกล่าวพบว่า เพจดังกล่าวถูกสร้างขึ้นเมื่อ 5 ก.พ. 63 โดยใช้ชื่อเพจว่า สูตรอาหารแซ่บๆ ก่อนที่ในภายหลังจะเปลี่ยนชื่อมาเป็น ข่าว 31 วัน

ม็อบนักเรียนไทยชุมนุมใหญ่จริงหรือไม่ ?

จากการค้นหาคำสำคัญเราพบว่า เนื้อหาดังกล่าวเป็นการนำเอาข่าวการชุมนุมของเด็กนักเรียนในฝรั่งเศษมาใช้ โดยข่าวของ Thai PBS ได้รายงานข่าว "นักเรียนฝรั่งเศส" ประท้วงไม่พอใจสภาพระบบการศึกษา โดยรัฐบาลฝรั่งเศสคาดว่า มีผู้ออกมาชุมนุมราว 250,000 คน

[caption id="attachment_17037" align="aligncenter" width="1024"]

ข่าวการชุมนุมของเด็กนักเรียนในฝรั่งเศษ จาก Thai PBS[/caption]

อย่างไรก็ตามข้อความในโพสต์กลับจงใจตัดคำว่า "ฝรั่งเศษ" ออกไปจากเนื้อหาทั้งหมด ทำให้ข้อมูลที่แชร์ขาดความสมบูรณ์ จนทำให้ผู้พบเห็นโพสต์ดังกล่าวส่วนใหญ่เข้าใจผิดว่าเป็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในประเทศไทย

[caption id="attachment_17038" align="aligncenter" width="694"]

ผู้เข้ามาแสดงความคิดเห็นส่วนใหญ่เข้าใจผิดว่าเป็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในไทย[/caption]

ภาพนักเรียนที่โพสต์เกี่ยวข้องกับเนื้อหาหรือไม่ ?

จากการค้นหาภาพย้อนกลับด้วย Google Lens เราพบว่าภาพดังกล่าวไปตรงกับข่าวการชุมนุมของกลุ่ม "นักเรียนเลว" บริเวณด้านหน้ากระทรวงศึกษาธิการ เมื่อวันที่ 1 ธ.ค. 63 ซึ่งอัมรินทร์ทีวี ได้รายงานการชุมนุมของกลุ่ม ที่จัดขึ้นเพื่อเรียกร้องให้ยกเลิกการบังคับสวมใส่ชุดนักเรียน

[caption id="attachment_17039" align="aligncenter" width="1024"]

ภาพจากข่าวอัมรินทร์ (ซ้าย) เปรียบเทียบกับ ภาพจากโพสต์ที่ทำการตรวจสอบ (ขวา)[/caption]

ขณะที่ภาพของผู้ชุมนุมอีกภาพถูกนำมาจากข่าวของ The Active Thai PBS ซึ่งอยู่ภายในข่าว "เมื่อ "เด็กจัดม็อบ" ตั้งคำถามระบบการศึกษาไทย ที่เผยแพร่เอาไว้ตั้งแต่ 20 พ.ย. 63

[caption id="attachment_17040" align="aligncenter" width="1024"]

ภาพจากโพสต์ (ซ้าย) เปรียบเทียบกับ ภาพจากข่าวของ The Active Thai PBS (ขวา)[/caption]

จากภาพทั้งสองบ่งชี้ว่า เป็นการนำเอาภาพเก่ามาผสมกับข่าวที่เกิดขึ้นในต่างประเทศ โดยตัดบริบทของข่าวและพาดหัวเชิงตั้งคำถาม เพื่อสร้างความเข้าใจผิดให้กับผู้อ่าน

นอกจากนี้ยังยืนยันได้จากแผนที่ใน Google Maps ที่ระบุได้ว่าจุดเกิดเหตุในข่าวอยู่ในประเทศไทย รวมถึงเป็นเหตุการณ์เก่าที่เกิดขึ้นตั้งแต่ปี 2563 ซึ่งไม่ได้มีความเกี่ยวข้องกับประเทศฝรั่งเศสแต่อย่างใด

[caption id="attachment_17042" align="aligncenter" width="1024"]

ภาพจากโพสต์ (ซ้าย) เปรียบเทียบกับ ภาพบันทึกหน้าจอจาก Google Maps (ขวา)[/caption]

