ไพ่ทาโรต์: เกมการละเล่นของยุคกลาง สู่การสร้างสรรค์รูปแบบใหม่ในปัจจุบัน
ในสมัยที่มนุษย์มีเวลามากล้นจนเหลือ ชีวิตประจำวันไม่ได้มีข้อมูลข่าวสารล้นเกินดังเช่นในปัจจุบัน สิ่งที่ให้ความบันเทิง สร้างความสนุกสนาน พร้อมทั้งทำให้เวลาเดินผ่านไปอย่างรวดเร็วก็คือ “เกมการละเล่น”
ใครจะรู้ว่าที่พึ่งพิงทางใจโดยเฉพาะอย่างยิ่งสำหรับคนในยุคปัจจุบันอย่าง “ไพ่ทาโรต์” จะมีที่มาจาก “เกม” เมื่อหลายร้อยปีก่อน
แล้วเป็นเพราะอะไรจึงได้มีวิวัฒนาการกลายเป็นที่ปรึกษาที่ดีที่สุดของมนุษย์อย่างหนึ่ง?
เรื่องราวความเป็นมาของ “ไพ่ทาโรต์” มีความสนุกและมีให้ได้ลุ้นตลอดเส้นทาง ถ้าพร้อมแล้ว มาสำรวจพัฒนาการของไพ่ทาโรต์กันเลย
(Pierpont Morgan Library. MS M.630.1.)
ประวัติศาสตร์ฉบับย่อของไพ่ทาโรต์
กล่าวกันว่าไพ่ทาโรต์เป็นเกมหนึ่งที่เล่นกันอย่างแพร่หลายในยุโรปโบราณ ทั้งในฝรั่งเศส อิตาลี เบลเยียม และเยอรมัน แต่ว่ามีการบันทึกเป็นหลักฐานอย่างจริงจังเป็นครั้งแรกเมื่อปีค.ศ. 1430 ในอิตาลี
แต่ละประเทศในยุโรปมีชื่อเรียกไพ่ทาโรต์แตกต่างกัน แต่มีรากของคำมาจากคำว่า “Tarocchi” ในอิตาลี ไพ่ทาโรต์มีลักษณะเป็นเกม ๆ หนึ่งเหมือนไพ่บริดจ์ (Bridge) มีกฎกติกาง่ายๆ ไม่ซับซ้อน และเล่นกันเพื่อความสนุกเป็นหลัก
ในช่วงแรก ๆ ไพ่ทาโรต์ของแต่ละประเทศ มีหน้าตา ลักษณะ และจำนวนไพ่ในสำรับแตกต่างกันไปตามประเทศ ในอิตาลีภาพวาดบนไพ่ทาโรต์หลายสำรับมีลักษณะเป็นภาพวาดของยุคกลาง ซึ่งเป็นช่วงเวลาเดียวกันกับการบันทึกการมีอยู่ของไพ่ทาโรต์เป็นครั้งแรก
หนึ่งในสำรับที่เก่าแก่ที่สุดที่มีหลักฐานทางประวัติศาสตร์ คือสำรับ Visconti-Sforza ซึ่งเป็นไพ่ทาโรต์ที่ตระกูล Visconti-Sforza ใช้เล่นเป็นประจำ ตระกูล Visconti-Sforza มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์อย่างยิ่ง เพราะเป็นตระกูลของผู้ปกครองเมืองมิลานนานเกือบสองร้อยปี ตั้งแต่ปี 1277 จนถึงปี 1447 แล้วไพ่ทาโรต์ชุดนี้ก็ถูกวาดขึ้นเพื่อแสดงความยิ่งใหญ่ของตระกูล Visconti-Sforza ในช่วงเวลานั้น ลักษณะเดียวกับภาพวาดโดยศิลปินประจำตระกูลต่าง ๆ ของอิตาลี
อีกเรื่องที่น่าสนใจคือ จำนวนไพ่ทาโรต์ในแต่ละสำรับแตกต่างไม่เหมือนกันเลย จุดเปลี่ยนที่ทำให้ไพ่ทาโรต์มีจำนวนมากถึง 78 ใบดังเช่นในปัจจุบัน มีรากฐานมาจากรูปแบบไพ่ทาโรต์ของเวนิซ (Venetian) ซึ่งแบ่งไพ่ออกเป็นสำรับใหญ่จำนวน 22 ใบ และสำรับเล็กจำนวน 56 ใบ
