วิวัฒนาการของจอยเกม จากกล่องประหลาดสู่ดีไซน์สุดน่ารัก
ตั้งแต่ที่บริษัท Magnavox ได้ออกจำหน่ายเครื่องเล่นเกมคอนโซล Magnavox Odyssey ในปี 1972 ก็เปลี่ยนให้โทรทัศน์ประจำบ้านกลายเป็นเครื่องมือสร้างความสุขได้มากกว่าการนั่งดูอยู่เฉย ๆ อีกทั้งยังทำให้เราได้รู้จักกับ “คอนโทรลเลอร์” หรือที่เรียกกันอย่างคุ้นปากว่า “จอยเกม” ซึ่งกลายเป็นอุปกรณ์คู่มือที่ผ่านการวิวัฒนาการไปพร้อมกับคอนโซลตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน
Magnavox Odyssey ออกวางจำหน่ายปี 1972
เครื่องเกมคอนโซลที่มีดีไซน์แห่งยุคอนาคตราวกับหลุดออกมาจากภาพยนตร์เรื่อง 2001: A Space Odyssey พร้อมคอนโทรลเลอร์ที่มีหน้าตาประหลาดไปจากที่เราคุ้นเคยกันนี้ มีรูปทรงสี่เหลี่ยมทรงสูงคล้ายกล่องที่มีปุ่มรีเซ็ตอยู่ด้านบน และลูกบิดสามอันเพื่อควบคุมการเคลื่อนไหวแบบแนวนอนและแนวตั้ง ตัวระบบจะแสดงผลเป็นจุดสามจุด และเส้นตรงหนึ่งเส้นบนหน้าจอโทรทัศน์ ผู้เล่นต้องติดแผ่นภาพพลาสติกที่มีภาพดีไซน์ของแต่ละเกมบนหน้าจอโทรทัศน์เพื่อใช้งาน โดย Magnavox Odyssey ยังมีรุ่นต่าง ๆ ตามมาอีกมากมาย แต่ดีไซน์คอนโทรลเลอร์หน้าตากล่องแบบนี้มีเพียงรุ่นแรกรุ่นเดียวให้จดจำและสะสมเท่านั้น
Atari 2600 ออกวางจำหน่ายปี 1977
ก่อนที่ Atari จะวางจำหน่ายคอนโซลรุ่นนี้ในปี 1977 บริษัทเกมอย่าง Sega และ Taito ได้ดัดแปลงก้านควบคุมซึ่งเป็นอุปกรณ์บังคับเครื่องบินที่มีชื่อเล่นว่า “จอยสติก” (Joystick) ให้กลายเป็นอุปกรณ์บังคับสำหรับตู้เกมอาร์เคด จนกระทั่งบริษัท Atari ได้ปรับเจ้าจอยสติกมาเป็นอุปกรณ์สำหรับเกมคอนโซล Atari 2600 ที่สามารถใช้เพื่อบังคับทิศทางได้สี่ด้านพร้อมหนึ่งปุ่มสีแดงที่มีไว้เพื่อคำสั่งยิง การเปลี่ยนแปลงของเครื่องเกมคอนโซลของบริษัท Atari ครั้งนี้ นับเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญของการพัฒนาอุปกรณ์บังคับเกมสำหรับคอนโซลในอนาคต
คำว่า Joystick เกิดขึ้นในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 โดยถูกบันทึกไว้ในพจนานุกรมภาษาอังกฤษ ฉบับออกซฟอร์ด (Oxford English Dictionary) โดยนักบินชาวอังกฤษ โรเบิร์ต โลเรน (Robert Loraine) ที่เรียกก้านควบคุมเครื่องบินว่า Joystick โดยเขาใช้คำนี้ในการเขียนบันทึกประจำวัน สำหรับผู้เล่นเกมชาวไทย ที่มาของคำว่า “จอยเกม” อาจมาจากคำว่า จอยสติก ที่เป็นอุปกรณ์บังคับของตู้เกมอาร์เคด และติดปากมาจนใช้คำว่าจอยเกม เรียกคอนโทรลเลอร์แบบต่าง ๆ ต่อมา
