กองทัพปลดปล่อยประชาชนจีน คืออะไร? ทำไมทั้งโลกต้องจับตา หลังกวาดล้างใหญ่

สกู๊ปเจาะลึก “กองทัพปลดปล่อยประชาชน” (PLA) โครงสร้าง อำนาจสั่งการ เหล่าทัพ งบประมาณ ปฏิรูปใหญ่ บทบาทในไต้หวัน-ทะเลจีนใต้ และผลต่อไทย/อาเซียน แบบอ่านครั้งเดียวเข้าใจ

การกวาดล้างนายทหารระดับสูงของจีนระลอกล่าสุด กำลังเขย่าโครงสร้างอำนาจของ กองทัพปลดปล่อยประชาชนจีน (PLA) อย่างรุนแรง สะท้อนสัญญาณศึกอำนาจภายในที่ยังดำเนินอยู่ภายใต้การนำของ สี จิ้นผิง พร้อมจุดคำถามต่อความพร้อมรบของกองทัพ และผลกระทบต่อไต้หวัน

จาง โหยวเสีย อดีตรองประธานคณะกรรมาธิการทหารกลาง (CMC) นายพลอันดับ 2 ของประเทศ ถูกสอบสวนในข้อหาละเมิดวินัยอย่างร้ายแรง ขณะเดียวกัน หลิว เจิ้นลี่ สมาชิก CMC อีกคนก็ถูกสอบสวน แต่ทางการไม่ยอมเปิดเผยรายละเอียด
ผลคือ CMC จากเดิม 7 คน เหลือเพียง 2 คน คือ สี จิ้นผิง และ จาง เซิ่งหมิน เป็นฉากทัศน์ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อนใน

นักวิเคราะห์จาก RUSI มองว่า การเลือกเปิดคดีกับจาง ซึ่งเคยเป็นพันธมิตรใกล้ชิด แสดงให้เห็นว่า สี จิ้นผิงต้องการส่งสัญญาณว่า ไม่มีใครอยู่เหนืออำนาจผู้นำ แม้แต่นายพลที่มีประสบการณ์รบจริง

แม้การกวาดล้างจะช่วยรวมศูนย์อำนาจ แต่ผู้เชี่ยวชาญเตือนว่า บรรยากาศหวาดระแวงอาจทำให้การตัดสินใจทางทหารชะงักงัน และลดประสิทธิภาพของกองทัพในยามวิกฤต ต่อกรณีไต้หวัน เป้าหมายของจีนยังไม่เปลี่ยน แต่สิ่งที่เปลี่ยนคือ กลไกการตัดสินใจที่กระจุกอยู่ที่คนเดียว ท่ามกลางกองทัพที่ขาดผู้นำมืออาชีพและเต็มไปด้วยแรงกดดันทางการเมือง

การกวาดล้างครั้งนี้จึงไม่ใช่แค่เรื่องภายในจีน แต่เป็นสัญญาณที่โลกต้องจับตา ว่า PLA กำลังแข็งแกร่งขึ้น หรือกำลังเปราะบางในรูปแบบใหม่

กองทัพปลดปล่อยประชาชนจีน เกิดมาจากอะไร ทำไม 1 สิงหาคม สำคัญกับ PLA

ถ้าคุณเคยเห็นภาพสวนสนามอลังการ กลางกรุงปักกิ่ง แล้วสงสัยว่า กองทัพจีนใหญ่มากไปไหม คำตอบคือ ใหญ่แบบที่ไม่ได้ใหญ่แค่จำนวน แต่ใหญ่เพราะมันถูกออกแบบให้เป็น เครื่องมือหลักของรัฐจีนในการรักษาอำนาจภายใน และขยับอิทธิพลออกนอกประเทศ พร้อมกันในกองทัพเดียว

