“ยูนิฟอร์ม” กับ “วินัย” เกี่ยวข้องกันจริงไหม ทำไมหลายประเทศทั่วโลกยังใช้เครื่องแบบนักเรียนอยู่

นับตั้งแต่ปี 2562 จนมาถึงปัจจุบันในปี 2566 ถือเป็นช่วงเวลาที่ “เครื่องแบบนักเรียน” กลายเป็นประเด็นที่ถกเถียงกันอย่างกว้างขวาง จากหมู่นักเรียน นักศึกษา และประชาชนทั่วไป โดยหนึ่งในประเด็นที่ได้รับความสนใจอย่างมาก คือการมีอยู่ของ “เครื่องแบบนักเรียนนักศึกษา” ว่า ยังจำเป็นต้องมีอยู่ไหม ถ้าไม่จำเป็นนั้นเป็นเพราะอะไร และหาก “จำเป็น” เครื่องแบบนักเรียนจะต้องถูกปรับเปลี่ยนอย่างไร เพื่อให้สามารถคงคุณค่าได้ในห้วงเวลาที่สายลมแห่งความเปลี่ยนแปลงพัดกระหน่ำให้ค่านิยมเก่าร้างลาและค่านิยมใหม่พัดผ่านมาแทน

หนึ่งในประเด็นที่มักถูกหยิบยกขึ้นมาพูดถึง คือความสัมพันธ์ระหว่าง “วินัย” และ “เครื่องแบบ” หรือความเชื่อที่ว่า เครื่องแบบมีส่วนสำคัญที่จะทำให้นักเรียนที่เป็นเยาวชนของชาติมีวินัย ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญที่จะนำพาไปสู่ความสำเร็จ นอกจากวินัยแล้ว เราลองมาสำรวจกันว่ามีปัจจัยบวกและปัจจัยลบอะไรอีกบ้างที่เราควรคิดถึง ทำไมหลายประเทศทั่วโลกถึงยังใช้เครื่องแบบนักเรียนอยู่ ขณะที่อีกหลายพื้นที่ทั่วโลกเลิกให้เด็ก ๆ สวมใส่เครื่องแบบไปแล้ว

Stephanie Hau / Unsplash

“ยูนิฟอร์ม” กับ “วินัย” อาจไม่เกี่ยวข้องกัน
ในปี 2021 วารสาร Early Childhood Research Quarterly ได้ตีพิมพ์ผลการศึกษาจากการค้นคว้าของ อารยา อันซารี (Arya Ansari) ผู้ช่วยศาสตราจารย์ด้านมนุษยศาสตร์ประจำมหาวิทยาลัยโอไฮโอสเตต, ไมเคิล เชพเพิร์ด (Michael Shepard) นักศึกษาระดับบัณฑิตศึกษาของมหาวิทยาลัยเดียวกัน และไมเคิล กอตต์ฟรายด์ (Michael Gottfried) รองศาสตราจารย์ด้านการศึกษาประจำมหาวิทยาลัยเพนซิลเวเนีย โดยได้ศึกษาเด็กนักเรียน 6,320 คน จากระดับชั้นอนุบาลจนถึงชั้นประถมศึกษาปีที่ 5 ด้วยผลการประเมิน 3 ด้าน อย่าง “ปัญหาพฤติกรรมภายใน” ที่หมายถึงความวิตกกังวลและความแปลกแยกทางสังคม “ปัญหาพฤติกรรมภายนอก” ที่หมายถึงความก้าวร้าวหรือการทำลายทรัพย์สิน และ “ทักษะการเข้าสังคม” ในการสื่อสาร

ผลปรากฏว่า เครื่องแบบนักเรียน “ไม่มีผล” ต่อพฤติกรรมทั้ง 3 ด้านของเด็กนักเรียนในทุกระดับชั้น แม้ว่าจะพิจารณาถึงปัจจัยอื่น ๆ ที่อาจจะส่งผลกระทบต่อพฤติกรรมของเด็กนักเรียนแล้ว

ดังนั้น อาจแปลว่า “เครื่องแบบนักเรียน” ไม่ได้มีผลต่อพฤติกรรมของนักเรียน อันหมายรวมถึง “วินัย” ด้วย

ไม่ว่าเด็ก ๆ จะมีหรือไม่มีเครื่องแบบ พวกเขาต่างก็ประสบปัญหาในอัตราที่ใกล้เคียงกัน ไม่ว่าจะเป็นปัญหาโรคซึมเศร้า ปัญหาความรุนแรง การต่อต้าน การทำลายทรัพย์สิน และอื่น ๆ ซึ่งสอดคล้องกับการศึกษาบางชิ้นในอดีต เช่นการศึกษาของเดวิด บรันส์มา (David Brunsma) และเคอร์รี่ เอ. ร็อกคิวมัวร์ (Kerry A. Rockquemore) ในปี 1998

