ปู่ไสสงครามคือใคร ทำไมเกือบได้เป็นกษัตริย์สุโขทัยต่อจากพ่อขุนรามคำแหง

ปู่ไสสงครามคือใคร ทำไมเกือบได้เป็นกษัตริย์สุโขทัยต่อจากพ่อขุนรามคำแหง

เราอาจทราบพระนามกษัตริย์สุโขทัยหลายพระองค์ เช่นพ่อขุนศรีอินทราทิตย์ พ่อขุนบาลเมือง (พ่อขุนบานเมือง) พ่อขุนรามคำแหงมหาราช แต่พระนามเชื้อพระวงศ์พระองค์สำคัญอย่าง ปู่ไสสงคราม กลับแทบไม่เป็นที่รู้จักสักเท่าไหร่

ศิลาจารึกหลักที่ 45 กับร่องรอยพระนาม “ปู่ไสสงคราม”

ศิลาจารึกหลักที่ 45 หรือ “จารึกปู่หลานสบถกัน” หรือ “จารึกปู่ขุนจิดขุนจอด” เป็นหลักฐานเก่าแก่ที่ให้ข้อมูลเกี่ยวกับกรุงสุโขทัยได้เป็นอย่างดี หน่วยขุดแต่งและบูรณะเมืองสุโขทัย กองโบราณคดี กรมศิลปากร พบจารึกหลักนี้ที่บริเวณริมเสาเบื้องขวาหน้าวิหารหลวง ด้านหลังวิหารสูง วัดมหาธาตุ อำเภอเมือง จังหวัดสุโขทัย เมื่อ พ.ศ. 2499

ลักษณะจารึกเป็นแผ่นหินดินดาน รูปใบเสมา กว้าง 37 เซนติเมตร สูง 83 เซนติเมตร หนา 18 เซนติเมตร จารด้วยอักษรไทยสุโขทัย เมื่อ พ.ศ. 1936 โดยพระยาไสลือไท

ตัวจารึกอ่านได้ 3 ด้าน ด้านที่ 1 เริ่มด้วยการกล่าวอัญเชิญสิ่งศักดิ์สิทธิ์ทั้งหลาย ทั้งเทพยดาอารักษ์ ผีบรรพบุรุษ มาเป็นพยานการกระทำสัตย์สาบานระหว่างเมืองน่านกับเมืองสุโขทัย หาก “ปู่” หรือ “หลาน” ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งคิดไม่ซื่อ ขอให้ฉิบหาย

ด้านที่ 2 เป็นด้านที่ชำรุดมาก แต่ยังอ่านได้ความถึงการเชิญสิ่งศักดิ์สิทธิ์มาเป็นพยาน ส่วนด้านที่ 3 มีเนื้อหาแสดงถึงพันธะทางกฎหมายระหว่างเมืองทั้งสอง หากไพร่ไท ช้าง ม้า ข้า (คน) พลัดไปแดนของอีกฝ่าย ฝ่ายนั้นต้องส่งกลับคืน

จารึกปู่หลานสบถกันให้รายพระนามบรรพบุรุษฝ่ายสุโขทัยค่อนข้างชัดเจน ทำให้นักประวัติศาสตร์สามารถจัดลำดับกษัตริย์สุโขทัยได้สะดวกขึ้น อย่างไรก็ดี ระหว่างพระนามพ่อขุนรามคำแหงกับพระนามพระยาเลอไท มีพระนาม “ปู่ไสสงคราม” แทรกขึ้นมา ส่วนระหว่างพระนามพระยาเลอไทกับพระมหาธรรมราชาลิไทก็มีพระนาม “ปู่พระยางั่วนำถม” แทรกอยู่

ปู่พระยางั่วนำถมเป็นกษัตริย์สุโขทัยองค์ที่ 5 ต่อจากพระยาเลอไท แต่ปู่ไสสงครามคือใคร สำคัญอย่างไรถึงได้ปรากฏพระนามในจารึก

ปู่ไสสงครามคือใคร ทำไมเกือบได้เป็นกษัตริย์

คำถามนี้จำเป็นต้องพิจารณาการลำดับชั้นเครือญาติของราชวงศ์พระร่วง ซึ่งเป็นราชวงศ์ที่ครองกรุงสุโขทัยเสียก่อน

