‘สำลัก’ อันตรายถึงชีวิต - หมอย้ำ กินอย่างมีสติ แชร์เทคนิคช่วยสูงวัย แก้อาหารติดคอ

‘สำลักอาหาร’ อันตรายถึงชีวิต – หมอย้ำ กินอย่างมีสติ แชร์เทคนิคช่วยสูงวัย แก้ติดคอ-กลืนยาก

เมื่อวันที่ 30 มิถุนายน ที่สามย่านมิตรทาวน์ฮอลล์ ชั้น 5 เขตปทุมวัน กรุงเทพฯ เครือมติชน ผนึกกำลังพันธมิตรสุขภาพทั้งภาครัฐ-เอกชน จัดมหกรรมสุขภาพยิ่งใหญ่สุดในประเทศ Thailand Healthcare 2023 “เกษียณสโมสร” งานแฟร์สุขภาพอันดับ 1 ของประเทศ ตั้งแต่วันที่ 29 มิถุนายน-2 กรกฎาคมนี้

บรรยากาศเวลา 13.00 น. มีการบรรยาย Health Talk ในหัวข้อ ‘เทคนิคการดูแลเรื่องอาหาร – ป้องกันสำลัก’ โดย พญ.กอบกาญจน์ ชุณหสวัสดิกุล แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านเวชศาสตร์ป้องกัน ผู้อำนวยการสถาบัน จิณณ์ เวลเนส เซ็นเตอร์

พญ.กอบกาญจน์กล่าวว่า หลายคนเคยสำลักมาแล้ว หลายคนเคยสำลักเกือบตาย ยกตัวอย่างพ่อของตน ตอนกินขนมเทียน ก็จะเคี้ยว แต่คุณลักษณะของผู้สูงวัยคือ เริ่มเคี้ยวลำบาก ฟันก็เริ่มจะมีชุดที่ 3 บางคนชุดที่ 4 ไปแล้ว ก็จะมีปัญหาตรงนี้ สำลักขนมเทียนก็เกิดเรื่องขึ้นได้เหมือนกัน

“การสำลักอาหาร เป็นภัยเงียบที่เราก็ควรจะต้องมาเฝ้าระวังกัน” พญ.กอบกาญจน์ชี้

เมื่อถามถึงกลไกร่างกายของผู้สูงวัย ระบบทางเดินอาหาร ทางเดินหายใจ ว่าทำงานอย่างไร?

พญ.กอบกาญจน์กล่าวว่า หลายคนบอกว่าแม่สำลัก แม่ไออยู่เสมอ แม่รู้สึกเคี้ยวแล้วไม่ละเอียด หรือเริ่มมีอาการเหมือนอาหารไม่ย่อย เกี่ยวกับความสำคัญตรงนี้

“จริงๆ การกลืนมีด้วยกัน 3 ช่วง โดยช่วงแรกอยู่ที่ช่องปาก คือ เวลาอาหารเข้า เราก็เคี้ยว เคี้ยวเสร็จเข้ามาอยู่ในระยะคอหอย และอันที่สามคือ ระยะหลอดอาหาร” พญ.กอบกาญจน์ชี้

พญ.กอบกาญจน์อธิบายว่า ระยะแรก คือ ระยะช่องปาก ซึ่งกล้ามเนื้อเป็นสิ่งสำคัญของช่องปากและการเคี้ยวของเรา ฟันต้องแข็งแรง ฟันชุดที่ 1 2 3 ของเราต้องครบและสบกันดี ถ้ามีปัญหาตรงนี่คือเคี้ยวไม่ละเอียด ข้อที่ 2 คือ กล้ามเนื้อขากรรไกร ไม่ค่อยมีแรงเคี้ยว ข้อที่ 3 คือ น้ำลายน้อยลง เกิดจากการดื่มน้ำน้อย หรือผ่านการฉายแสงแล้วต่อมน้ำลายสอ หรือบางคนไม่มีใครพูดด้วยที่บ้านเลยน้ำลายบูด

“พอสูงอายุเยื้อบุต่างๆ มันบางลง เวลากินอะไร ต่อมรับรสก็ไม่อร่อยเหมือนเดิม บางคนหลังโควิดก็เป็น ฉะนั้นไม่ต้องรอแก่ เราสามารถเป็นได้ทุกคน รวมถึงเกี่ยวข้องกับสมองที่ช้าลง มันอาจจะเกี่ยวกับหลอดเลือดต่างๆ ไหลเวียนได้ไม่ดี แต่ไม่ถึงขั้นเป็นอัมพฤกษ์ อัมพาต หรือถึงขั้นขาอ่อนแรง ซึ่งบางคนเกิดจากอาการลิ้นแข็ง ทานแล้วไม่โฟลด์ ก็เป็นอาการที่ต้องระวัง” พญ.กอบกาญจน์

“ระยะต่อมาคือ ‘ระยะคอหอย’ ต้องดูที่การกลืน จะเหมือนเด็กที่กลืนยายาก นึกภาพมีหลานเล็กแล้วกลืนยาไม่ได้ โดยกลไกการทำงานของการกลืนมีปัญหา เกิดจากสมองทำงานช้า ก็จะกลืนได้ช้าลง ต้องเข้าใจตัวเองนิดนึง” พญ.กอบกาญจน์เผย

