“การ์โลส ซาลีนาส” ชนะเลือกตั้งเม็กซิโก ปี 1988 คะแนนนำลิ่วหลังระบบคอมพิวเตอร์ล่ม
“การ์โลส ซาลีนาส” ชนะเลือกตั้งเม็กซิโก ปี 1988 คะแนนนำลิ่วหลังระบบคอมพิวเตอร์ล่ม
การเลือกตั้งเป็นหัวใจสำคัญในระบอบการปกครองแบบประชาธิปไตย เพราะสะท้อนหลักการที่อยู่ข้างหลัง คือ ความเสมอภาคของพลเมืองในการกำหนดชะตาชีวิตของสังคมอย่างเสมอหน้ากัน
เพราะฉะนั้น ระบบการเลือกตั้ง กติกา และกระบวนการจัดการเลือกตั้ง จะต้องดำเนินไปอย่างรัดกุมที่สุด เพื่อสะท้อนเจตจำนงที่แท้จริงของประชาชน
แต่บางครั้งกระบวนการจัดให้มีการออกเสียงก็ไม่นำไปสู่ความน่าเชื่อถือ เพราะมีหลายกรณีที่เกิดข้อผิดพลาด จะโดยตั้งใจหรือไม่ตั้งใจ หรืออาจเป็นเหตุสุดวิสัยโดยแท้ ที่ทำให้สถานการณ์ “พลิก” จากคะแนนตามกลายเป็นคะแนนนำ จนสามารถขึ้นสู่เก้าอี้ผู้นำประเทศในที่สุด
หนึ่งในการเลือกตั้งที่กลายเป็นกรณีศึกษา ที่ได้รับการพูดถึงอย่างกว้างขวางมาถึงปัจจุบัน คือ การเลือกตั้งประธานาธิบดีเม็กซิโก เมื่อวันที่ 6 กรกฎาคม ค.ศ. 1988
การ์โลส ซาลีนาส เด กอร์ตาริ (Carlos Salinas de Gortari) สามารถพลิกกลับมาเอาชนะคู่แข่งคนสำคัญอย่าง เกวาเตม็อก การ์เดนาส (Cuauhtemoc Cardenas) ไปได้ด้วยคะแนนขาดลอยหลังระบบคอมพิวเตอร์ล่ม ท่ามกลางความงุนงงของผู้คนเกือบทั้งประเทศ และผู้สังเกตการณ์การเลือกตั้ง ที่ต่างคาดไม่ถึงไปตาม ๆ กัน จนสื่อชั้นนำหลายแห่งทั่วโลกใช้คำเรียกสิ่งที่เกิดขึ้นว่า “โกง” (fraud)
การ์โลส ซาลีนาส กับคะแนนพุ่งแรงแซงโค้ง หลังระบบคอมพิวเตอร์ล่ม
การเลือกตั้งประธานาธิบดีเม็กซิโกปี 1988 ถือเป็นหนึ่งในเหตุการณ์ที่ได้รับการพูดถึงมากที่สุดในประวัติศาสตร์การเมืองเม็กซิโก และประวัติศาสตร์การเมืองลาตินอเมริกา เพราะสะท้อนถึง “ความไม่ชอบมาพากล” ที่สั่นคลอนความน่าเชื่อถือในการจัดการเลือกตั้ง
การเลือกตั้งคราวนั้น เป็นการขับเคี่ยวกันระหว่างการ์โลส ซาลีนาส เด กอร์ตาริ จากพรรค Institutional Revolutionary Party หรือ “PRI” หนึ่งในพรรคการเมืองหลักของเม็กซิโก ก่อตั้งในปี 1929 และชนะการเลือกตั้งได้ครองอำนาจรัฐบาลต่อเนื่องหลายสิบปี ท่ามกลางคำถามเรื่องการใช้กลไกรัฐเอื้อประโยชน์ และการควบคุมสื่อให้นำเสนอข่าวในทิศทางที่เอื้อต่อรัฐบาล
แม้จะกุมอำนาจไว้ในมือ แต่ในทศวรรษที่ 1970 พรรค PRI ก็เริ่มเสื่อมความนิยม พรรคการเมืองอื่นเริ่มเข้าไปครองใจชาวเม็กซิกันทีละน้อย เพราะประชาชนไม่พอใจการทุจริต และนโยบายด้านเศรษฐกิจของพรรค PRI ที่ไม่สามารถทำให้ปากท้องของผู้คนส่วนใหญ่ดีขึ้นได้จริง
ซาลีนาส นักเศรษฐศาสตร์ดีกรีปริญญาเอกจากมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด ในฐานะตัวแทนพรรค PRI จึงต้องกอบกู้คะแนนนิยมที่ลดลงอย่างมีนัยสำคัญให้ได้ในการเลือกตั้งปี 1988
