“โมกราชินี” พันธุ์ไม้แห่งความภักดี มิ่งขวัญวันแม่ความภาคภูมิใจชาวสระบุรี

โมกราชินี (Wrightia sirikitiae)พันธุ์ไม้ล้ำค่าที่ได้รับพระราชทานนามอันเป็นสิริมงคลเพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ผู้ทรงเป็นที่เคารพรักยิ่งของปวงชนชาวไทย โดยดอกสีขาวบริสุทธิ์ของโมกราชินีไม่ได้เป็นเพียงความงามทางธรรมชาติแต่ยังเป็นสัญลักษณ์แห่งความจงรักภักดีและความผูกพันอันแน่นแฟ้น ระหว่างพสกนิกรกับแม่แห่งแผ่นดิน ซึ่งสะท้อนถึงความรักที่ยิ่งใหญ่ของแม่ที่มีต่อลูกทุกคน

โดยเรื่องราวของโมกราชินีเริ่มต้นขึ้นในป่าเขาหินปูนของวัดพระพุทธบาทราชวรมหาวิหาร อำเภอพระพุทธบาท จังหวัดสระบุรี เมื่อนักพฤกษศาสตร์ได้ค้นพบ ถือเป็นเกียรติแก่นักพฤกษศาสตร์ไทยและเป็นการช่วยอนุรักษ์พืชหายากชนิดนี้ไว้ ดังนั้นกรมป่าไม้จึงได้ขอพระราชทานนามจากสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ (ในขณะนั้น) เป็นชื่อพันธุ์ไม้ชนิดใหม่นี้ ในปี พ.ศ. 2544 และได้รับพระมหากรุณาธิคุณพระราชทานชื่ออันเป็นมงคลว่าโมกราชินี ในปี พ.ศ. 2545

นายปัญญา ติดมา ผู้อำนวยการส่วนจัดการสวนพฤกษศาสตร์และสวนรุกขชาติหัวหน้าสวนพฤกษศาสตร์พุแค เล่าว่า เริ่มจากนายธวัชชัย วงศ์ประเสริฐ นักพฤกษศาสตร์หอพรรณไม้ กรมป่าไม้ที่ได้ค้นพบและเก็บตัวอย่างโมกราชินี จากบริเวณเขาหินปูน อ.พระพุทธบาทจ.สระบุรี

ต่อมา ดร.ธวัชชัย ได้ทำการตรวจสอบเอกลักษณ์พืชชนิดนี้ร่วมกับ D.J. Middleton ผู้เชี่ยวชาญพันธุ์ไม้สกุลโมกชาวอังกฤษได้รับการยืนยันว่าเป็นพันธุ์ไม้ชนิดใหม่ของโลกทางกรมป่าไม้จึงขอพระราชทานพระบรมราชานุญาตใช้ชื่อพันธุ์ไม้ชนิดใหม่ตามพระนามของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ว่า Wrightia sirikitiae Mid.&Santisuk เพื่อเผยแพร่พระเกียรติคุณที่พระองค์ทรงสนับสนุนและทรงริเริ่มโครงการต่างๆด้านการอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรความหลากหลายทางชีวภาพในประเทศไทยอย่างจริงจังและต่อเนื่องและเพื่อเป็นสิริมงคลแก่วงการพฤกษศาสตร์ของประเทศไทยรายละเอียดของพันธุ์ไม้โมกราชินีนี้ ได้ตีพิมพ์เป็นทางการโดยวารสารพฤกษศาสตร์สากลThaiForestBuulletin(Botany No.29August 2001 ของกรมป่าไม้ ซึ่งเผยแพร่ไปทั่วโลก

ทั้งนี้โมกราชินีเป็นไม้ต้นที่สามารถสูงได้ถึง 6 เมตรโดดเด่นด้วยกิ่งก้านที่แตกแขนงสวยงามและดอกสีขาวที่ออกเป็นช่อสั้น ๆ ปลายยอด แต่ละดอกมีกลีบดอก 5 กลีบ ขนาดประมาณ 3-5 เซนติเมตร ใจกลางดอกมีเกสรตัวผู้เรียงเป็นวงล้อมรอบเกสรตัวเมียที่เปรียบเสมือนแท่งแหลมเมื่อดอกโรยจะกลายเป็นฝักคู่สีน้ำตาลที่มีกลไกการขยายพันธุ์อันชาญฉลาดโดยอาศัยขนยาวตรงขั้วเมล็ดให้ปลิวไปตามลมร่วมภาคภูมิใจในมรดกทางธรรมชาติของชาติ

นายปัญญา กล่าวว่า แม้ในธรรมชาติโมกราชินีจะเป็นพืชที่หายากและใกล้สูญพันธุ์แต่ด้วยความพยายามของนักปลูกเลี้ยงที่พัฒนาวิธีการขยายพันธุ์ทำให้ปัจจุบันโมกราชินีมีจำหน่ายอย่างแพร่หลายในราคาที่เข้าถึงได้และกลายเป็นไม้ประดับยอดนิยมในสวนต่าง ๆโดยสวนพฤกษศาสตร์พุแค จังหวัดสระบุรี ได้นำต้นโมกราชินีและต้นไม้สำคัญอื่นๆมาปลูกรวบรวมไว้ในแปลงไม้เกียรติประวัติให้ผู้ที่สนใจได้เข้ามาศึกษา

ซึ่งมีการจัดแยกพันธุ์ไม้ออกเป็นหมวดหมู่ตามหลักพฤกษศาสตร์หรือตามหลักอนุกรมวิธานพืช เพื่อให้เป็นแหล่งอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพเป็นสถานที่ศึกษาค้นคว้าวิจัยทางวิชาการและใช้เป็นสถานที่พักผ่อนหย่อนใจของประชาชน อย่างไรก็ตามการได้ชมความงามของโมกราชินีจึงไม่เพียงแต่เป็นการชื่นชมไม้ดอกทั่วไปแต่ยังเป็นการร่วมภาคภูมิใจในความมั่งคั่งทางชีวภาพของผืนป่าไทยและเป็นการน้อมรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณของสมเด็จพระพันปีหลวงอีกด้วย