พัฒนาการจากการละเล่น สู่ศาสตร์การทำนายของไพ่ทาโรต์ เกิดขึ้นในฝรั่งเศสซึ่งมีการกำหนดให้ไพ่แต่ละใบมีความหมายที่แตกต่างกันออกไป โดยไพ่สำรับใหญ่เป็นการพูดถึงเรื่องราวและสิ่งต่างๆ ที่อยู่ภายในความคิด จิตใจ และบุคลิกลักษณะเป็นหลัก ส่วนเรื่องราวที่อยู่ในไพ่สำรับเล็ก มักเกี่ยวข้องกับกิจต่าง ๆ ในชีวิตประจำวันมากกว่า
หนึ่งในบุคคลสำคัญในประวัติศาสตร์ที่มีส่วนให้การทำนายดวงชะตาด้วยไพ่แพร่หลายทั่วฝรั่งเศสคือ Marie Lenormand ผู้ซึ่งทำนายดวงชะตาให้กับบุคคลสำคัญของฝรั่งเศส เช่น นโปเลียนและจักรพรรดินีโจเซฟิน แต่กลับไม่มีหลักฐานที่บ่งชี้อย่างแน่นอนว่า มารี เลอนอร์มังค์ ใช้ไพ่ทาโรต์ชุดใดในการอ่านไพ่
(hidden numerology / Wikimedia Commons)
ไพ่ทาโรต์ในปัจจุบัน
ไพ่ทาโรต์รุ่นเดอะอย่าง Rider-Waite เป็นผลงานของ A.E Waite และอาร์ติสต์ชาวอังกฤษชื่อ Pamela Coleman Smith ไพ่ทาโรต์สำรับนี้ได้รับคำกล่าวขานว่าเป็นต้นแบบของไพ่ทาโรต์รุ่นใหม่ด้วยความที่มีรูปแบบเข้าใจง่าย โทนสีสร้างพลังบวก และยังสามารถเข้าใจความหมายของไพ่จากรายละเอียดและสัญลักษณ์ต่าง ๆ บนภาพวาดได้ ไพ่ทาโรต์ที่ได้รับความนิยมมากที่สุดชุดนี้ เป็นแรงบันดาลใจให้ศิลปินรุ่นใหม่จากทั่วโลกสร้างสรรค์ไพ่ทาโรต์ในเวอร์ชันของตัวเอง
Megan Lynn Kott นักวาดภาพประกอบชาวอเมริกันสรรสร้างไพ่ทาโรต์ชุด Cat Tarot จากความรักและเอ็นดูในแมวที่เธอมี เมแกนนำไพ่ทาโรต์แบบดั้งเดิมมาตีความในแบบของตนเอง และถ่ายทอดออกมาผ่านตัวละครเอกอย่าง “เจ้าแมวเหมียว”
อย่างไพ่ทาโรต์ The Lover เวอร์ชันของพาเมลา โคลแมน สมิธนั้น เป็นรูปหญิงชายหรือว่าอีฟและอดัม มนุษย์คู่แรกที่พระเจ้าสร้างขึ้นบนโลก ยืนผายมือเข้าหากัน โดยมีเทวดาเป็นสักขีพยานความรัก แต่ในเวอร์ชันของเมแกน เธอแทนที่อดัมกับอีฟด้วยแมวเหมียว 2 ตัวนอนคลอเคลียหางกัน โดยอยู่ภายใต้รัศมีของพระอาทิตย์ร้อนแรง ซึ่งสามารถถ่ายทอดความหมายของไพ่ทาโรต์ได้ดีไม่แพ้กัน แถมยังน่ารักเหลือเกินด้วย
ไพ่ทาโรต์ของเมแกนได้รับการผลิตโดยสำนักพิมพ์แถวหน้าของสหรัฐอเมริกาอย่าง Chronicle Books