สิ่งที่ทำให้ PLA แตกต่างจากกองทัพหลายประเทศ เพราะความสัมพันธ์กับพรรคคอมมิวนิสต์จีน แบบแนบชิดจนแยกกันแทบไม่ออก นี่คือจุดที่ทำให้คนทั้งโลกจับตาเป็นพิเศษ

จีนถือว่า “วันกองทัพ” ของตัวเองคือ 1 สิงหาคม ซยงกับเหตุการณ์ กบฏหนานชาง ปี 1927 จุดเริ่มต้นของกำลังติดอาวุธฝ่ายคอมมิวนิสต์ในยุคที่จีนยังสับสนอลหม่านทั้งศึกภายในและภัยจากภายนอก

จากกำลังติดอาวุธในสงครามกลางเมือง ค่อย ๆ โตขึ้น ผ่านสงครามโลกครั้งที่สอง สงครามกลางเมืองจีน และการสถาปนาสาธารณรัฐประชาชนจีนในปี 1949 ก่อนจะพัฒนามาเป็นกองทัพสมัยใหม่ที่โลกคุ้นตาในวันนี้

PLA เป็น กองทัพของประเทศ หรือ กองทัพของพรรค?

PLA คือกองทัพที่อยู่ใต้การนำของพรรคคอมมิวนิสต์จีน ไม่ใช่กองทัพที่แยกตัวเป็นอิสระตามแนวคิดกองทัพของชาติ แบบที่หลายประเทศคุ้นเคย

หัวใจอยู่ที่ระบบสั่งการชื่อ คณะกรรมาธิการการทหารกลาง (Central Military Commission: CMC) ซึ่งเป็นศูนย์รวมอำนาจสูงสุดด้านทหาร ประธาน CMC โดยธรรมเนียมการเมืองจีนสมัยใหม่ก็คือผู้นำสูงสุดของพรรคและประเทศ

จุดที่หลายคนเข้าใจผิดคือ กระทรวงกลาโหมจีน (กระทรวงป้องกันประเทศ) ดูเหมือนจะเป็นศูนย์บัญชาการเหมือนประเทศอื่น แต่ในระบบจีน ตำแหน่ง รัฐมนตรีกลาโหมมีบทบาทเชิงการทูต/พิธีการมากกว่า ไม่ได้เป็นคนสั่งการรบแบบรัฐมนตรีกลาโหมสหรัฐฯ หรือหลายประเทศ

PLA ใหญ่แค่ไหน กำลังพลราว 2 ล้าน

หลายแหล่งประเมินว่า PLA มีกำลังพลประจำการ ราว 2 ล้านนาย อยู่ในกลุ่มกองทัพที่มีขนาดใหญ่ที่สุดของโลก แม้ตัวเลขจะนับยาก เพราะจีนมีโครงสร้างกองกำลังหลายชั้น แต่ความใหญ่ที่สำคัญกว่าคือจีนไม่ได้มองกำลังรบแค่ทหารประจำการ เพราะยังมี กองกำลังสำรองกองกำลังพลเรือนติดอาวุธ รวมถึง กองกำลังทางทะเล ที่โลกพูดถึงบ่อยในทะเลจีนใต้

ส่วน กองกำลังกึ่งทหารด้านความมั่นคงภายใน อย่าง กองกำลังตำรวจติดอาวุธประชาชน (People’s Armed Police: PAP) และ หน่วยยามฝั่งจีน (China Coast Guard: CCG) ถูกจัดวางให้โยงกับโครงสร้างสั่งการระดับชาติ และมีบทบาทสำคัญใน พื้นที่สีเทา ที่ไม่ถึงขั้นสงครามเต็มรูปแบบ

โครงสร้าง กองทัพปลดปล่อยประชาชนจีน ปัจจุบัน 4 เหล่าทัพ + แขนงสนับสนุนยุคข้อมูลข่าวสาร

PLA มี 4 เหล่าทัพหลัก

• กองทัพบก

• กองทัพเรือ

• กองทัพอากาศ

• กองกำลังจรวด (ดูแลขีปนาวุธหลายประเภท)