Thirdman /Pexel

แต่สิ่งที่อันซารีและคณะได้มาเพิ่มเติมจากการศึกษาครั้งนี้คือ เด็กนักเรียนที่สวมใส่เครื่องแบบจะมีความรู้สึก “เป็นส่วนหนึ่งกับโรงเรียน” น้อยกว่าเด็กนักเรียนที่ไม่ได้สวมใส่เครื่องแบบ โดยความรู้สึก “เป็นส่วนหนึ่งกับโรงเรียน” หรือ “School belonging” นั้นครอบคลุมถึงความสัมพันธ์ระหว่างครูกับนักเรียน หรือความสัมพันธ์ระหว่างเพื่อนร่วมห้อง (ไม่เกี่ยวข้องกับการกลั่นแกล้งในโรงเรียน)

อาจารย์เจ้าของงานวิจัยคาดว่า อาจเป็นเพราะแม้จะมีความเชื่อที่ว่าเครื่องแบบจะสร้างความรู้สึกเป็นชุมชนให้กับเด็ก ๆ แต่ผลของเครื่องแบบอาจจะตรงกันข้ามกับความเชื่อนั้น เพราะ “แฟชั่น” เป็นวิธีหนึ่งในการแสดงออกของนักเรียน และอาจเป็นส่วนสำคัญของประสบการณ์ในโรงเรียน พอไม่สามารถแสดงความเป็นตัวของตัวเองได้ เด็ก ๆ ก็ไม่รู้สึกว่าตัวเองเป็นส่วนหนึ่งของโรงเรียน

สอดคล้องกับความคิดเห็นของโจฮันนา ไรดี้ (Johanna Reidy) นักวิจัยด้านสาธารณสุขจากประเทศนิวซีแลนด์ที่อธิบายว่า นโยบายการสวมใส่เครื่องแบบอาจสามารถสร้างความขัดแย้งทางวัฒนธรรม ถ้าหากเครื่องแบบไม่สอดคล้องกับความเชื่อทางศาสนาของนักเรียน และเครื่องแบบที่ “มีเพศ” จะเพิ่มปัญหาอื่น ๆ ตามมา อย่างเช่นปัญหาเครื่องแบบนักเรียนหญิงแพงกว่านักเรียนชาย เครื่องแบบนักเรียนหญิงทำให้ขยับตัวเล่นกีฬาหรือทำกิจกรรมยากขึ้น หรือเครื่องแบบที่แบ่งเพศอาจทำให้เด็ก ๆ ที่เพศสภาพไม่ตรงกับเพศสรีระรู้สึกไม่สบายใจที่จะสวมใส่

เพิ่มเติมอีกประเด็น คือ “รายจ่าย” ว่าเครื่องแบบจะสร้างภาระให้กับครอบครัวที่มีรายได้น้อยหรือไม่ แบบเดียวกับกรณีศึกษาที่ปรากฏในนิวซีแลนด์ เกาหลีใต้ และสหรัฐอเมริกา และ “การออกแบบ” เครื่องแบบที่ไม่สอดคล้องกับสภาพอากาศและสร้างความลำบากให้กับผู้สวมใส่แทน

สุดท้ายอันซารีและคณะ เจ้าของงานวิจัยระบุว่า ผลการศึกษานี้ควรจะเตือนผู้ปกครอง ครูอาจารย์ และผู้บริหารทุกคนที่คิดไปเองว่า เครื่องแบบจะมีผลกระทบเชิงบวกกับเด็ก ๆ ว่าอาจจะ “ไม่ใช่” และเครื่องแบบนักเรียนไม่ใช่หนทางที่มีประสิทธิภาพที่สุดที่จะพัฒนาพฤติกรรมและการมีส่วนร่วมของเด็ก ๆ

Gocha Szostak / Unsplash

“ยูนิฟอร์ม” กับ “วินัย” คำถามที่ยังไม่มีข้อสรุป
ถึงอย่างนั้นอีกผลการศึกษาจากปี 2016 ของคริส เบามันน์ (Chris Baumann) และฮานา คริสก์โกวา (Hana Krskova) กลับบอกว่า ในประเทศที่นักเรียนใส่เครื่องแบบ นักเรียนจะตั้งใจฟังครูมากกว่า ทำเสียงดังในห้องน้อยกว่า และครูสามารถเริ่มคลาสได้ตามเวลาดีกว่า โดยเครื่องแบบจะช่วยให้ระเบียบวินัยของโรงเรียนดีขึ้น และระเบียบวินัยที่ดีจะช่วยให้นักเรียนทำงานได้ดีและส่งผลให้ผลการเรียนดีขึ้นในที่สุด เจ้าของผลการศึกษาจึงแนะนำให้รักษาการมีอยู่ของชุดนักเรียนและปรับใช้เพิ่มในพื้นที่ที่ยังไม่มี สอดคล้องกับผลการศึกษาของไรอัน หยง (Ryan Yeung) ในปี 2009 ที่ระบุว่า ถ้านักเรียนสวมใส่เครื่องแบบจะช่วยให้โรงเรียนปลอดภัยมากกว่าและมีระเบียบวินัยมากกว่ากรณีที่นักเรียนไม่สวมใส่เครื่องแบบ

