เปิดบันทึก "ขันทีคนสุดท้าย" ไขคำตอบธรรมเนียม เหตุใด "สนม" เลือกให้ปรนนิบัติขณะอาบน้ำ?

ทำไมสนมในวัง จึงให้ "ขันที" คอยปรนนิบัติขณะอาบน้ำ? เบื้องหลังธรรมเนียมที่หลายคนเข้าใจผิด

เมื่อพูดถึงสังคมจีนโบราณ หลัก “ชายหญิงพึงเว้นระยะ” และเรื่องศักดิ์ศรีของสตรีถูกยกให้สำคัญอย่างยิ่ง การที่บุรุษเห็นร่างกายหญิงขณะอาบน้ำอาจกลายเป็นตราบาปไปตลอดชีวิต

แต่ในพระราชวังกลับมีภาพที่ดูขัดแย้งกับค่านิยมดังกล่าว นั่นคือ สนมและพระมเหสีจำนวนไม่น้อยกลับให้ “ขันที” ยืนคอยปรนนิบัติหรือช่วยเหลือระหว่างอาบน้ำ เรื่องนี้จึงกลายเป็นประเด็นที่คนรุ่นหลังตั้งคำถามว่า เพราะเหตุใดพวกนางจึงไม่รู้สึกอับอาย

จุดสำคัญอยู่ที่ “สถานะของขันที”

คำตอบสำคัญอยู่ที่ตัวตนของขันทีเอง…. ขันทีคือชายที่ผ่านการตอน (ตัดอวัยวะเพศ) จนไม่ถือว่าเป็น “ผู้ชายโดยสมบูรณ์” ตามความหมายในยุคโบราณ ด้วยเหตุนี้ พวกเขาจึงถูกมองว่าไม่เป็นภัยต่อเกียรติยศและพรหมจรรย์ของสตรีในวัง

จากบันทึกความทรงจำของ ซุนเหยาติง (Sun Yaoting) ผู้ที่ถูกขนานนามว่าเป็นขันทีคนสุดท้ายของจีน ซึ่งเข้าวังในปี 1916 และมีชีวิตยืนยาวถึง 94 ปี ระบุว่า หน้าที่ของขันทีไม่ได้มีเพียงงานรับใช้ทั่วไป แต่รวมถึงการช่วยเหลือเจ้านายขณะอาบน้ำด้วย

เขาเคยรับใช้พระจักรพรรดินีว่านหรง มเหสีองค์สุดท้ายแห่งราชวงศ์ชิง โดยเล่าว่า ทุกครั้งที่พระจักรพรรดินีอาบน้ำจะเป็นกระบวนการที่พิถีพิถันอย่างยิ่ง มีนางกำนัลเตรียมน้ำ เครื่องหอม เสื้อผ้า ส่วนขันทีจะรับหน้าที่ช่วยงานที่ต้องใช้แรงหรือดูแลรายละเอียดต่าง ๆ

การอาบน้ำในวัง ไม่ใช่แค่ทำความสะอาด

ในราชสำนัก การอาบน้ำไม่ใช่เพียงกิจวัตร แต่เป็น “พิธีกรรม” สะท้อนฐานะและอำนาจ

พื้นที่อาบน้ำถูกสร้างอย่างหรูหรา ใช้น้ำจำนวนมาก และมีผู้รับใช้หลายคนคอยประจำการ สนมแต่ละคนมักมีขันทีประจำตัว ก่อนอาบน้ำจะมีการกำชับเรื่องอุณหภูมิน้ำ เครื่องหอม และขั้นตอนต่าง ๆ อย่างละเอียด

อย่างไรก็ตาม งานนี้ไม่ใช่งานสบาย ขันทีต้องคุกเข่า ก้มหน้า หลีกเลี่ยงการสบตาโดยตรง ความผิดพลาดเพียงเล็กน้อยอาจนำไปสู่การลงโทษหนัก เพราะในวังหลวง อำนาจของสนมบางตำแหน่งสามารถชี้เป็นชี้ตายผู้รับใช้ได้

อำนาจของสนม และแรงกดดันของขันที

แม้ขันทีจะมีสถานะต่ำในเชิงสังคม แต่ในวังหลวงพวกเขาเป็นผู้ใกล้ชิดและล่วงรู้ความลับจำนวนมาก จึงต้องมีความจงรักภักดีสูง

สำหรับสนม การมีขันทีประจำตัวช่วยให้พวกนางสะดวกสบาย ทั้งยังช่วยงานที่ต้องใช้แรง เช่น การนวดหรือดูแลร่างกาย ในสภาพแวดล้อมปิดที่ทุกอย่างถูกออกแบบมาเพื่อรับใช้ชนชั้นสูง สิ่งนี้จึงกลายเป็นธรรมเนียมเฉพาะของราชสำนัก

มองด้วยสายตาปัจจุบัน

หากมองจากมุมมองยุคใหม่ หลายคนอาจรู้สึกแปลกใจหรือไม่เข้าใจธรรมเนียมนี้ แต่ในบริบทสังคมศักดินา ซึ่งสถานะ เพศ และกฎระเบียบในวังควบคุมทุกพฤติกรรม การให้ขันทีคอยปรนนิบัติขณะอาบน้ำจึงไม่ถูกมองว่าเป็นเรื่องเสียหาย

สำหรับสนม นี่คือสิทธิพิเศษของชนชั้นสูง สำหรับขันที นี่คือหน้าที่ที่ต้องแลกด้วยความระมัดระวังอย่างสูงสุด ท่ามกลางโลกแห่งอำนาจและพิธีการอันเข้มงวดของราชสำนักจีนโบราณ