Intellivision ออกวางจำหน่ายปี 1979
ในยุคแรกเริ่มของเครื่องเล่นเกมคอนโซล ตลาดคอนโซลยังไม่สามารถจับทิศทางของผู้เล่นวิดีโอเกมได้ดี อีกทั้งยังไม่รู้แน่ชัดถึงประเภทของเกมที่เล่น ทำให้หลายบริษัททดลองพัฒนาคอนโซลและอุปกรณ์ควบคุมที่แตกต่างกันไป หนึ่งในนั้นคือการออกแบบโดยใส่แป้นตัวเลขลงบนตัวควบคุมของคอนโซล intellivision เพื่อใช้ในการสั่งการคำสั่งต่าง ๆ ของแต่ละเกม โดยมีแป้นควบคุมทิศทาง (D-pad) อยู่ล่างแป้นตัวเลข ทำให้หน้าตาของมันคล้ายกับรีโมตโทรทัศน์มากกว่าคอนโทรลเลอร์ อย่างไรก็ตาม การออกแบบของเจ้าคอนโทรลเลอร์แบบรีโมตยังมีการออกแบบมาอีกในคอนโซล ColecoVision, Atari 5200 ในปี 1982 หรือ Wiimote ของเครื่อง Wii ที่มีพื้นฐานการออกแบบใกล้เคียงกัน
Family Computer ออกวางจำหน่ายปี 1983
Famicom เป็นชื่อเล่นของ Family Computer คอนโซลจากบริษัท Nintendo ด้วยความคิดที่ยึดความเรียบง่าย ไม่ซับซ้อน และประหยัดต้นทุน จึงได้ผลลัพธ์เป็นคอนโซลที่เล่นเกมผ่านตลับเกม และอุปกรณ์ควบคุมก็ยึดตามการออกแบบเครื่องเล่นเกมพกพา Game & Watch ของบริษัท Nintendo เอง คอนโทรลเลอร์สี่เหลี่ยมผื่นผ้าสีแดงและทอง มองดูแล้วคล้ายกำแพงอิฐ มีปุ่มกำหนดทิศทางเป็นทรงเครื่องหมายบวก ปุ่ม A และ B เป็นทรงกลม และ ปุ่ม Start และ Select คือภาพจำของคอนโทรลเลอร์รุ่นแรก ๆ โดยอีกสองปีต่อมา Famicom ก็ถูกดีไซน์ใหม่เพื่อออกวางขายในทวีปอเมริกาเหนือ และเปลี่ยนชื่อเป็น Nintendo Entertainment System (NES) ที่ตัวคอนโซลและตลับเกมมีขนาดใหญ่กว่า Famicom ขณะที่คอนโทรลเลอร์ยังคงมีรูปทรงคล้ายเดิม แต่เปลี่ยนเป็นสีดำ เทา และแดง ซึ่งผลลัพธ์ของการดีไซน์ใหม่นี้ ทำให้ NES กลายเป็นเครื่องคอนโซลยอดนิยมทั่วโลกที่มียอดขายถึง 3 ล้านชุดในปี 1986
Mega Drive ออกวางจำหน่ายปี 1988
