เตรียมตัวให้พร้อม “คลิปปลอม” ปั่นกระแสปี 69
ก้าวเข้าสู่ปี 2569 เทคโนโลยีการสร้างภาพและเสียงสังเคราะห์ หรือ Generative AI ได้พัฒนามาถึงจุดที่ความเหลื่อมล้ำระหว่าง "ภาพจริง" กับ "ภาพลวง" แทบจะไม่สามารถแยกออกจากกันได้ง่ายเช่นในอดีต เห็นได้จากบทเรียนจากปีที่ผ่าน ๆ มา แสดงให้เห็นว่าคลิปปลอมไม่ได้มีไว้เพื่อความบันเทิงเท่านั้น แต่ได้กลายเป็นเครื่องมือสำคัญในการขับเคลื่อนวาระทางสังคมและการเมือง
เตรียมตัวอย่างไรเมื่อ "คลิปปลอม" ปั่นกระแสแนบเนียนมากยิ่งขึ้นในปี 69 ?
รศ. ดร.วิไลวรรณ จงวิไลเกษม คณะวารสารศาสตร์และสื่อสารมวลชน มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ให้ความคิดเห็นถึงแนวโน้มของเทคโนโลยี AI ในปี 2569 ว่าเทคโนโลยีในปี 2569 เป็นปีที่ก้าวเข้าสู่ยุคที่เรียกว่า "Hyper-Realistic Chaos" โดยเป็นผลกระทบจากการที่ปัญญาประดิษฐ์ (AI) ที่สามารถสร้างเนื้อหา ภาพ, เสียง, และวิดีโอ ได้อย่าง "สมจริงเกินกว่าที่ประสาทสัมผัสมนุษย์จะแยกแยะได้" จนนำไปสู่ความโกลาหลในการตีความว่าสิ่งใดคือความจริง ซึ่งปี 2568 เราจะเห็นการเปลี่ยนผ่านจาก AI ที่เป็นแค่ "เครื่องมือช่วยงาน" ไปเป็น "ผู้กระทำการแทน" หรือ AI Agents อย่างเต็มรูปแบบ
[caption id="attachment_8068" align="aligncenter" width="1024"]
รศ. ดร.วิไลวรรณ จงวิไลเกษม คณะวารสารศาสตร์และสื่อสารมวลชน มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์[/caption]
มิจฉาชีพจะไม่ส่งแค่ลิงก์ปลอม แต่จะใช้ AI Voice & Video Call ที่เลียนแบบเสียงและใบหน้าคนใกล้ชิดแบบเรียลไทม์เพื่อหลอกโอนเงิน ในขณะที่ข้อมูลบิดเบือน (Misinformation) จะถูกสร้างให้เหมาะกับจริตของแต่ละบุคคล โดยวิเคราะห์จากประวัติการท่องเว็บ การค้นหาข้อมูล เพื่อโน้มน้าวใจในระดับจิตวิทยา
"ปี 2569 การแยกแยะด้วย "ตาเปล่า" จะแทบเป็นไปไม่ได้ ปัญหาที่เคยเจอ เช่น การกะพริบตาผิดจังหวะ นิ้วมือเกิน หรือเงาที่ไม่สมจริง จะถูกแก้ไขจนสมบูรณ์ คลิปปลอมจะไม่ได้มีแค่ภาพชัด แต่จะใส่ "อารมณ์" ได้แนบเนียนจนกระทบความรู้สึกผู้คนได้ทันที
สรุปในปี 69 "การเห็นไม่ได้แปลว่าจริงอีกต่อไป" คลิปปลอมจะกลายเป็นอาวุธหลักในการปั่นกระแสการเมืองและสังคม (Social Engineering)"
[caption id="" align="aligncenter" width="1214"]
โพสต์ของชื่อสื่อเกาหลีใต้ รายงานด้วยการนำคลิป AI ซึ่งเหมือนจริงจนสื่อหลักของเกาหลีใต้นำไปรายงานข่าว อ้างไทยใช้เครื่องบินขับไล่ F-16 โจมตีอาคารแห่งหนึ่งในกัมพูชา เผยแพร่เมื่อวันที่ 11 ธ.ค. 68 มียอดเข้าชม 443,600 ครั้ง [/caption]
แนวทางรับมือในปี 2569 ต้องรับมืออย่างไร ?
สำหรับแนวทางการรับมือในปี 2569 นั้น สามารถแบ่งออกเป็น 4 ลักษณะ ได้แก่
1. ช้าลง 1 จังหวะ เมื่อเจอคลิปที่กระตุ้นอารมณ์ โกรธ, ตกใจ หรือ กลัว ให้หยุด 5 วินาที เพื่อตั้งสติก่อนแชร์
2. ใช้ AI ตรวจสอบ AI ใช้เครื่องมือหรือ Browser Extension ที่ช่วยวิเคราะห์ Metadata และแหล่งที่มาของภาพ/วิดีโอ
3. Digital Literacy 2.0 ต้องเข้าใจว่า Deepfake สามารถทำ "Live" ได้แล้ว ดังนั้นแม้แต่การวิดีโอคอลก็เชื่อไม่ได้ 100% หากมีเรื่องเงินมาเกี่ยวข้อง
4. เทคโนโลยีไปไวมาก แต่สิ่งที่ AI เลียนแบบได้ยากที่สุดคือ "บริบทเชิงลึก" และ "ความสมเหตุสมผลทางสังคม"
เทคโนโลยีการสร้างที่เร็วกว่าการตรวจสอบ จะส่งผลกระทบอย่างไร ?