ส่วนเกวาเตม็อก การ์เดนาส เป็นลูกชายของลาซาโร การ์เดนาส เดล ริโอ (Lazaro Cardenas del Río) อดีตประธานาธิบดีเม็กซิโก ปี 1934-1940 จบการศึกษาด้านวิศวกรรมศาสตร์ เคยเป็นสมาชิกพรรค PRI แต่ไม่เห็นด้วยกับนโยบายเศรษฐกิจ จึงแยกตัวมาตั้งพรรค National Democratic Front หรือ “FDN” มีฐานเสียงเป็นกลุ่มคนยากจน ชาวนา และชนชั้นกลาง ที่ไม่พอใจรัฐบาล
ยังมีผู้สมัครชิงตำแหน่งประธานาธิบดีอีกคนหนึ่ง คือ มานูเอล เกลาติเย์ (Manuel Clouthier) นักธุรกิจที่ประสบความสำเร็จในวงการ ก่อนจะผันตัวเข้าสู่แวดวงการเมือง เขาไม่เห็นด้วยกับนโยบายเศรษฐกิจของพรรค PRI จึงเข้าร่วมกับพรรค National Action Party หรือ “PAN” และลงสนามร่วมชิงตำแหน่งเก้าอี้ผู้นำประเทศ
ก่อนหน้าวันเลือกตั้ง มีรายงานอ้างถึงความผิดปกติหลายอย่าง เช่น พบบัตรลงคะแนนต้องสงสัย ที่กาเครื่องหมายเลือกพรรค PRI ล่วงหน้าในหลายพื้นที่ มีการข่มขู่ผู้ลงคะแนน ขับไล่ผู้สังเกตการณ์จากพรรคอื่นให้ออกจากหน่วยเลือกตั้ง นำชื่อผู้เสียชีวิตมาเป็นผู้มีสิทธิออกเสียง เป็นต้น
เมื่อถึงวันเลือกตั้ง คือ วันที่ 6 กรกฎาคม สื่อต่างรายงานถึงความปกติที่เห็นได้ชัด ไม่ว่าจะเป็นหน่วยเลือกตั้งหลายแห่งเปิดช้ากว่าเวลาที่กำหนด เจ้าหน้าที่ประจำหน่วยไม่มาปฏิบัติหน้าที่ รายชื่อผู้มีสิทธิเลือกตั้งมีมากเกินจริง ผู้มีสิทธิเลือกตั้งบางรายลงคะแนนมากกว่าหนึ่งครั้ง มีการขโมยหีบบัตรเลือกตั้ง บัตรที่ลงคะแนนเสียงให้การ์เดนาสถูกทำลาย ผู้ลงสมัครชิงตำแหน่งประธานาธิบดีคนอื่นจึงร่วมกันลงนามเรียกร้องให้เจ้าหน้าที่ฟื้นฟูความชอบธรรมของหลักการเลือกตั้ง
ข้อสงสัยเกี่ยวกับความโปร่งใสในการเลือกตั้งครั้งนี้ยิ่งทบทวีคูณเข้าไปอีก เมื่อถึงเวลานับผลคะแนนในตอนค่ำ เพราะจู่ ๆ หน่วยงานที่จัดการเลือกตั้งหยุดเผยแพร่ผลการนับคะแนนอย่างกะทันหัน ทั้งที่นับคะแนนไปได้เพียง 2% เท่านั้น ผลคะแนนเบื้องต้นพบว่า พรรค PRI กำลังจะพ่ายแพ้ในเมืองหลวง คือ เม็กซิโกซิตี โดยส่วนต่างผลคะแนนของซาลีนาสกับการ์เดนาสอยู่ในระดับที่สูสีกันมาก
ผลคะแนนที่ปรากฏ ทำให้ มิเกล เด ลา มาดริด (Miguel de la Madrid) ประธานาธิบดีเม็กซิโกจากพรรค PRI วิตกกังวลอย่างมาก ภายหลังเขายอมรับในบันทึกความทรงจำของตนเองว่า ได้บอกให้เจ้าหน้าที่เลือกตั้งหยุดการนับคะแนนที่เผยแพร่ต่อสาธารณะ
หลังจากนั้นไม่นาน จอแสดงผลการนับคะแนนที่กระทรวงมหาดไทยก็ดับลง เหตุการณ์นี้เจ้าหน้าที่เลือกตั้งอธิบายว่า เป็นปัญหาทางเทคนิคที่เกิดจากการใช้งานสายโทรศัพท์เกินขีดจำกัด แต่พรรคอื่นไม่เชื่อคำอธิบายดังกล่าว และเรียกร้องให้นับคะแนนเลือกตั้งต่อไป เพราะไปพบว่า มีคอมพิวเตอร์เครื่องหนึ่งที่อยู่ชั้นใต้ดินของอาคารยังคงรับข้อมูลคะแนนเลือกตั้งอยู่