ช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา จีนเร่งยกระดับสงครามยุคข้อมูลข่าวสาร อย่างจริงจัง จนเกิดการปรับโครงสร้างครั้งใหญ่ในปี 2024 จีน ยุบกองกำลังสนับสนุนยุทธศาสตร์ แล้วจัดตั้ง/ยกระดับหน่วยใหม่ เช่น กองกำลังสนับสนุนข้อมูล พร้อมกับ กองกำลังไซเบอร์ และ กองกำลังอวกาศ ให้ไปอยู่ใต้การกำกับที่ตรงขึ้น ของศูนย์กลาง

ปฏิรูปใหญ่ 2015–2016 จากกองทัพแยกเหล่า สู่รบร่วม

ลดความเป็นต่างคนต่างทำของเหล่าทัพ เพิ่มอำนาจการวางแผนและสั่งการแบบร่วมห้วงเวลาจริง

ปรับโครงสร้างส่วนกลาง ด้วยการยุบ 4 กรมใหญ่ยุคสงครามเย็น แล้วจัดตั้งหน่วยงานย่อยภายใต้ CMC จำนวนมากขึ้น เพื่อคุมระบบให้แน่นกว่าเดิม

พร้อมกันนั้น จีนสร้างโครงสร้าง 5 กองบัญชาการยุทธบริเวณ เพื่อให้สั่งการตามภูมิภาคและภารกิจมากกว่ายึดตามเหล่าทัพอย่างเดียว

ภารกิจหลัก ไต้หวัน ทะเลจีนใต้ ชายแดน

เวลาโลกพูดถึง PLA มักหนีไม่พ้น 2–3 คำ ไต้หวัน ทะเลจีนใต้

รายงานด้านความมั่นคงหลายฉบับชี้ว่า จีนพัฒนาขีดความสามารถเพื่อตัวเลือกทางทหาร ต่อไต้หวันอย่างต่อเนื่อง ตั้งแต่การปิดล้อม การโจมตีระยะไกล ไปจนถึงการยกพลขึ้นบกซึ่งเป็นปฏิบัติการที่ซับซ้อนมาก

ในทะเลจีนใต้ จีนใช้ชุดเครื่องมือหลายชั้น ยามฝั่ง เรือพลเรือนที่ได้รับการสนับสนุน และกองทัพเรือ เพื่อเพิ่มแรงกดดันแบบที่ยังไม่จำเป็นต้องประกาศสงคราม

ขณะเดียวกัน PLA ก็พยายามออกทะเลไกล มากขึ้น ทั้งการปฏิบัติการคุ้มกันเรือในอ่าวเอเดน (ต่อต้านโจรสลัด) การฝึกซ้อม การแลกเปลี่ยนทหาร และการสร้างเครือข่ายความสัมพันธ์ด้านกลาโหม ซึ่งสะท้อนว่าจีนอยากให้กองทัพรองรับบทบาทมหาอำนาจระดับโลก

อาวุธ เทคโนโลยี เรือบรรทุกเครื่องบิน ขีปนาวุธ และสนามรบ “นอกสายตา”

ด้านยุทโธปกรณ์ จีนพัฒนาเร็วมาก กองทัพเรือ ขยายแสนยานุภาพ พัฒนาเรือบรรทุกเครื่องบินรุ่นใหม่ เช่น ฝูเจี้ยน ซึ่งรายงานหนึ่งระบุว่าเริ่มการทดสอบทางทะเล และจีนมีเป้าหมายด้านกำลังเรือบรรทุกเครื่องบินในระยะยาว

กองกำลังจรวด ที่เป็นแกนสำคัญด้านการยับยั้งและการโจมตีระยะไกล โดเมนข้อมูล (ไซเบอร์/อวกาศ/เครือข่ายสื่อสาร) ที่จีนยกระดับจนต้องรื้อโครงสร้างใหม่ในปี 2024