ผศ. ดร.วีระ สอิ้ง อาจารย์ประจำภาควิชาวิศวกรรมไฟฟ้าและคอมพิวเตอร์ คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือ (มจพ.) ให้ความคิดเห็นถึงการพัฒนา AI ในปี 2568 ที่ผ่านมาว่า ปี 2568 เราเจอกับ Generative AI โดยเฉพาะรูปภาพ และวิดีโอ ที่มีการตรวจสอบได้ยากขึ้น ซึ่งทำให้เชื่อว่าในปี 2569 นี้ สังคมจะได้พบกับคลิป AI ที่ Advance มากกว่าเดิม ทั้งจากเทคโนโลยีในการสร้าง ที่เก่ง ฉลาดมากขึ้น และความสมจริง และโดยเฉพาะเทคโนโลยีในการสร้างที่รวดเร็วกว่าการตรวจสอบ จะยิ่งทำให้เมื่อเราพบเทคโนโลยีใหม่ ๆ เหล่านี้ที่แนบเนียนมากยิ่งขึ้น จึงไม่ใช่เรื่องยากที่จะทำให้เกิดความเข้าใจผิดจากเนื้อหาที่พบ
[caption id="" align="aligncenter" width="1024"]
ผศ. ดร.วีระ สอิ้ง อาจารย์ประจำภาควิชาวิศวกรรมไฟฟ้าและคอมพิวเตอร์ คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือ[/caption]
"สิ่งที่น่ากลัวคือการผสมความจริงกับความไม่จริงที่อยู่ในเนื้อหาเดียวกัน" เช่น การนำเอาเรื่องจริงราว 80% หรือ 90% มาผสมกับเรื่องเท็จอีก 10%-20% ซึ่งทำให้การตรวจสอบทำได้ยากมากยิ่งขึ้น โดยที่ผ่านมาเริ่มเห็นในวงการงานวิจัยบ้างแล้ว ที่มีการนำข้อมูลที่ได้จาก AI ซึ่งไม่เคยผ่านการทดลอง แต่กลับนำข้อมูลจาก AI มาสร้างเป็นบทความวิจัยใหม่ ๆ ซึ่งต้องยอมรับ AI เหล่านี้ สามารถที่จะนำเข้าข้อมูลที่แต่งเติมมาไว้ในบทความได้ เพื่อให้บทความนั้นดูสมบูรณ์ หรือดูจริงมากขึ้น และที่ผ่านมาก็พบบทความบางชิ้นที่ดูไม่จริง หรือไม่น่าจะเป็นไปได้ ถูกตีพิมพ์ออกมา ทำให้มีการตรวจสอบกันมากขึ้น ทั้งในส่วนการติดต่อขอข้อมูลดิบของการวิจัย เพื่อหาความจริงของต้นทางมากยิ่งขึ้น
[caption id="" align="aligncenter" width="1200"]
*ตัวอย่างข่าวปลอม ผสมกับความจริง : คลิป TikTok อ้างภาพการตอบโต้ของทหาร ร.31 รอ. ในช่วงสถานการณ์ไทย-กัมพูชา ซึ่งมีผู้เข้าชมกว่า 3.7 ล้านครั้ง รวมถึงสื่อหลักนำไปเผยแพร่จำนวนมาก พบเป็นเพียงคลิปเก่าของภาพการฝึกในช่วงเวลากลางคืน ไม่เกี่ยวข้องเหตุความขัดแย้ง ไทย - กัมพูชา*[/caption]
อย่างไรก็ตาม การแยกแยะว่าอะไรถูกสร้างจาก AI จะทำได้ง่ายขึ้นหากผู้นั้นมีความรู้และประสบการณ์ในระดับหนึ่ง แต่หากเป็นผู้ที่ไม่มีความรู้ในเรื่องนั้น ๆ หรือไม่มีประสบการณ์ในเรื่องนั้น ๆ มากพอ ก็จะเชื่อไปในทันทีได้เช่นกัน ซึ่งนี่คือตัวอย่างของปัญหาที่เริ่มพบในปัจจุบัน
สำหรับการแยกแยะในปี 2569
1. ต้องตั้งอยู่บนสมมุติฐานของความไม่เชื่อ อาจจะเชื่อเพียง 50% และจำเป็นต้องตรวจสอบก่อนเสมอ
2. ต้องหาข้อมูลที่เชื่อถือได้ เช่น คนที่มีความรู้ หรือหน่วยงานที่เชื่อถือได้
3. ใช้ดุลยพินิจพิจารณา "ความจริง" ออกจาก "ความชอบ" เพราะแม้ว่าเรื่องเท็จเหล่านั้นจะผ่านการตรวจสอบหรือยืนยัน แต่หากยังไม่สามารถแยกแยะความจริงออกจากสิ่งที่ชอบ ก็เป็นเรื่องยากที่จะหยุดการเผยแพร่ข้อมูลเท็จเหล่านั้นให้หมดไปจากสภาพแวดล้อมของบุคคลเหล่านั้นได้
เกราะป้องกันที่ดีที่สุดในปี 2569 นี้ คือการมี "ทักษะรู้เท่าทันสื่อ" โดยเน้นการตั้งคำถามต่อเนื้อหาที่เร่งเร้าอารมณ์ ตรวจสอบแหล่งที่มา และเปรียบเทียบข้อมูลจากสำนักข่าวที่น่าเชื่อถือก่อนจะส่งต่อ เพราะ "ความเร็วในการแชร์" จะมีความเสี่ยงสูงกว่าที่เคย ดังนั้นการหยุดคิดและ "เช็กให้ชัวร์ก่อนเชื่อ" จึงเป็นทักษะที่สำคัญที่สุดในการรอดพ้นจากสงครามข้อมูลข่าวสารในปี 2569 นี้