“ปัตตานี ดีโคตร” (Pattani Decoded 2026) แล้วคุณจะหลงรักปัตตานี
จะมีสักกี่จังหวัดในประเทศไทย ที่สายน้ำชุ่มเย็น ไหลผ่านใจกลางเมือง เพื่อเชื่อมต่อกับท้องทะเลอันกว้างใหญ่ หนึ่งในนั้นคือ จ.ปัตตานี เรื่องราวของผู้คนนับหมื่น นับล้าน ตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน จึงทำให้เมืองปัตตานี เป็นเสมือนบ้านริมน้ำร้อยเกลียวผู้คนไว้ร่วมกัน
การผูกผันกับสายน้ำ จึงกลายเป็นที่มาของแนวคิด และคอนเซ็ปต์การจัดงาน “ปัตตานี ดีโคตร” (Pattani Decoded 2026) ซึ่งจัดขึ้นเป็นปีที่ 4 โดยหยิบเรื่องราวจากสายน้ำ กลายมาเป็นพระเอกของเรื่อง เพื่อบอกเล่าเรื่องราวผ่านประวัติศาสตร์ รากเหง้า การใช้ประโยชน์จากลำน้ำที่ทำให้ปัตตานีกลายมาเป็นเมืองท่าที่สำคัญในหัวเมืองทางใต้ในอดีต รวมถึงการเรียนรู้รับมือกับสายน้ำ เมื่อแปรเปลี่ยนมาเป็นอุทกภัย
ย่านเมืองเก่า ย่านสะบารัง ย่านจะบังติกอ อ.เมืองปัตตานี จึงถูกเนรมิตให้กลายมาเป็นพื้นที่สร้างสรรค์ทั่วเมือง โดยย่านสะบารัง ซึ่งชุมชนโบราณในอดีต ได้มีการจัดแสดงสถาปัตยกรรมและวิถีชาวบ้านที่เชื่อมโยงกับน้ำอย่างแนบแน่น
ย่านจะบังติกอ ศูนย์กลางประวัติศาสตร์อันเป็นที่ตั้งของมัสยิดรายอ ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของการก่อร่างสร้างเมือง และเป็นพื้นที่ที่จารีต วัฒนธรรม
และย่านเมืองเก่า ตลอดแนวถนนปัตตานีภิรมย์ ที่อยู่ลัดเลาะติดกับแม่น้ำปัตตานี ที่รวบรวมเอาวิถีชีวิตของผู้คน ทั้งคนไทยพุทธ คนไทยเชื้อสายจีน และคนมุสลิม บอกเล่าความงดงามนี้ผ่านการเปิดบ้านของชาวบ้าน ที่มีทั้งนิทรรศการ ภาพวาด ข้าวของเครื่องใช้ในอดีต และภาพถ่ายที่หาดูได้ยาก
“ผมอยากให้ปัตตานีดีโคตร เป็นงานของทุกคน ให้ได้เข้ามามีส่วนร่วม อยากให้เขาช่วยกันดูแลแขกที่มาร่วมงาน และเมื่อเสร็จสิ้นงานแล้ว ให้คนที่มาร่วม ได้ไปบอกเล่าความงดงามของปัตตานี
เกือบทุกปีที่เราจัดเรามักเลือกสถานที่ที่ถูกทิ้งร้าง แต่มีร่องรอยประวัติศาสตร์ที่เกี่ยวข้องกับเรื่องนั้น ๆ หลังงานเสร็จ เราก็ดีใจที่บ้านร้าง อาคารร้าง หรือ สถานที่ต่าง ๆ กลับถูกรีโนเวท ทำเป็นร้านอาหาร หรือคาเฟ่ มันทำให้คนรุ่นใหม่เริ่มมองเห็นโอกาส ได้กลับมาร่วมพัฒนาเมืองแห่งนี้”
นายนครา ยะโก๊ะ ประธานร่วมคณะจัดงาน กล่าว
ก่อนจะมาเป็นอาสาสมัครทำงานนี้ เราทำข่าวมาก่อน และทำเรื่องหนักๆ ข่าวเหตุการณ์ เกือบ 10 ปี จนเรารู้สึกว่ามันเหนื่อยเกินไป มันไม่ผ่อนคลายเลย จนได้มาทำงานนี้ เราได้เดินไปคุยกับผู้คนทุกบ้านที่เราจะทำงานด้วย มันช่วยเยียวยาเราได้มาก และมันทำให้เรารู้ ในสิ่งที่เราไม่เคยรู้ ว่ามันมีอยู่ความสวยงามแบบนั้น มันทำให้เรารู้สึกดีมากที่ได้เป็นส่วนหนึ่ง ที่ให้คนมองเห็นมุมที่ไม่เคยเห็น
น.ส.สมอุษา บัวพันธุ์ คณะผู้จัดงานปัตตานีดีโคตร กล่าว
ไม่เพียงแต่ผู้ที่เข้าร่วมงานปัตตานีดีโคตร จะได้ซึมซับวิถีชีวิตที่บอกเล่าผ่านสายน้ำ แต่ปัตตานีดีโคตร ยังเป็นแหล่งรวมเทศกาลหนังสือที่น่าอ่าน