พญ.กอบกาญจน์กล่าวว่า ต่อไปคือ ‘ระยะหลอดอาหาร’ อย่างลูกชิ้น 1 ลูกไม่ได้เคี้ยวเลย เมื่อเข้าไปในกระเพาะก็จะทำงานหนักหน่อย

“ถ้าลูกชิ้นไปอุดที่หลอดลม อันนี้ต้องมีเทคนิคช่วยชีวิต ถ้ามีอะไรจุกคอ ปัญหานี้พอไหลลงไปปุ๊บ อุปสรรคคือ หูรูดของกระเพาะที่มันถ่างออก แล้วบางทีมีแก๊สดันในกลุ่มที่เป็นกรดไหลย้อน ก็จะรู้สึกว่าอาหารมันยังคาอยู่ ซึ่งไม่ได้เป็นแค่ในกลุ่มผู้สูงอายุ แต่กลุ่มอื่นมาแล้วก็ไป เป็นแป๊บเดียวแล้วก็หาย แต่ถ้าเป็นผู้สูงอายุขึ้นไปเราก็ต้องกลืนให้ถูกต้อง” พญ.กอบกาญจน์กล่าว

พญ.กอบกาญจน์แนะข้อสังเกตการกลืนลำบากว่า เป็นลักษณะที่ต้องใช้เวลาในการทานอาหารต่อคำมากขึ้น ผู้สูงอายุควรเล็งเรื่องการกลืน สังเกตดูว่าใช้เวลาเคี้ยวนานไม่ยอมกลืนเสียที และใช้ความพยายามอย่างมากแต่ละครั้งกว่าจะกลืน และขณะรับประทานอาหารมีการดื่มน้ำแล้วสำลักบ่อย ให้นึกภาพใครที่กินข้าวกับลูกหลานแล้วมีการไอ สำลักบ่อย รวมถึงขณะทานอาหารมีท้น ขึ้นจมูก

“ถ้าเป็นอย่างภาวะดังกล่าว ผลเสียคือ เราจะไม่ค่อยอยากกิน หรือกินก็กินได้น้อย ทำให้ขาดสารอาหาร แล้วผู้สูงอายุส่วนมากจะซีด หรือเกิดการสำลักอาหารแล้วหายใจไปด้วย จะงานเข้าถึงขั้นปอดติดเชื้อ ปอดบวม แล้วยิ่งถ้าเป็นผู้สูงอายุติดเตียงเสียชีวิตได้ง่าย” พญ.กอบกาญจน์กล่าว

เมื่อถามถึงแนวทางการป้องกันไม่ให้เกิดการสำลักอาหาร?

พญ.กอบกาญจน์กล่าวว่า ควรนั่งกินตัวตรง ห้ามนอนกิน และเคี้ยวให้ละเอียดตามที่ต้องการ แล้วกลืนอย่างมีสติ หรือในกรณีผู้ป่วยติดเตียง ควรนั่งเอนตัวอย่างน้อย 45 องศา ต้องระวังอย่านอนแล้วป้อนอาหาร แล้วตั้งใจกลืน งดพูดคุยระหว่างทานอาหาร รวมถึงควรหลีกเลี่ยงอาหารเหนียวเคี้ยวยากที่เสี่ยงทำให้ติดคอ และไม่ควรนอนทันทีหลังทานอาหาร ควรเว้นประมาณ 3 ชั่วโมงค่อยเอนตัวนอน

ถามถึงวิธีการช่วยชีวิตหากเกิดการสำลักอาหาร?

พญ.กอบกาญจน์เผยว่า สมมุติขนมเทียนติดคอ เกิดเราเอาออกเองไม่ได้ ถ้าเราอยู่คนเดียว ออกแรงเอากำปั้นดันที่ท้อง ใช้แรงจากน้ำหนักตัวช่วยดันอาหารออก หรือมองหาพนักเก้าอี้ หรือขอบโต๊ะ ดันที่ท้องแต่เก้าอี้ขอบต้องไม่คม หาเก้าอี้มีนวมหน่อยให้รู้สึกว่า ดันปุ๊บให้มันดันออกมา

อ่านข่าว :

• คิวยาวไม่แผ่ว! เช็กลิสต์ 5 อันดับสุดฮิต ตรวจสุขภาพฟรีในงาน ‘เฮลท์แคร์ 2023’
• อภัยภูเบศร ฮอต ปชช.รอรับ ‘เนียมหูเสือ’ 100 ต้น ในงานเฮลท์แคร์ 2023 เผยวันแรกแจกหมดใน 20 นาที
• เปิดลายแทง! เวทีสุขภาพ “เฮลท์แคร์ 2023” วันที่ 2 วัยเกษียณแห่เข้างานพรึบ
• แม่บ้าน-ฟรีแลนซ์ มุงบูธ ‘ตรวจกระดูก’ สูงวัยจองที่นั่ง โกยสาระแน่นหน้าเวที ‘เฮลท์แคร์2023’
• เฉลยกลางเวทีเฮลท์แคร์! จูนเบาหวานให้เข้ากับหัวใจ หมอ-นักกำหนดอาหาร แนะปรับ 8 พฤติกรรมสุขภาพ
• ‘ปวดตา’ ท้าให้ลอง! แจกโพยสมุนไพรฤทธิ์เย็น ‘พอกตาง่ายๆ’ หายล้าแน่