พิเศษ เจียจันทร์พงษ์ ผู้เชี่ยวชาญประวัติศาสตร์สุโขทัย เล่าถึงประเด็นการจัดลำดับชั้นเครือญาติของพระนามต่าง ๆ ที่ปรากฏในจารึกปู่หลานสบถกันไว้ในผลงาน “ศาสนาและการเมืองในประวัติศาสตร์สุโขทัย-อยุธยา” ว่า ความสำคัญของบุคคลในลำดับชั้นเครือญาติเดียวกัน คือ ระหว่างพี่-น้อง มีการกล่าวถึงในศิลาจารึกหลักที่ 3 หรือ “ศิลาจารึกนครชุม” ของพระมหาธรรมราชาลิไท ความว่า

“…พ่อตายให้ไว้แก่ลูก พี่ตายให้ไว้แก่น้อง ขุนผู้ใดกระทำชอบด้วยธรรมดังอันขุนผู้นั้น – กินเมืองเหิงนานแก่กม ผู้ใดกระทำบ่ชอบด้วยธรรมดังอันขุนผู้นั้นบ่ยืนเยิงเหิงนานเลย…”

ปู่ไสสงคราม (พิเศษใช้ว่า ปู่ไสส(ส)งคราม) และปู่พระยางั่วนำถม น่าจะมาจากครอบครัวเดียวกัน และเป็นพี่น้องท้องเดียวกัน โดยเป็นลูกของพ่อขุนบาลเมือง ซึ่งครอบครัวพ่อขุนบาลเมืองดูจะนิยมตั้งชื่อลูกตามลำดับ หนึ่ง สอง สาม ฯลฯ เพราะ “ไส” หมายถึงลูกชายคนที่ 4 และ “งั่ว” หมายถึงลูกชายคนที่ 5 ต่างจากครอบครัวสายพ่อขุนรามคำแหง ที่นิยมตั้งชื่อลูกหลานเลียนแบบบรรพบุรุษ เช่น เลอไท ลิไท พ่องำเมือง พ่อเลอไท ไสลือไท

เพื่อให้เห็นภาพชัดเจนขึ้น สามารถลำดับความสัมพันธ์ทางเครือญาติได้ดังนี้

ปู่พระยาศรีอินทราทิตย์ (พ่อขุนศรีอินทราทิตย์) กษัตริย์พระองค์แรกแห่งกรุงสุโขทัย เป็นชั้นเครือญาติชั้นที่ 1 พระองค์ทรงมีลูก คือ พ่อขุนบาลเมือง และพ่อขุนรามคำแหง ถือเป็นชั้นเครือญาติชั้นที่ 2

พ่อขุนบาลเมืองอาจทรงมีลูกชายและลูกสาวหลายพระองค์ ซึ่งลูกชายนั้นมีอย่างน้อย 5 พระองค์ แต่ปรากฏในศิลาจารึก 2 พระองค์ คือ ปู่ไสสงคราม และปู่พระยางั่วนำถม เพราะเกี่ยวข้องกับการสืบราชสมบัติ ส่วนพ่อขุนรามคำแหงอาจทรงมีลูกหลายพระองค์ แต่เกี่ยวข้องกับการสืบราชสมบัติพระองค์เดียว คือ พระยาเลอไท ดังนั้น ปู่ไสสงคราม ปู่พระยางั่วนำถม และพระยาเลอไท จึงเป็นชั้นเครือญาติชั้นที่ 3

พระยาเลอไททรงมีลูก คือ พระมหาธรรมราชาลิไท จัดเป็นชั้นเครือญาติชั้นที่ 4 ส่วนลูกของพระมหาธรรมราชาลิไท 2 พระองค์ คือ งำเมือง และเลอไท เป็นชั้นเครือญาติชั้นที่ 5 ซึ่งไม่แน่ว่าใครคือบิดาของพระยาไสลือไท ซึ่งเป็นชั้นเครือญาติชั้นที่ 6 เพราะทั้ง 2 พระองค์อยู่ในลำดับชั้นเครือญาติเดียวกัน และพระยาไสลือไทก็ทรงให้ความนับถือคนในลำดับชั้นนี้ โดยเรียกว่า “พ่อ” ทั้งหมด ไม่ว่าผู้นั้นจะเป็นพ่อแท้ ๆ ลุง หรืออาก็ตาม