Sega ตั้งเป้าจะสร้างคอนโซลมาแข่งกับ Nintendo ทำให้ในปี 1988 Sega ได้ออกคอนโซลรุ่นใหม่ที่เป็นจุดเริ่มต้นของสงครามระหว่างบริษัทคอนโซลทั้งสอง โดยมีชื่อว่า Mega Drive พร้อมออกดีไซน์สำหรับตลาดอเมริกาในปี 1990 ภายใต้ชื่อ Sega Genesis โดยมุ่งเป้าสร้างภาพลักษณ์สำหรับกลุ่มคนเล่นเกมที่อายุมากกว่า และใช้ดีไซน์ที่ต่างไปจาก Famicom ที่เป็นคอนโซลสำหรับวัยรุ่นและครอบครัว โดยได้แรงบันดาลใจมาจากอุปกรณ์สำหรับเครื่องเสียงและรถยนต์ในช่วงยุค 80s พร้อมสร้างแคมเปญการตลาดโดยมีสโลแกนว่า "Genesis does what Nintendon't" ทำให้ตัวคอนโซลของ Mega Drive มีสีดำ เหมาะกับมือของผู้เล่นมากขึ้น โดยมีเพิ่มปุ่ม C เข้ามาใหม่ นอกจากนี้ Sega ยังได้ออกคอนโทรลเลอร์รุ่นใหม่สำหรับเครื่อง Genesis ในปี 1993 โดยมีปุ่มเพิ่มขึ้นมาอีกสามปุ่ม คือ X Y Z เผื่อรองรับการเกมเช่น Street Fighter II
Super Nintendo Entertainment System (SNES) ออกวางจำหน่ายปี 1990
Nintendo ปรับเปลี่ยนรูปทรงคอนโทรลเลอร์ให้ดูซอฟต์ลงกว่าของเครื่อง Famicom โดยปรับรูปทรงให้โค้งมน จับสบายมือ แต่ยังคงความแบนไว้เหมือนเดิม นอกจากนี้ ยังเป็นคอนโทรลเลอร์รุ่นแรกที่มีปุ่ม Shoulder Buttons สำหรับนิ้วชี้ เพื่อใช้ในคำสั่งต่าง ๆ ของเกม เช่น การยิงสำหรับเกม Super Metroid และการกดท่าคอมโบของเกม Street Fighter II
PlayStation ออกวางจำหน่ายปี 1994
เมื่อ Sony เข้าสู่ตลาดเกมคอนโซลก็ได้ออกแบบคอนโทรลเลอร์ที่มีเอกลักษณ์เป็นของตนเองมากขึ้น แต่ยังคงรูปแบบของคอนโทรลเลอร์ของรุ่นที่ผ่านมา เช่นยังมี D-pad มีการเพิ่ม Shoulder Button เป็นฝั่งละสองปุ่ม โดยต่อยอดมาจากเครื่อง SNES เพื่อเพิ่มลูกเล่นของการบังคับเกมได้มากขึ้น นอกจากนี้ ยังสร้างสัญลักษณ์ภาพจำของเครื่อง PlayStation นั่นก็คือปุ่มสามเหลี่ยมสีเขียว วงกลมสีแดง กากบาทสีน้ำเงิน และสี่เหลี่ยมสีชมพู เพื่อให้แตกต่างจากคอนโทรลเลอร์รุ่นอื่น ๆ ที่มีปุ่ม A B หรือ X Y
คอนโทรลเลอร์ของเครื่อง PlayStation ยังถูกพัฒนา และเพิ่มฟังก์ชันการใช้งานที่หลากหลายมากขึ้นไปตามการเปลี่ยนผ่านของเครื่องคอนโซลรุ่นต่อ ๆ มา หนึ่งในการเปลี่ยนแปลงคือการปรับจอยสติกมาเป็นก้านแอนาล็อกบนคอนโทรลเลอร์เพื่อตอบโจทย์การบังคับทิศทางที่ไหลลื่นยิ่งขึ้นและสะดวกกว่าการบังคับด้วย D-pad พร้อมกับตั้งชื่อใหม่ให้ว่า “DualShock” จนกลายเป็นภาพจำของคอนโทรลเลอร์เครื่อง PlayStation ที่ในรุ่นต่อมาอย่าง DualShock 2 DualShock 3 DualShock 4 และ DualSense ของเครื่อง PlayStation 5