แต่ทั้งสองการศึกษายังไม่ได้ครอบคลุมไปถึงปัจจัยอื่น ๆ อย่างแนวทางการทำงานของโรงเรียน ความสัมพันธ์ภายในชุมชน และผลสัมฤทธิ์ทางวิชาการ และการศึกษาอื่น ๆ ที่คล้ายคลึงกันอย่างการศึกษาของจอห์น แฮตตี้ (John Hattie) ในปี 2009 และ Gentile and Imberman ในปี 2012 กลับให้ผลแตกต่างกันและไม่สามารถช่วยยืนยันสมมติฐานว่า เครื่องแบบช่วยลดปัญหาทางด้านพฤติกรรมให้กับนักเรียนหรือช่วยเพิ่มผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนได้จริง

ประเด็นที่สำคัญ คือ ทุกการศึกษาที่ถูกพูดถึงทั้งหมดในบทความนี้ยังไม่ถือว่าเป็นไปตาม “ระเบียบวิธีวิจัยมาตรฐาน” (Gold standard) ตามความเห็นของ เกว็น เดวาร์ (Gwen DeWar) นักมานุษยวิทยาชีววัฒนธรรมและนักเขียนของเว็บไซต์ Parenting Science ที่มีการควบคุมและการสุ่มตัวแปร

จึงยังไม่ปรากฏอย่างชัดเจนว่า “ชุดนักเรียน” มีผลกระทบโดยตรงต่อพัฒนาการหรือผลการเรียนของเด็ก ๆ หรือไม่ อย่างไร

CDC / Unsplash

“ปัญหาพฤติกรรม” อาจไม่ได้สร้างหรือแก้ได้ด้วยปัจจัยเดียว
อาจเพราะยังไม่มีข้อสรุปที่ชัดเจนและมากพอในทางวิชาการ จึงทำให้หลายพื้นที่ของโลกยังคงยึดเอากฎระเบียบและคุณค่าเดิมในการมีอยู่ของ “เครื่องแบบนักเรียน” อย่างเช่นความปลอดภัย ระเบียบวินัย ประสิทธิภาพในการเรียน ความเท่าเทียมเสมอกัน และความเป็นน้ำหนึ่งน้ำใจเดียวกัน ที่มีอยู่เป็นแก่นแกนในการตัดสินใจและยังคงไว้ซึ่ง “เครื่องแบบ” ของเหล่านักเรียน

แต่เป็นที่รู้กันดีว่า กฎระเบียบเกี่ยวกับ “เครื่องแบบ” ในประเทศไทยไม่ได้จำกัดอยู่เพียงแค่ “เสื้อผ้า” ที่สวมใส่ แต่ครอบคลุมไปจนถึงองค์ประกอบอื่น ๆ ในร่างกาย ไม่ว่าจะเป็นเครื่องประดับ กระเป๋า ทรงผม และใบหน้า ซึ่งก่อให้เกิดปัญหาเรื่องการบังคับหรือตัดผมนักเรียนโดยไม่ได้รับความยินยอม

แม้เราจะไม่สามารถยืนยันได้ว่า “เครื่องแบบ” มีความสัมพันธ์เกี่ยวข้องกับการสร้าง “วินัย” จริงหรือไม่ แต่เราต่างรู้ว่า สิทธิเสรีภาพ และหน้าที่จำเป็นจะต้องมาพร้อมกัน ดังนั้น เราจะทำอะไรได้อย่างไรบ้างหรือไม่เพื่อช่วยกันสร้างระบบการศึกษาที่ดีกับคนรุ่นต่อไปได้

ที่มา : บทความ “School uniforms have no relation with child behaviour or discipline: Study” โดย ANI จาก https://economictimes.indiatimes.com
บทความ “School uniforms: What does the research tell us? ” โดย Gwen Dewar จาก https://parentingscience.com
บทความ “School discipline, school uniforms and academic performance” โดย Chris Baumann, Hana Krskova จาก www.emerald.com
บทความ “Does wearing a school uniform improve student behavior? ” โดย Todd A. DeMitchell จาก https://theconversation.com
บทความ “School Uniform and Maintenance of Discipline Research Paper” โดย IvyPanda จาก https://ivypanda.com
บทความ “School uniforms can improve discipline in the students” โดย ACADEMIA MAGAZINE จาก https://academiamag.com
บทความ “Should Students Have to Wear School Uniforms? โดย ProCon.org จาก https://school-uniforms.procon.org

เรื่อง : Techa S.