กลับไปชั้นเครือญาติชั้นที่ 3 ที่กล่าวพระนาม ปู่ไสสงคราม ปู่พระยาเลอไท และปู่พระยางั่วนำถม แสดงให้เห็นความอาวุโสของผู้อยู่ในชั้นนี้ว่า ผู้มีอายุมากสุด คือ ปู่ไสสงคราม ลูกพ่อขุนบาลเมือง รองลงมาคือ ปู่พระยาเลอไท ลูกพ่อขุนรามคำแหง อายุน้อยสุดคือ ปู่พระยางั่วนำถม ลูกพ่อขุนบาลเมือง ดังนั้น ผู้ที่จะครองราชย์ต่อจากพ่อขุนรามคำแหง ต้องเป็นไปตามหลักอาวุโสดังกล่าว

พิเศษตั้งข้อสังเกตว่า การที่พระยาไสลือไท ผู้ทำจารึกปู่หลานสบถกัน ไม่ใช้คำนำหน้าปู่ไสสงครามว่า “ปู่พระยา” โดยเรียกเพียง “ปู่” เฉย ๆ ย่อมไม่ใช่จารึกตกไป แต่น่าจะหมายถึงไม่เคยครองแคว้นสุโขทัย

การปรากฏพระนามเข้ามาในจารึก อาจอธิบายได้จากแนวความคิดเกี่ยวกับเมืองหลวงของแคว้นสุโขทัยว่า ขณะที่พ่อขุนรามคำแหงทรงครองราชย์ที่สุโขทัย ปู่ไสสงครามทรงครองเมืองศรีสัชนาลัย ซึ่งมีฐานะเป็นเมืองลูกหลวง เพื่อเตรียมตัวขึ้นครองเมืองหลวง คือ เมืองสุโขทัย

แต่พ่อขุนรามคำแหงทรงครองราชย์ยาวนานถึงราว 20 ปี ปู่ไสสงครามคงจะสิ้นไปก่อน ไม่มีโอกาสเป็นกษัตริย์สุโขทัย จึงได้รับการเรียกขานภายหลังว่า “ปู่” ไม่ใช่ “ปู่พระยา”

ผู้มีอายุถัดไปของลำดับชั้นเครือญาติชั้นที่ 3 คือ พระยาเลอไท จึงทรงครองเมืองศรีสัชนาลัยแทนปู่ไสสงคราม เมื่อพ่อขุนรามคำแหงสิ้น พระยาเลอไททรงขึ้นครองราชย์เป็นกษัตริย์สุโขทัย โดยมีปู่พระยางั่วนำถมทรงครองเมืองศรีสัชนาลัย

หลังจากพระยาเลอไททรงออกผนวช ปู่พระยางั่วนำถมก็ทรงย้ายจากเมืองศรีสัชนาลัยไปทรงครองเมืองสุโขทัย เมื่อลำดับเครือญาติชั้นที่ 3 หมดลง จึงให้ลำดับเครือญาติชั้นที่ 4 ที่มีอายุมากสุด คือ พระมหาธรรมราชาลิไท ไปทรงครองเมืองศรีสัชนาลัย

ปู่ไสสงคราม จึงไม่ได้เป็นกษัตริย์สุโขทัยด้วยเหตุนี้

อ่านเพิ่มเติม :

• 9 กษัตริย์สุโขทัยแห่งราชวงศ์พระร่วง มีพระองค์ใดบ้าง?
• ความสัมพันธ์อันแน่นแฟ้นระหว่าง “ราชวงศ์น่าน” กับ “ราชวงศ์พระร่วง” แห่งสุโขทัย
• ระยะเวลา 19 ปี “พ่อขุนรามคำแหง” ทรงครองราชย์ เกิดอะไรขึ้นบ้างในประวัติศาสตร์โลก?

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง :

วทัญญู ฟักทอง. (ม.ป.ป.). เอกสารลำดับที่ ๒๙ จารึกปู่หลานสบถกัน (หลักที่ ๔๕): พันธะกฎหมายระหว่างเมืองสุโขทัยและเมืองน่าน. e-library สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม. เข้าถึงเมื่อ 18 กุมภาพันธ์ 2569.

พิเศษ เจียจันทร์พงษ์. 2568. ศาสนาและการเมืองในประวัติศาสตร์สุโขทัย-อยุธยา (พิมพ์ครั้งที่ 4). กรุงเทพฯ: มติชน.

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 26 กุมภาพันธ์ 2569

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : ปู่ไสสงครามคือใคร ทำไมเกือบได้เป็นกษัตริย์สุโขทัยต่อจากพ่อขุนรามคำแหง

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com