สัญลักษณ์บนคอนโทรลเลอร์ของ PlayStation เป็นผลงานการออกแบบของ เทยู โกโตะ (Teiyu Goto) ซึ่งเขาได้อธิบายว่าบริษัทอื่น ๆ ออกแบบคอนโทรลเลอร์โดยมีตัวอักษรหรือสีบนปุ่ม แต่เขาอยากได้สัญลักษณ์บางอย่างที่ผู้คนสามารถจดจำได้ จึงได้ผลลัพธ์เป็นรูปทรงเรขาคณิต เช่น วงกลมและกากบาทมีความหมายว่า “ใช่” และ “ไม่ใช่” (ถูกใช้งานเป็นคำสั่ง ตกลง และยกเลิกภายในเกม) ส่วนสี่เหลี่ยม เป็นตัวแทนของกระดาษ เอกสาร หรือเมนู สามเหลี่ยม มีความหมายถึงมุมมอง ทั้งยังเป็นตัวแทนของหัว และทิศทาง
หลายคนคงเห็นสัญลักษณ์เหล่านี้ในซีรีส์เกาหลีเรื่อง Squid Game ที่เห็นแล้วอาจทำให้นึกถึงคอนโทรลเลอร์ของ PlayStation แต่ในซีรีย์จะมีสัญลักษณ์เพียงสามตัวคือ วงกลม สามเหลี่ยม และสี่เหลี่ยมสีเทา นอกจากนี้ความหมายของสัญลักษณ์ในซีรีส์ก็แตกต่างไปจากสิ่งที่คุณโกโตะได้ออกแบบไว้อย่างสิ้นเชิง แต่ก็ปฏิเสธไม่ได้ว่า ภาพจำของรูปทรงเรขาคณิตทั้งสี่ตัวนี้ถูกฝังอยู่ในความทรงจำของเหล่าคนเล่นเกมมาหลายยุคหลายสมัยแล้วนั่นเอง
Sega Dreamcast ออกวางจำหน่ายปี 1998
คอนโทรลเลอร์ของเครื่อง Dreamcast มีดีไซน์คล้ายยานอวกาศ และยังมีขนาดที่ใหญ่กว่าคอนโทรลเลอร์ทั่วไป โดยลดก้านแอนาล็อกเหลือหนึ่งชิ้น แต่เพิ่มลูกเล่นที่เป็นเอกลักษณ์ตรงที่มีจอขาวดำอยู่ตรงกลางสำหรับดูข้อมูลใน Visual Memory Unit (VMS) ซึ่งเป็นเมมโมรีการ์ดเก็บความจำของเกม สามารถนำมาใช้แสดงผลข้อมูลต่าง ๆ ระหว่างเล่นเกม และสามารถปรับเป็นจอสำหรับเล่นเกมพกพาได้อีกด้วย อย่างไรก็ตาม ฟังก์ชันของเกมที่ออกมาเพื่อรองรับ VMS ของเกมในเครื่อง Dreamcast ก็มีเพียงไม่กี่เกม หลายคนจึงมองว่า VMS เป็นอุปกรณ์เสริมที่ช่วยเสริมเอกลักษณ์มากกว่าการใช้งานจริง
Xbox ออกวางจำหน่ายปี 2001
การเข้าร่วมตลาดคอนโซลของ Microsoft เริ่มจากความกลัวว่าการเติบโตของตลาดวิดีโอเกมและการมาถึงของ PlayStation 2 จะเปลี่ยนผู้บริโภคเกมคอมพิวเตอร์ไปสู่เกมคอนโซล ประกอบการที่ Microsoft เป็นเจ้าของซอฟต์แวร์ DirectX ที่เป็นโปรแกรมสนับสนุนการใข้งานด้านมัลติมีเดียบนระบบปฏิบัติการ Windows จึงเป็นที่มาของชื่อ Xbox เครื่องเล่นเกมคอนโซลที่สร้างด้วยพื้นฐานของเทคโนโลยี DirectX