การหยุดเผยแพร่ผลคะแนนอย่างกะทันหัน และการที่เจ้าหน้าที่ปฏิเสธจะเปิดเผยผลการเลือกตั้งเพิ่มเติม ทำให้มีการขนานนามเหตุการณ์นี้ว่า “ระบบล่ม” ซึ่งผู้เกี่ยวข้องสันนิษฐานว่า ระหว่างนั้นอาจเป็นการเปิดช่องให้เจ้าหน้าที่เข้าไปจัดการผลคะแนน หรือบิดเบือนผลลัพธ์การเลือกตั้งได้
ประชาชนต้องรอลุ้นผลหลังวันเลือกตั้งไปอีก 3 วัน กว่าที่หน่วยงานจัดการเลือกตั้งจะเปิดเผยผลการลงคะแนนทั่วประเทศในวันที่ 10 กรกฎาคม
ผลปรากฏว่า จากจำนวนผู้มีสิทธิเลือกตั้งราว 38 ล้านคน การ์โลส ซาลีนาส เด กอร์ตาริ จากพรรค PRI สามารถเอาชนะไปได้ด้วยคะแนน 50.4% ตามด้วยเกวาเตม็อก การ์เดนาส จากพรรค FDN ได้คะแนน 31.1% และมานูเอล เกลาติเย์ จากพรรค PAN ได้คะแนน 17.1%
ชัยชนะของพรรค PRI ซึ่งสัดส่วนเปอร์เซนต์ที่ได้นับว่าน้อยสุดในประวัติศาสตร์การเลือกตั้งของพรรค จุดชนวนให้เกิดการประท้วงใหญ่ในหลายพื้นที่ อย่างไรก็ตาม พรรค PRI ก็ยังคงเดินหน้าจัดตั้งรัฐบาล และซาลีนาสได้เป็นประธานาธิบดีคนที่ 60 ของเม็กซิโก
การเลือกตั้งประธานาธิบดีเม็กซิโกปี 1988 เป็นจุดเปลี่ยนสำคัญของพรรค PRI เพราะเป็นการแทรกแซงระบบเลือกตั้ง ที่ต้องเป็นไปโดยสุจริตและเที่ยงธรรม ทำให้คะแนนนิยมของพรรคตกต่ำลงทุกขณะ ประชาชนสูญเสียความเชื่อมั่น
ท้ายสุดการเลือกตั้งประธานาธิบดีเม็กซิโกปี 2000 บิเซนเต ฟอกซ์ (Vicente Fox) จากพรรค PAN ก็สามารถโค่นผู้สมัครจากพรรค PRI ปิดฉากพรรคการเมืองเก่าแก่ ที่ครองอำนาจยาวนาน 71 ปีได้สำเร็จ
อ่านเพิ่มเติม :
- “ระบบลงคะแนนลับ” ปกป้องสิทธิประชาชน ออสเตรเลียเริ่มที่แรกเมื่อ 170 ปีก่อน
- “คุณอาจชนะการเลือกตั้ง แต่ผมชนะการนับคะแนน” ผู้นำเผด็จการนิการากัว
- ไฟดับจนบัตรเขย่ง กลโกงเลือกตั้ง พ.ศ. 2500 ที่หน่วยเลือกตั้งซอยทองหล่อ
สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่
อ้างอิง :
Francisco Cantu. “The Fingerprints of Fraud: Evidence from Mexico’s 1988 Presidential Election”. Cambridge University Press. Accessed 16 February 2026.
William A. Orme Jr.. “SALINAS DECLARED WINNER IN MEXICO”. The Washington Post. Accessed 16 February 2026.
Britannica Editors. “Institutional Revolutionary Party”. Encyclopedia Britannica, 16 Jan. 2026. Accessed 16 February 2026.
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 20 กุมภาพันธ์ 2569
อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : “การ์โลส ซาลีนาส” ชนะเลือกตั้งเม็กซิโก ปี 1988 คะแนนนำลิ่วหลังระบบคอมพิวเตอร์ล่ม
ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com