ถอดรหัส “นอมินี” (Nominee) ตัวแทนถือครองทรัพย์สินที่อาจผิดกฎหมาย | เงินทองของจริง

นอมินี (Nominee) คือ บุคคลหรือบริษัทที่ทำหน้าที่เป็นตัวแทนถือหุ้นหรือทรัพย์สินในนามของบุคคลอื่น โดยเฉพาะในบริบทของประเทศไทย นอมินีมักถูกใช้โดยให้คนไทยถือหุ้นแทนชาวต่างชาติ เพื่อให้บริษัทสามารถทำธุรกิจในประเทศไทยได้ตามกฎหมาย อย่างไรก็ตาม ในความเป็นจริงแล้ว นอมินีไม่มีอำนาจในการควบคุมหรือดำเนินธุรกิจ ซึ่งการกระทำเช่นนี้อาจมีโทษทางกฎหมายด้วย กฎหมายที่เกี่ยวข้องกับนอมินี พระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 กำหนดว่า ในธุรกิจบางประเภท ชาวต่างชาติสามารถถือหุ้นได้ไม่เกิน 49 หากถือหุ้นมากกว่านี้จะต้องมีใบอนุญาตพิเศษจากรัฐบาล และหากพบว่ามีการใช้นอมินีมาเป็นตัวแทนถือหุ้น จะถือว่าเป็นการหลีกเลี่ยงกฎหมาย การใช้นอมินีที่ถูกต้องและผิดกฎหมาย การใช้นอมินีมีทั้งกรณีที่ถูกมองว่าถูกต้องและผิดกฎหมาย: กรณีที่ถูกต้อง: - ใช้อำพรางไม่ให้คนทั่วไปรู้ว่าตัวเองมีทรัพย์สินมาก เพื่อการใช้ชีวิตอย่างสงบ - ใช้เป็นกลยุทธ์ทางการเงินสำหรับวางแผนภาษีอย่างถูกกฎหมาย กรณีที่ผิดกฎหมาย: - ใช้เพื่อเลี่ยงการตรวจสอบจากภาครัฐ - ใช้เพื่อหลีกเลี่ยงการเสียภาษี การพิจารณาว่าการใช้นอมินีผิดหรือถูก จึงขึ้นอยู่กับวัตถุประสงค์การนำไปใช้เป็นสำคัญ รูปแบบของนอมินีที่พบบ่อยในประเทศไทย ในประเทศไทย การใช้นอมินีในรูปแบบบุคคลธรรมดาเป็นรูปแบบที่พบมากที่สุด เนื่องจากทำได้แนบเนียนและกฎหมายเอาผิดได้ยาก บุคคลที่มักถูกใช้เป็นนอมินีส่วนใหญ่จะเป็นคนใกล้ชิด ลูกจ้าง หรือญาติพี่น้อง (ยกเว้นภรรยาที่จดทะเบียนถูกต้องตามกฎหมาย) 6 รูปแบบสัญญาที่ใช้กับนอมินี เพื่อเป็นหลักประกันและป้องกันความเสี่ยง มักมีการทำข้อตกลงหรือสัญญาผูกมัดคู่ขนานไว้ด้วย เพื่อสร้างความมั่นใจให้กับเจ้าของทรัพย์สินตัวจริง โดยสัญญาที่พบบ่อยมี 6 รูปแบบ: 1. สัญญากู้ยืม: เป็นสัญญาที่ทำขึ้นในรูปแบบการกู้ยืมเงิน (แต่ไม่ได้มีการกู้ยืมจริง) มักกำหนดวงเงินกู้ยืมสูงกว่ามูลค่าทรัพย์สินมาก อาจมีการจดทะเบียนสิทธิเก็บกินหรือสิทธิเหนือพื้นดินให้กับเจ้าของแท้จริง 2. สัญญาจำนอง: ให้ผู้ที่เป็นนอมินีทำสัญญาจำนำหรือจดทะเบียนจำนองกับเจ้าของตัวจริง เพื่อป้องกันการโกง เพราะเจ้าของทรัพย์แท้จริงสามารถฟ้องบังคับจำนองได้ 3. สัญญาเช่าระยะยาว: ใช้กับนอมินีที่ถือครองอสังหาริมทรัพย์แทนชาวต่างชาติ โดยทำสัญญาเช่าระยะยาว 30 ปี และจดทะเบียนที่สำนักงานที่ดิน เพื่อสร้างภาระผูกพัน 4. ขายฝาก: เมื่อจดทะเบียนขายฝากแล้ว ทรัพย์สินจะโอนกรรมสิทธิ์ไปเป็นของผู้ซื้อฝากทันที แต่มีเงื่อนไขว่าสามารถไถ่คืนได้ภายในระยะเวลา 10 ปี 5. ขายแล้วเช่ากลับคืน: นอกจากช่วยปิดบังผู้ถือกรรมสิทธิ์แท้จริงแล้ว ยังเป็นวิธีระดมเงินทุนจากอสังหาริมทรัพย์ที่ถือครองอยู่ได้ 6. โอนอสังหาริมทรัพย์ไปถือครองในรูปบริษัท: วิธีนี้ช่วยซ่อนหรืออำพรางตัวผู้ถือครองที่แท้จริง และยังเป็นการวางแผนภาษีรูปแบบหนึ่ง มาตรการป้องกันและแก้ไขปัญหานอมินีในประเทศไทย ภาครัฐได้เริ่มดำเนินมาตรการเพื่อป้องกันและแก้ไขปัญหานอมินี ดังนี้: 1. การบังคับใช้กฎหมายอย่างเข้มงวด: ตามพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 มาตรา 36 ผู้ที่ช่วยเหลือหรือสนับสนุนให้คนต่างด้าวประกอบธุรกิจโดยไม่ได้รับอนุญาต ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับตั้งแต่ 100,000 ถึง 1,000,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ 2. การพัฒนาระบบวิเคราะห์แนวโน้มพฤติกรรมของนิติบุคคล (IBAS): กรมพัฒนาธุรกิจการค้ากำลังพัฒนาระบบนี้เพื่อป้องกันและปราบปรามนอมินี และเชื่อมโยงข้อมูลระหว่างหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง 3. การจัดตั้งศูนย์ปฏิบัติการรับเรื่องร้องเรียน: กรมพัฒนาธุรกิจการค้าได้จัดตั้งศูนย์ปฏิบัติการรับเรื่องร้องเรียนความผิดเกี่ยวกับนอมินี เพื่อเป็นหน่วยงานกลางในการรับเรื่องร้องเรียนและประสานงานกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง 4. การแก้ไขกฎหมาย: สำนักงานป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน (ปปง.) กำลังแก้ไขกฎหมายเพื่อไม่ให้กรมพัฒนาธุรกิจการค้ารับจดทะเบียนบุคคลที่มีความเสี่ยงสูง และเพิ่มฐานความผิดนอมินีให้เป็นฐานความผิดตามกฎหมาย ปปง. เพื่อให้สามารถยึดและอายัดทรัพย์สินของผู้กระทำผิดได้ การใช้นอมินีส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจไทยในหลายด้าน หากต้องการให้เศรษฐกิจไทยเติบโตอย่างยั่งยืน ทุกภาคส่วนต้องร่วมมือกันป้องกันและแก้ไขปัญหานอมินี เพื่อให้ธุรกิจไทยสามารถแข่งขันได้อย่างเป็นธรรม และเงินทุนในประเทศยังคงอยู่ในมือของคนไทยอย่างแท้จริง