แผนที่จุดชุมนุมเมื่อปี 2563

นักวิชาการชี้ "การบิดเบือนข่าวสาร" ส่งผลกระทบต่อภูมิทัศน์สื่อไทย

รศ. พิจิตรา ศุภสวัสดิ์กุล นักวิจัยประจำสถาบันเอเชียศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ให้ความคิดเห็นถึงโพสต์ดังกล่าวว่า ข้อมูลดังกล่าวถือว่าเป็นการบิดเบือนข่าว เพราะตัวภาพเป็นภาพข่าวเก่า ซึ่งเป็นการประท้วงของนักเรียนในประเทศไทยที่ปัจจุบันไม่มีแล้ว แต่เพิ่งถูกนำมาโพสต์เมื่อ 2 วันที่แล้ว

[caption id="attachment_17041" align="aligncenter" width="1024"]

รศ. พิจิตรา ศุภสวัสดิ์กุล นักวิจัยประจำสถาบันเอเชียศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย[/caption]

นอกจากนี้หากสังเกตที่ตัวเพจ ก็จะพบว่าชื่อเพจมีความพยายามเลียนแบบช่องสถานีโทรทัศน์ เช่น ช่องวัน หรือช่อง 31 เพื่อทำให้ตนเองดูน่าเชื่อถือ ทั้งที่ไม่ได้เป็นช่องทางการ เมื่อสร้างความเข้าใจผิดว่าเป็นช่องที่น่าเชื่อถือแล้ว ก็จัดทำเป็นรายงานข่าวโดยที่ภาพไม่เป็นความจริง เป็นการนำภาพเก่ามาลงซ้ำ และเนื้อหาก็ไม่ตรงกับภาพ โดยพยายามเชื่อมโยงเรื่องการประท้วงของนักเรียน ซึ่งหากคนดูผ่าน ๆ อย่างรวดเร็ว ก็จะคิดว่านักเรียนไทยกำลังประท้วง หรือเกิดเหตุการณ์อะไรขึ้น

ในความเป็นจริง เนื้อหาข่าวพยายามโยงไปที่เหตุการณ์การประท้วงในประเทศฝรั่งเศส ซึ่งสร้างความเข้าใจผิด ตัวเนื้อหาอาจไม่ได้ยุยงโดยตรง แต่ส่วนที่สร้างปัญหาคือช่องแสดงความคิดเห็น ที่มีลักษณะยุยง เช่น ให้ประท้วง หรือวิจารณ์ว่าการศึกษาไทยไม่ดี สิ่งนี้ถือเป็น "คอนเทนต์ขยะ" ที่ไม่มีข้อเท็จจริง ภาพอาจสร้างขึ้นจากการผสมผสานของ AI แล้วใส่เนื้อหาเข้าไป เพียงเพราะต้องการยอดการมีส่วนร่วม (engagement) เท่านั้น ปัจจุบันมีลักษณะนี้เกิดขึ้นจำนวนมาก คือการสร้างเพจลอกเลียนแบบสถานีข่าวที่น่าเชื่อถือ แล้วทำตัวเป็นนักข่าว

ทั้งนี้มองว่า หากคนหลงเชื่อ อาจนำไปสู่การปลุกระดมดังที่เคยเห็นจากความขัดแย้งในอดีต (สงครามเสื้อสี) ซึ่งคนไทยถูกปลุกระดมได้ง่าย เพียงแค่มีเวที มีไมโครโฟน และการพูดต่อเนื่อง ก็สามารถปลุกระดมให้คนลุกฮือได้ ซึ่งมักเกิดกับกลุ่มคนที่ไม่รู้เท่าทันสื่อ

ส่วนกลุ่มคนที่รู้เท่าทันสื่อ เมื่อพบเจอคอนเทนต์แบบนี้บ่อย ๆ เข้า ก็จะเกิดความเหนื่อยหน่าย ไม่อยากยุ่ง ไม่อยากติดตามสื่อบนแพลตฟอร์มเหล่านี้ และหันไปดูสิ่งอื่นแทน จึงส่งผลเชิงลบทั้งต่อตัวแพลตฟอร์มและต่อโครงสร้างทางปัญญาของประชาชนในประเทศ

ดังนั้นข้อมูลข่าวสารจึงถือเป็นผลประโยชน์สาธารณะที่จำเป็นต้องมีการลงทุน เพื่อให้ประชาชนในประเทศได้รับข้อมูลที่มีคุณภาพ

เกิดเหตุการณ์อะไรในฝรั่งเศษ ?

