รู้หรือไม่ “วิสาขบูชาครั้งแรกของรัตนโกสินทร์” เกิดขึ้นเมื่อใด
เราส่วนใหญ่รู้ว่า “วิสาขบูชา” คือวันเพ็ญ เดือน 6 เป็นวันสำคัญทางพุทธศาสนาวันหนึ่งในรอบปี เพราะเป็นวันที่พระพุทธเจ้าประสูติ, ตรัสรู้ และปรินิพพาน แต่รู้หรือไม่ “วิสาขบูชาครั้งแรกของรัตนโกสินทร์” เกิดขึ้นเมื่อใด
การจัดงานฉลองวันวิสาขบูชาในประเทศไทย สันนิษฐานว่ามีมาแต่ครั้งกรุงสุโขทัย และมีการจัดสืบเนื่องมาในสมัยอยุธยา จนกระทั่งกรุงแตก ประเพณีดังกล่าวจึงเสื่อมไป แล้วสมัยรัตนโกสินทร์เกิดงานฉลองวันวิสาขบูชาขึ้นได้อย่างไร
ผู้จุดประกายให้เกิด “วิสาขบูชาครั้งแรกของรัตนโกสินทร์” คือ สมเด็จพระสังฆราช (มี)
พ.ศ. 2360 สมเด็จพระสังฆราช (มี) ทรงวิสัชนาตอบพระราชปุจฉาของพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย เกี่ยวกับการบำเพ็ญพระราชกุศลในวันวิสาขบูชา ความตอนหนึ่งว่า
“…ในวันวิสาขบุรณมี คือวันเดือน 6 ขึ้น 15 ค่ำ เปนวันวิสาขนักขัตฤกษ์มหายัญญพิธีบูชาใหญ่ มีผลอานิสงษ์มากยิ่งกว่าตรัศสงกรานต์ เหตุว่า เปนวันสมเด็จพระสัมพัญญูพุทธเจ้าประสูตร ได้ตรัสรู้ ปรินิพพาน…
แลพระราชพิธีวิสาขบูชาอันนี้เสื่อมสูญขาดมาช้านานแล้ว หามีกระษัตริย์พระองค์ใดกระทำไม่ ถ้าได้กระทำสักการบูชาพระศรีรัตนไตรยในวันนั้นแล้ว ก็จะมีผลอานิสงษ์มากยิ่งนักอาจสามารถปิดประตูจตุราบายภูมิทั้ง 4…”
รัชกาลที่ 2 จึงมีพระราชศรัทธาโปรดเกล้าฯ ให้รื้อฟื้นพระราชพิธีวิสาขบูชาเป็นครั้งแรกในสมัยรัตนโกสินทร์ขึ้น โดยทรงกำหนดมีการพระราชพิธี 3 วัน (วัน 14 ค่ำ, 15 ค่ำ และแรม 1 ค่ำ เดือน 6) ทั้งโปรดเกล้าฯ ให้หัวเมืองประเทศราชถือตามธรรมเนียมนี้ด้วย
ส่วนธรรมเนียมปฏิบัติในพระราชพิธีวิสาขบูชา มีดังนี้ พระราชทานโคมตามพระอารามหลวง, ให้ราษฎรจุดโคมตามประทีปตามบ้านเรือนเป็นพุทธบูชา, เกณฑ์ข้าราชการร้อยดอกไม้มาแขวนเป็นพุทธบูชาในวัดพระแก้ว, จุดดอกไม้เพลิงของหลวงที่หน้าวัดพระแก้ว, นิมนต์พระสงฆ์แสดงธรรมเทศนาแก่ราษฎรตามพระอารามหลวง ฝั่งตะวันออก 10 วัด ฝั่งตะวันตก 10 วัด, เลี้ยงพระสงฆ์ในท้องพระโรง พระราชทานสลากภัต แล้วสดับปกรณ์พระบรมอัฐิ
ถึงรัชกาลที่ 3 โปรดเกล้าฯ ให้อัญเชิญพระพุทธรูปประดิษฐานที่พระสัตตมหาสถานรอบพระอุโบสถวัดสุทัศน์ฯ และให้มีเทศนาปฐมโพธิ ส่วนวัดพระเชตุพนฯ ให้ตั้งตะเกียงรายรอบกำแพงแก้ว
ถึงรัชกาลที่ 4 โปรดเกล้าฯ ให้เกณฑ์เจ้านายแลข้าราชการ “ตั้งโต๊ะเครื่อง” บูชาตามเฉลียงพระอุโบสถวัดพระแก้ว ต่อมาความนิยมในการตั้งโต๊ะเครื่องบูชาซาลง จึงเปลี่ยนเป็น “การทำโคมตราตำแหน่ง” แขวนตามศาลารายและพระระเบียงรอบพระอุโบสถ ซึ่งยังคงปฏิบัติมาจนปัจจุบัน
อ่านเพิ่มเติม :
- “ไล่เรือ” พิธีขอขมาผีน้ำผีดิน ขอให้น้ำลดด้วยการเห่กล่อมมวลน้ำลงบาดาล ณ บางปะอิน
- พุทธเหมือนกัน ไฉนบางกรณีมี “วิสาขบูชา” คนละวันกัน-คนละความหมาย?
สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่
หมายเหตุ : บทความนี้เขียนเป็บความจาก กาญจนา โอษฐยิ้มพราย. “โคมตรา พุทธบูชาแห่งคืนวิสาขปุรณมี” ใน, ศิลปากร ปีที่ 65 ฉบับที่ 3 พ.ค.-มิ.ย. 2565.
เผยแพร่ในระบบออนลไน์ครั้งแรกเมื่อ 21 พฤษภาคม 2567
อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : รู้หรือไม่ “วิสาขบูชาครั้งแรกของรัตนโกสินทร์” เกิดขึ้นเมื่อใด
ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com