คอนโทรลเลอร์ Xbox มีชื่อเล่นว่า “The Duke” ซึ่งมาจากชื่อ Duke ลูกชายของทีมงานฝ่ายฮาร์ดแวร์ของ Xbox และถึงหน้าตาของมันจะดูครบครัน แต่ก็มีผลตอบรับของฝั่งผู้ใช้งานว่าขนาดของ The Duke นั้นใหญ่และหนักเกินไป ทำให้มันถูกบันทึกลงในสถิติโลกกินเนสส์บุ๊กว่า เป็นเกมคอนโทรลเลอร์ที่ใหญ่ที่สุดในโลก และภายหลังจึงถูกดีไซน์ใหม่ให้มีขนาดที่เล็กลงและเบาขึ้นในชื่อ Controller S
Wii ออกวางจำหน่ายปี 2006
ในปี 2006 บริษัท Nintendo ได้ออกคอนโซลรุ่นใหม่พร้อมคอนโทรลเลอร์ที่แหวกแนวกว่าที่เคยมีมา และกลายเป็นคอนโทรลเลอร์ที่ทำลายจอโทรทัศน์ไปแล้วนักต่อนัก ประกอบด้วยอุปกรณ์ของส่วน Wii Remote ที่มีเซ็นเซอร์ตรวจจับการเคลื่อนไหว ทำให้สามารถเล่นเกมได้หลากหลายอิริยาบท พร้อมกับอุปกรณ์เสริม Nunchuk ที่ต่อเข้ากับ Wii Remote สำหรับใช้เล่นเกมกีฬาได้สนุกมากขึ้น
Nintendo Switch ออกวางจำหน่ายปี 2017
ด้วยแนวคิดของการเล่นวิดีโอเกมแบบปาร์ตี้โดยไม่ต้องซื้อคอนโทรลเลอร์เพิ่ม Nintendo Switch จึงกลายเป็นคอนโซลที่สามารถปรับใช้ได้หลากหลายรูปแบบทั้งการถือเล่นแบบพกพา หรือต่อสาย HDMI เข้ากับจอโทรทัศน์ และมีคอนโทรลเลอร์ที่เป็นเอกลักษณ์ชื่อ Joy-Con ที่สามารถแยกคอนโทรลเลอร์เป็นสองชิ้นเพื่อเล่นกับเพื่อนได้โดยไม่ต้องหาซื้อเพิ่ม ด้วยขนาดที่เล็กสำหรับมือของผู้เล่นบางคน Nintendo จึงได้ออกแบบคอนโทรลเลอร์รุ่นใหม่สำหรับ Switch ที่มีหน้าตาคล้ายกับคอนโทรลเลอร์ทั่วไปในชื่อ Pro Controller เพื่อตอบโจทย์ผู้เล่นที่คุ้นเคยกับคอนโทรลเลอร์แบบเดิมได้มากขึ้น
โลกแห่งคอนโซลยังมีคอนโทรลเลอร์อีกหลายร้อยชนิดที่ถูกออกแบบมาตลอดการวิวัฒนาการของวิดีโอเกม ทั้งแบบที่ใช้งานได้อย่างมีประสิทธิภาพ และที่ล้มเหลวด้านการออกแบบจนสูญหายไปตามกาลเวลา และกลายเป็นเพียงของสะสม อย่างไรก็ตาม คอนโทรลเลอร์ก็นับเป็นเครื่องมือสำคัญที่เชื่อมระหว่างตัวเราและวิดีโอเกม ซึ่งเมื่อมองย้อนกลับไป อาจทำให้หลาย ๆ คนได้หวนนึกถึงช่วงเวลาในวัยเด็ก มีเพียงเราและเจ้าคอนโซลคู่ใจที่พร้อมพาเราก้าวไปสู่โลกแห่งจินตนาการ
ที่มา :
บทความ "The Evolution of the Video Game Controller" โดย BRITTANY VINCENT จาก popularmechanics.com
บทความ "A BRIEF HISTORY OF VIDEO GAME CONTROLLERS" โดย Morgan Tremaine จาก nerdist.com
PlayStation controller จาก wikipedia.org
Joystick จาก wikipedia.org
Console war จาก wikipedia.org
เรื่อง : นพกร คนไว