ดาวอส 2026 ลุกเป็นไฟ ไทยอยู่ตรงไหนในเกมอำนาจ
ผมกลับมาที่ดาวอสอีกครั้งในต้นปี 2026 เมืองเล็กๆ กลางเทือกเขาแอลป์ที่ยังหนาวจัดเหมือนเดิม แต่บรรยากาศการพูดคุยของผู้นำโลกในเวที World Economic Forum ภายใต้ธีม A Spirit of Dialogue ปีนี้ กลับตึงเครียดกว่าทุกครั้งที่ผ่านมา
ไฮไลต์ของปีนี้ นอกจากประเด็น AI กับเศรษฐกิจ AI กับความมั่นคง ไปจนถึง AI กับอำนาจทางเศรษฐกิจรูปแบบใหม่ของโลกแล้ว ทุกบทสนทนา ไม่ว่าจะอยู่บนเวทีหลัก ห้องประชุมย่อย หรือแม้แต่โบสถ์เก่าบนถนน Promenade ต่างวนกลับมาที่คำถามเดียวกัน
“โลกกำลังเปลี่ยนกติกาใช่หรือไม่?”
คำถามที่ลอยอยู่ท่ามกลางหิมะคือ การพูดคุยจะยังเพียงพอหรือไม่ ในโลกที่อำนาจเริ่มพูดดังกว่าคำพูด
โดนัลด์ ทรัมป์ กลับมาดาวอสอีกครั้ง และมีคิวกล่าวสปีชในวันพุธที่ 21 มกราคม พร้อมวิธีคิดที่ชัดเจนยิ่งกว่าเดิมว่า สหรัฐอเมริกาต้อง ‘คุมบ้านของตัวเอง’ และดึงแนวคิดเก่าแก่กว่า 200 ปี ที่โลกคุ้นในชื่อ ‘หลักการมอนโร’ Monroe Doctrine กลับมาใช้อีกครั้งในโลกปี 2026
บทวิเคราะห์ล่าสุดของ Gideon Rachman นักเขียนด้านการต่างประเทศของ Financial Times ใช้ถ้อยคำที่ชัดเจนและหนักแน่นว่า นี่คือ “A shock and awe vision for US power” หรือการใช้อำนาจในแบบ “ทำให้โลกตกใจ และยอมจำนน”
หากมองผิวเผิน ข่าวเวเนซุเอลา อิหร่าน กรีนแลนด์ หรือยูเครน อาจดูเป็นเรื่องคนละพื้นที่ของโลก แต่ในสายตาของผู้นำจำนวนมากที่ดาวอส ทั้งหมดคือภาพเดียวกัน ภาพของโลกที่มหาอำนาจเริ่มกลับมาใช้ตรรกะง่ายๆ ว่า ใครมีอำนาจมากกว่า คนนั้นกำหนดกติกา
สหรัฐฯ แสดงจุดยืนชัดว่า ซีกโลกตะวันตกคือพื้นที่อิทธิพลของตน ขณะที่ยุโรปเริ่มตั้งคำถามว่า พันธมิตรที่เคยมั่นคงยังแข็งแรงเหมือนเดิมหรือไม่ ส่วนรัสเซียและจีนกำลังเฝ้ามองความเปลี่ยนแปลงนี้อย่างเงียบๆ แต่ไม่ละสายตา
ความวิตกกังวลนี้ยิ่งทวีความรุนแรง ท่ามกลางสงครามในยูเครน และความพยายามของยุโรปที่จะผูกสหรัฐฯ เข้ากับกระบวนการสันติภาพในรูปแบบที่ทั้งยุโรปและยูเครนสามารถยอมรับได้ ซึ่งคาดว่าจะถูกหยิบยกขึ้นหารือในดาวอส โดยมีประธานาธิบดีโวโลดิเมียร์ เซเลนสกี เข้าร่วมด้วย
ยุโรปกังวลว่า หากเอกภาพของ NATO สั่นคลอน ความมั่นคงทั้งทวีปอาจพังลงในทันที และหวังว่าดาวอส 2026 จะยังเป็นพื้นที่ของการเจรจา แม้ในความเป็นจริง ตอนนี้ทรัมป์และยุโรปจะกลับมาขู่กันด้วยภาษีและมาตรการกีดกันทางการค้าจากเหตุการณ์กรีนแลนด์แล้วก็ตาม