ซึ่งปีนี้เหล่านักเขียน นักวาดรูป และศิลปินต่าง ๆ ได้ขนหนังสือที่บอกเล่ารากเหง้าของเมืองปัตตานี ชาติพันธุ์ การแบ่งเขตแดน และหนังสือที่เกี่ยวข้องกับการโรยรา ประวัติศาสตร์บาดแผล รวมถึงหนังสือเพื่อเด็กให้ผู้เข้าร่วมงานได้อ่านฟรีแบบจุใจ
นายณายิบ อาแวบือซา ผู้แปลหนังสือเรื่อง “บันทึกการเดินทาง ของอับดุลลอฮ์ มุนชี” ซึ่งได้เปิดตัวหนังสือในงานนี้ บอกว่า หนังสือเรื่องนี้ ถูกเขียนขึ้นเมื่อกว่า 180 ปีก่อน แต่กลับมีแนวคิดแบบวรรณกรรมมลายูสมัยใหม่ ซึ่งได้วิพากษ์วิจารณ์สังคมมลายูอย่างไม่เกรงใจ ซึ่งแตกต่างจากหนังสือตามจารีตเก่าๆ
“สำหรับผมมองว่า การเรียนรู้ประวัติศาสตร์ผ่านหนังสือ มันต้องอัพเดทตลอดเวลา เพราะเรื่องประวัติศาสตร์มันจะอยู่กับที่ไม่ได้ ต้องมองในมุมอื่น ๆ ด้วย ต้องมีการถกเถียง พูดคุยกันได้ ตอนนี้แม้คนรุ่นใหม่จะสนใจประวัติศาสตร์ท้องถิ่นมากขึ้น
ส่วนตัวผมขอพูดตรง ๆ แม้จะฟังดูไม่งามเท่าไร อยากให้คนอ่านอย่าเชื่อไปทั้งหมด สำหรับประวัติศาสตร์เก่า ตอนนั้นคนเขียนอาจมีชุดข้อมูลเดียว ซึ่งก็ไม่ได้ผิดที่เค้ามองแบบนั้น แต่ตอนนี้มีข้อมูลอื่น ๆ จากหลายมุมมากขึ้นมีเอกสารอื่น ๆ มาประกอบ เราควรวิเคราะห์
ไม่ใช่ผมกำลังบอกว่า ไม่ต้องเชื่อที่ครูสอน แต่เราอาจไม่จำเป็นต้องเชื่อทั้งหมด เพราะเหมือนที่ผมบอก ประวัติศาสตร์มันต้องอัพเดทได้ ถกเถียงกันได้”
นายณายิบ กล่าว
ผมดีใจที่ตอนนี้ การเขียน หรือการแปลหนังสือเกี่ยวกับมลายูเพิ่มมากขึ้น มันทำให้เห็นมติอื่นๆ ที่มีความหนา มีความลึก และความกว้างมากขึ้น ทำให้เราได้เห็นโลกอัตลักษณ์มลายูว่า เติบโตอย่างไร มีความทับซ้อน และหลากหลาย
ซึ่งมันอาจช่วยคลี่คลายประวัติศาสตร์บาดแผลของคนที่เห็นต่างกับตัวเอง ว่าสุดท้ายแล้ว อาจมีรากที่มีความเหมือน กลมเกลียว และแตกต่าง การเขียนของนักเขียนรุ่นใหม่ๆ มาเติมเต็มตรงนี้
นายชุมศักดิ์ นรารัตน์วงศ์ นักเขียนนักกวี กล่าว
ตลอดการจัดงานปัตตานีดีโคตร ระหว่างวันที่ 11-19 ก.ค.2569 มีผู้คนจำนวนมากแวะเวียนมาตามสถานที่จัดงานปัตตานีดีโคตร บนถนนสายสำคัญ
หลายคนเก็บเกี่ยวความรู้ในหลายเรื่องที่ไม่เคยรู้เกี่ยวกับเมืองปัตตานี ทั้งคนในพื้นที่ ที่ไม่เคยสัมผัส แม้จะใช้ชีวิตผ่านไป ผ่านมาทุกวัน ให้ได้เรียนรู้บ้านที่อยู่อย่างลุ่มลึกมากขึ้น
ส่วนคนนอกที่ได้มาสัมผัส ก็กลับได้เห็นเมืองปัตตานี ในมุมที่ไม่เคยเห็น ด้วยสายตาที่เปลี่ยนไป หลายคนจึง “เริ่มหลงรัก ปัตตานี”
เรียบเรียง : ติชิลา พุทธสาระพันธ์ หัวหน้าศูนย์ข่าวภาคใต้ ไทยพีบีเอส
อ่านข่าว :
“คมนาคม” ปรับแผน “แลนด์บริดจ์” เดินหน้าลอกร่องน้ำอันดามัน 28 กม. เข้าท่าเรือระนอง
ชาวระนอง-ชุมพร เดินวิ่งปกป้องระนอง-ชุมพรจาก “โครงการแลนด์บริดจ์-SEC”
“อนุทิน” ชี้ต้องไม่มี “ใต้โต๊ะ-ทุจริต” บั่นทอนการลงทุน พร้อมเดินหน้า “แลนด์บริดจ์”
หน.พูดคุยสันติสุขฝ่ายไทย ย้ำจุดยืนสร้างพื้นที่ทำงานร่วมบีอาร์เอ็น ลดขัดแย้งชายแดนใต้