และเพื่อตอบรับกระแสคาวาอิที่เน้นถึงความกุ๊กกิ๊กน่ารักซึ่งแพร่หลายจากประเทศญี่ปุ่นไปยังหลายประเทศทั่วโลกเมื่อหลายปีก่อน Diana Lopez ดีไซเนอร์และนักพัฒนาเว็บไซต์ ก็ได้ออกแบบไพ่ทาโรต์ชุด "Kawaii Tarot” และพัฒนาแอปพลิเคชันอ่านไพ่ทาโรต์ในชื่อเดียวกันขึ้นในปี 2018 โดยเน้นความน่ารักแบบน้อย ๆ ลดทอนรายละเอียดต่าง ๆ แล้วถ่ายทอดความหมายของไพ่ทาโรต์ผ่านรูปไอคอนเล็ก ๆ แทน
และเพื่อแทนความหมายของกงล้อแห่งโชคชะตาบนไพ่ทาโรต์ Wheel of Fortune เดียน่าจึงได้ออกแบบไอคอนรูปชิงช้าสวรรค์ที่หมุนขึ้นลงเป็นวงกลม เพื่อสื่อถึงการหมุนเวียนไปมา รวมทั้งขึ้นบนและลงล่างของชีวิตมนุษย์ ต้องยอมรับว่าเป็นวิธีที่ชาญฉลาดในด้านการออกแบบการสื่อสาร
ปัจจุบันไพ่ทาโรต์สำรับ Kawaii Tarot ของเดียน่า มีวางจำหน่ายทั่วโลก และยังคงได้รับการพิมพ์ซ้ำอยู่ไม่เคยขาด แม้ว่าแอปพลิเคชันนี้จะไม่มีแล้วก็ตาม
สำหรับคนรักพาสต้าและความอร่อยของอาหารอิตาเลียน ก็มี “The Pasta Tarot” ให้ได้เลือกสรร ไพ่ทาโรต์ชุดนี้เป็นการทำงานร่วมกันระหว่างสองครีเอเตอร์ชื่อ Joe Petriello กับ Rob Truglia และนักวาดภาพประกอบหญิงชื่อ Linsay Mound
โจเป็นอาจารย์สอนวิชาการออกแบบเกมที่ Tisch School of the Arts ของ New York University ส่วนร็อบทำงานเป็นที่ปรึกษาทางการตลาด ขณะที่ไอเดียในการจัดทำไพ่ทาโรต์ชุด The Pasta Tarot มาจากความภูมิใจและความรักในพาสต้าแบบชาวอเมริกันเชื้อสายอิตาเลียนของโจ ตั้งแต่เป็นวัยรุ่น โจเปิดไพ่ทาโรต์อ่านมาโดยตลอดจนถึงปัจจุบัน ส่วนร็อบเองก็มีความสนใจในศาสตร์นี้
ความพิเศษของไพ่ทาโรต์ชุด The Pasta Tarot คือความสนุกของเนื้อหา การตีความหมาย ภาพประกอบที่มีเอกลักษณ์ แล้วยังใช้ภาษาอิตาเลียนในการเรียกชื่อไพ่สำรับเล็ก (Minor Arcana) แทนชื่อแบบดั้งเดิมที่เรียกกันมาโดยตลอด
อย่างไพ่ 8 ไม้เท้าของทาโรต์ชุดนี้ ใช้การจัดวางภาพประกอบในแนวเฉียง ลักษณะเดียวกับในชุด Rider-waite แต่เปลี่ยนจากภาพไม้เท้าเป็นภาพวาดพาสต้ารูปทรงกระบอกมีลายทางอย่างเพนเน่ (Penne) แล้วเรียกไพ่ใบนี้ว่า VIII of Corta แทน VIII of Wands