(สหรัฐฯ ถึงขั้นลงทุนเช่าโบสถ์เก่าใกล้พื้นที่จัดงาน แปลงโฉมเป็น U.S.A. House เพื่อเปิดโต๊ะเจรจาโดยเฉพาะ)
แต่สำหรับเอเชีย ความน่ากังวลไม่ได้อยู่ที่เนื้อหาการเจรจา หากแต่อยู่ที่ “แบบอย่าง”
หากโลกยอมรับว่า มหาอำนาจสามารถอ้างสิทธิในเขตอิทธิพลของตนได้ คำถามคือ ใครจะเป็นรายต่อไป และคำถามนี้กำลังทำให้หลายประเทศในเอเชียเริ่มมองโลกด้วยสายตาที่เปลี่ยนไป
สำหรับประเทศไทย ปีนี้มีตัวแทนจากทั้งภาครัฐและเอกชนเข้าร่วมการประชุมดาวอสจำนวนมาก นำทีมโดย เอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง, สีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ และศุภจี สุธรรมพันธุ์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์
ท่ามกลางความไม่แน่นอนที่อาจเกิดขึ้นหลังการเลือกตั้งเดือนกุมภาพันธ์ โจทย์ของไทยบนเวทีโลกจึงไม่ใช่เพียงการชักชวนนักลงทุน หรือการอธิบายเสถียรภาพเชิงนโยบายเท่านั้น
แต่คือการยอมรับความจริงข้อหนึ่งที่ชัดขึ้นเรื่อยๆ ว่า โลกกำลังก้าวเข้าสู่ยุคที่ความผันผวนไม่ใช่อุบัติเหตุ หากแต่เป็น “โครงสร้างใหม่” ของระบบโลก
ในโลกเช่นนี้ ประเทศขนาดกลางอย่างไทยไม่อาจพึ่งพามหาอำนาจใดมหาอำนาจหนึ่งได้เต็มที่ และไม่สามารถวางยุทธศาสตร์แบบ “รอดูท่าที” เหมือนในอดีต
สิ่งที่ไทยต้องมีมากขึ้นไม่ใช่แค่การทูต แต่คือความสามารถในการอ่านโลกเชิงระบบ เข้าใจว่าอำนาจกำลังเคลื่อนจากกติกาไปสู่พลัง เข้าใจว่าเอเชียกำลังกลายเป็นสนามหลักของการแข่งขัน และเข้าใจว่า ความมั่นคง เศรษฐกิจ เทคโนโลยี และการเมืองโลก จะเชื่อมโยงกันแน่นกว่าที่เคย
ดาวอสปี 2026 จึงไม่ใช่เพียงเวทีสนทนา แต่เป็นสัญญาณเตือนว่า โลกกำลังก้าวเข้าสู่ยุคที่ความผันผวนไม่ใช่เหตุการณ์พิเศษ หากกลายเป็นโครงสร้างถาวร
บทวิเคราะห์ของ Financial Times ทิ้งคำเตือนไว้อย่างชัดเจนว่า แม้ทรัมป์จะมองตนเองเป็น ‘ผู้สร้างสันติ’ แต่ปี 2026 อาจยังเป็นปีแห่งความปั่นป่วนต่อเนื่อง
ประเทศที่อยู่รอด ไม่ใช่ประเทศที่ใหญ่ที่สุด แต่คือประเทศที่อ่านเกมโลกได้เร็วที่สุด และปรับตัวได้เร็วที่สุด
และนี่อาจเป็นโจทย์ใหญ่ที่สุดของ ประเทศไทยในทศวรรษต่อจากนี้
ไทยจะยืนอย่างมีศักดิ์ศรี และมีทางเลือก
ในโลกที่กำลังเปลี่ยนไปอย่างรวดเร็วได้อย่างไร
ติดตามการรายงานสดการประชุม World Economic Forum 2026 วันที่ 19–23 มกราคม ได้ทุกช่องทางของ THE STANDARD