Thai PBS รายงานกรณีดังกล่าวเอาไว้ว่า กลุ่มนักเรียนมัธยมศึกษาในฝรั่งเศส รวมตัวชุมนุมประท้วงในหลายเมือง โดยมีชนวนเหตุมาจากความไม่พอใจต่อสภาพระบบการศึกษา ทั้งการขาดแคลนครู อาคารเรียนทรุดโทรม ตลอดจนปัญหาท่อน้ำรั่วซึมและการระบาดของหนูในสถานศึกษา

การชุมนุมระลอกนี้ปะทุขึ้นตั้งแต่ช่วงกลางเดือน ก.ย.ที่ผ่านมา บริเวณชานกรุงปารีส ก่อนลุกลามไปทั่วประเทศ โดยเจ้าหน้าที่ตำรวจปราบจลาจลได้ยิงแก๊สน้ำตาและวิ่งชาร์จเข้าสลายการชุมนุมของผู้ประท้วงในเมืองตูลูส ส่วนในกรุงปารีส ปรากฏภาพเจ้าหน้าที่ตำรวจถือกระบองเข้าปะทะกับผู้ประท้วงอย่างดุเดือด สะท้อนถึงความตึงเครียดที่ทวีความรุนแรง หลังมีเยาวชนคนหนึ่งต้องสูญเสียมือหนึ่งข้างระหว่างการชุมนุม เมื่อวันที่ 5 ต.ค. ขณะนี้ยังอยู่ระหว่างการตรวจสอบสาเหตุที่แน่ชัด

อย่างไรก็ตามการประท้วงขยายวงกว้างจากกลุ่มนักเรียนมัธยมศึกษา ไปสู่กลุ่มผู้ปกครอง นักศึกษามหาวิทยาลัยและสหภาพแรงงาน โดยมีประชาชนออกมาร่วมเดินขบวนทั่วประเทศหลายแสนคน ซึ่งกลุ่มผู้ประท้วงต่างเรียกร้องให้เจ้าหน้าที่ยุติการใช้กำลังปราบปรามความรุนแรง

เรื่องจริงเป็นอย่างไร ?

จากการตรวจสอบของ Thai PBS Verify พบว่า โพสต์ดังกล่าวเข้าข่าย "ข้อมูลบิดเบือนและข่าวปลอม" (Disinformation) โดยเป็นการนำเอาข่าวเหตุการณ์ประท้วงในต่างประเทศมาตัดบริบท และนำภาพการชุมนุมเก่าในไทยมาสวมรอยเพื่อปั่นกระแส ดังนี้

• เนื้อหาจริงมาจากประท้วงในประเทศฝรั่งเศส: ข้อความประท้วงใหญ่ 2.5 แสนคน ปะทุขึ้นจากความไม่พอใจระบบการศึกษาและปัญหาครูไม่พอ เป็นรายงานข่าวเหตุการณ์ประท้วงของนักเรียนมัธยมและประชาชนใน ประเทศฝรั่งเศส แต่โพสต์ดังกล่าวจงใจตัดคำว่า "ฝรั่งเศส" ออกทั้งหมด เพื่อชี้พุ่งเป้าให้ผู้พบเห็นเข้าใจผิดว่าเป็นเหตุการณ์ในประเทศไทย

• ภาพประกอบเป็นภาพม็อบไทยเก่าเมื่อปี 2563: ภาพม็อบนักเรียนที่ถูกนำมาประกอบโพสต์ เป็นภาพการชุมนุมของกลุ่ม "นักเรียนเลว" บริเวณหน้ากระทรวงศึกษาธิการ เมื่อวันที่ 1 ธันวาคม 2563 จากรายงานข่าวของอมรินทร์ทีวี และภาพข่าว "เมื่อเด็กจัดม็อบ" ของสำนักข่าว The Active (Thai PBS) เมื่อวันที่ 20 พฤศจิกายน 2563 ซึ่งเป็นเหตุการณ์เก่าในไทย ไม่ได้มีความเกี่ยวข้องกับประเทศฝรั่งเศส

• ไม่ใช่เพจสำนักข่าวจริง: จากการตรวจสอบความโปร่งใสของเพจ "ข่าว 31 วัน" พบว่าถูกสร้างขึ้นเมื่อวันที่ 5 กุมภาพันธ์ 2563 ในชื่อ "สูตรอาหารแซ่บๆ" ก่อนจะเปลี่ยนชื่อเพจมาเป็น "ข่าว 31 วัน" เพื่อเลียนแบบชื่อช่องสถานีโทรทัศน์ช่องหลัก หวังสร้างความน่าเชื่อถือหลอกลวงผู้ใช้งาน