อีกชุดที่มีความทันสมัยมากคือ The Hip-Hop Queens Tarot ซึ่งมีนักร้องฮิปฮอปหญิงตัวแม่ของวงการเป็นแรงบันดาลใจ ความโดดเด่นของไพ่ทาโรต์ชุดนี้คือ การปรับเปลี่ยนเนื้อหาของไพ่ทาโรต์แบบคลาสสิกที่ประกอบด้วยไพ่ทาโรต์จำนวน 78 ใบ ให้เป็นการนำเสนอความหมายของไพ่ผ่านคาแรกเตอร์ที่มีเอกลักษณ์ของราชินีฮิปฮอปจำนวน 52 คน เช่น Rihanna, Beyonce, Lil Kim และ Nicki Minaj
ถ้าเปิดได้ไพ่ Megan Thee Stallion นักร้องฮิปฮอปสาวที่ล่าสุดมีผลงานร่วมกับ RM ลีดเดอร์ของวง BTS จากเกาหลีใต้ ความหมายของไพ่จะแสดงถึง Pride หรือว่าความภาคภูมิใจ ซึ่งเป็นเอกลักษณ์ที่เด่นชัดที่สุดของศิลปินคนนี้
The Hip-Hop Queens Tarot เป็นการสร้างสรรค์ระหว่างนักเขียนชื่อ Kathy Landoli นักวาดภาพประกอบชื่อ Monica Ahanonu และสำนักพิมพ์ Clarkson Potter ของสหรัฐอเมริกา
ระบบนิเวศของไพ่ทาโรต์
เวลาพูดถึงไพ่ทาโรต์ เรามักนึกถึงผู้อ่านไพ่ทาโรต์กับผู้รับการอ่านไพ่ทาโรต์เป็นหลัก แต่ในความจริงแล้ว “ไพ่ทาโรต์” มีระบบนิเวศของการออกแบบและสร้างสรรค์เช่นเดียวกับธุรกิจสร้างสรรค์ส่วนใหญ่
จริงอยู่ว่า ไพ่ทาโรต์รับธรรมเนียม วิธีคิด และวิธีการอ่านไพ่จากอดีตมาสู่ปัจจุบัน แต่ในตอนนี้ไพ่ทาโรต์เปลี่ยนรูปแบบกลายเป็นธุรกิจใหม่ที่สร้างเม็ดเงินให้กับระบบเศรษฐกิจอย่างล้นหลาม
นักอ่านไพ่ร่วมสมัยจำนวนไม่น้อยมีความฝันที่จะสร้างไพ่ทาโรต์เวอร์ชันของตนเอง ดังเช่นตัวอย่างของ Kawaii Tarot ไปจนถึง The Pasta Tarot และทั้งหมดก็เกี่ยวข้องกับกระบวนการสร้างสรรค์อย่างเต็มรูปแบบ
ตั้งแต่การเริ่มออกแบบคอนเซ็ปต์ของไพ่ทาโรต์ การเขียนเนื้อหา การวาดภาพประกอบ การออกแบบและจัดวางรูปเล่ม การพิมพ์ การจัดจำหน่าย รวมไปถึงการตลาดประชาสัมพันธ์ การโปรโมตในแพลตฟอร์มต่าง ๆ และการนำไปใช้จากผู้อ่านและผู้รับการอ่านไพ่ทาโรต์
จะเห็นได้ว่า ระบบนิเวศของการสร้างสรรค์ไพ่ทาโรต์ ไม่ได้มีอะไรต่างไปจากนิเวศสร้างสรรค์แบบอื่น ๆ เลย
ในแต่ละขั้นตอนยังเกี่ยวข้องกับนักสร้างสรรค์ นักออกแบบ ครีเอเตอร์ นักลงมือทำ และคนที่เรานึกไม่ถึงอย่างนักบัญชีและการอำนวยการด้วย
จึงน่าสนใจมากว่า ถ้าอุตสาหกรรมการออกแบบและผลิตไพ่ทาโรต์ได้รับการสนับสนุนและลงแรงอย่างจริงจัง ธุรกิจนี้จะสามารถขยับ GDP ของประเทศได้มากขนาดไหน?
ที่มา : เว็บไซต์ "The Pasta Tarot"
เว็บไซต์ "Museum of Graffiti"
บทความ "Visconti-Sforza Tarot Cards" จาก The Morgan Library & Museum
เขียน : จินนี่ สาระโกเศศ