นี่คือเหตุผลที่หลายประเทศไม่ได้ดูแค่จำนวนรถถัง อีกต่อไป แต่ดูว่า PLA เชื่อมข้อมูล การสั่งการ และการรบร่วม ได้แค่ไหน

งบประมาณ ตัวเลขทางการ หลายฝ่ายเชื่อว่าสูงกว่าที่เปิดเผย

ข้อมูลติดตามงบประมาณชี้ว่า ปี 2024 จีนประกาศงบกลาโหมราว 231,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ และเพิ่มขึ้นในอัตราใกล้เคียงปีก่อนหน้า

ส่วนปี 2025 มีข้อมูลติดตามว่า จีนประกาศงบประมาณราว 1.78 ล้านล้านหยวน (ประมาณ 246,500 ล้านดอลลาร์) เพิ่มขึ้นเชิงตัวเลขประมาณ 7.2%

อย่างไรก็ตาม หลายฝ่าย เช่น รายงานของสหรัฐฯ และสถาบันวิจัย มองว่าค่าใช้จ่ายจริง อาจสูงกว่าตัวเลขทางการ เพราะมีรายการบางส่วนแยกไปอยู่ในหมวดอื่น เช่น ความมั่นคงภายใน งานวิจัยพัฒนา หรือค่าใช้จ่ายที่ไม่ถูกรวมในงบกลาโหมโดยตรง

การเมืองในกองทัพ ปราบคอร์รัปชัน = เพิ่มความพร้อมรบ หรือทำให้ระบบสะดุด?

ช่วงหลังโลกเห็นข่าวการสอบสวน/ปลดนายทหารระดับสูงหลายระลอก ซึ่งเกี่ยวโยงกับการปราบคอร์รัปชันในกองทัพและอุตสาหกรรมกลาโหม

บางรายงานประเมินว่าการกวาดล้างอาจสร้าง “แรงสั่น” ต่อความต่อเนื่องของการบริหารและความพร้อมในระยะสั้น แต่ในอีกมุมหนึ่ง จีนอาจหวังให้ระบบสะอาดขึ้นและควบคุมวินัยได้แน่นขึ้นในระยะยาว

ประเด็นนี้สำคัญเพราะสำหรับจีน ความจงรักภักดีทางการเมือง ในกองทัพไม่ใช่เรื่องรอง มันคือฐานของการคุมอำนาจทั้งประเทศ

กองทัพปลดปล่อยประชาชนจีน เกี่ยวอะไรกับไทยและอาเซียน?

• ความมั่นคงทางทะเลและการค้า
  ทะเลจีนใต้คือเส้นเลือดใหญ่ของเศรษฐกิจเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ความตึงเครียดที่เกี่ยวกับยามฝั่ง/เรือสนับสนุนพลเรือน/กองทัพเรือจีน กระทบบรรยากาศการค้า และความเสี่ยงด้านประกันภัย การขนส่ง และการลงทุน

• สมการอำนาจในภูมิภาค
  เมื่อ PLA แข็งขึ้น ประเทศอื่น ๆ ก็ปรับตัว ทั้งการจัดซื้ออาวุธ การซ้อมรบ การทำข้อตกลงความมั่นคง ซึ่งอาเซียนต้องเดินเกมให้สมดุลแบบไม่ให้ภูมิภาคกลายเป็นเวทีชนกันของมหาอำนาจ

• ความร่วมมือ/การแข่งขันด้านเทคโนโลยี
  ยุคนี้ “สงครามข้อมูล” ไม่จำเป็นต้องมีเสียงปืน แต่มีผลทางเศรษฐกิจและความมั่นคงไซเบอร์โดยตรง การที่จีนยกระดับหน่วยข้อมูล-ไซเบอร์-อวกาศ ทำให้ประเด็นมาตรฐานเทคโนโลยี โครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล และความปลอดภัยข้อมูล กลายเป็นเรื่องการเมืองระหว่างประเทศแบบเต็มตัว