Buy Now Pay Later กับดักนักจ่ายเกินตัว.!
การจับจ่ายใช้สอยบนโลกยุคดิจิทัล ถูกทำให้ง่ายขึ้นแทบไร้รอยต่อ หนึ่งในนวัตกรรมทางการเงินที่ทรงอิทธิพลสุด ขณะนี้คือ Buy Now Pay Later (BNPL) หรือการ “ซื้อก่อนจ่ายทีหลัง” ที่กำลังเปลี่ยนพฤติกรรมการบริโภคของคนไทยอย่างมีนัยสำคัญ ทำให้ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ออกมาส่งสัญญาณเตือนอย่างรุนแรงว่า บริการนี้กำลังจะเปลี่ยนจากความสะดวกสบาย กลายเป็น “ภาระหนี้ในอนาคต” หากเราไม่รู้เท่าทัน..!!??
ความน่ากลัวของBNPLไม่ได้อยู่ที่ตัวสินค้ามีราคาสูงแต่มันแทรกซึมอยู่ใน “ของใช้ในชีวิตประจำวัน” ตั้งแต่ส้มตำ เครื่องสำอาง จนถึงมาสคาร่า การที่ผู้บริโภคสามารถผ่อนชำระยอดเงินหลักร้อยบาทได้ ทำให้เกิดมายาคติว่า “จ่ายไหว” หรือ “ไม่หนัก” แต่เมื่อความถี่การกดซื้อเพิ่มขึ้น หนี้ก้อนเล็กเหล่านี้จะก่อตัวกันเป็นพายุทางการเงิน ที่ซัดเข้าหาตัวตนในอนาคตอย่างไม่ทันตั้งตัว ยอดผ่อนต่อเดือนที่คิดว่าแค่หลักร้อย อาจกลายเป็นหลักพัน หรือเกือบหมื่นบาท ที่กระทบต่อสภาพคล่องขั้นรุนแรง
ข้อมูลจากธปท.เผยสถิติที่น่าตกใจว่า 50% ของคนไทยที่มีอายุต่ำกว่า 30 ปี เริ่มมีหนี้สะสมแล้วและที่น่ากังวลยิ่งกว่าคือ 1 ใน 5 ของกลุ่มนี้กลายเป็นหนี้เสีย (NPL) ไปแล้ว ปรากฏการณ์นี้สะท้อนถึงโครงสร้างหนี้ของคนไทย ที่แตกต่างจากต่างประเทศอย่างสิ้นเชิง ขณะที่หนี้ของคนในประเทศพัฒนาแล้ว มักเป็นหนี้เพื่อการลงทุนหรือที่อยู่อาศัย แต่หนี้ส่วนใหญ่ของคนไทยกลับเป็น “หนี้อุปโภคบริโภค” ที่ไม่ก่อให้เกิดรายได้ กลายเป็นตัวฉุดรั้งความมั่งคั่งระยะยาว
ผลกระทบของการเป็นหนี้ ตั้งแต่อายุน้อยส่งผลต่อเนื่องไปจนถึงวัยเกษียณ ปัจจุบันพบว่า คนไทยกลุ่มอายุ 60–69 ปี ยังมีหนี้เฉลี่ยสูง 450,000 บาทต่อคน และมีแนวโน้มที่จะแบกหนี้จนถึงอายุ 80 ปี
นี่คือสัญญาณของภาวะ “แก่ก่อนรวย” ที่คนทำงานในปัจจุบันต้องตระหนัก เมื่อรายได้ในวัยเกษียณลดลง แต่ภาระหนี้ยังคงอยู่ คุณภาพชีวิตช่วงบั้นปลายย่อมสั่นคลอน
ธปท.เสนอทางแก้ที่ทำได้จริงด้วยการเปลี่ยนสมการการเงินจากเดิมมักนำรายได้ไปใช้จ่าย ก่อนเหลือเท่าไหร่ค่อยออม (รายได้-รายจ่าย=เงินออม) ให้เปลี่ยนเป็น “รายได้-เงินออม=รายจ่าย”โดยเป้าหมายที่ควรทำให้ได้คือการออมอย่างน้อย 1 ใน 3 ของรายได้ เพื่อเป็นเงินสำรองฉุกเฉินและเงินทุนหลังเกษียณ การออมก่อนใช้คือเกราะป้องกันความเสี่ยงที่ดีที่สุดบนโลกแห่งความไม่แน่นอน
หากเริ่มรู้สึกว่าผ่อนไม่ไหว “อย่าหนีหน้าเจ้าหนี้” การเผชิญหน้าและปรับโครงสร้างหนี้ คือ วิธีที่ฉลาดสุด ปัจจุบันมีโครงการช่วยเหลือมากมายเช่น “ปิดหนี้ไว ไปต่อได้” สำหรับหนี้เสียรายย่อยหรือ “คลินิกแก้หนี้”สำหรับหนี้บัตรเครดิต รวมถึงการปรึกษา “หมอหนี้” เพื่อหาทางออกรายบุคคล การรักษาประวัติทางการเงิน (Credit Bureau) เป็นสิ่งสำคัญ เพราะหากเสียประวัติไปแล้ว การจะกลับเข้าสู่ระบบการเงินเพื่อกู้ซื้อบ้านหรือทำธุรกิจในอนาคตจะทำได้ยากอย่างยิ่ง..
การใช้บริการ BNPLจึงควรใช้เฉพาะกรณีจำเป็นและมั่นใจว่ามีกระแสเงินสดรองรับไม่ควรปล่อยให้ลิปสติกหนึ่งแท่งหรืออาหารหนึ่งมื้อ กลายเป็นจุดเริ่มต้นของหนี้สินในอนาคตและเตือนความจำไว้ว่า “วงเงินสูง ไม่ได้แปลว่าความมั่งคั่งเพิ่มขึ้น” แต่มันคือ “โอกาสการก่อหนี้มากขึ้น” แบบไม่รู้ตัว