แสงส่อง “GEM” บนผืนทรายกิซา เมื่อพิพิธภัณฑ์ปลุกเมืองให้เคลื่อนตัวอีกครั้ง
(Photo Credit: https://www.aluxurytravelblog.com/2020/01/12/grand-egyptian-museum/)
บนที่ราบสูงกิซา แสงยามเช้าค่อย ๆ กระทบผิวหินอ่อนกึ่งโปร่งแสงของอาคารรูปทรงสามเหลี่ยมขนาดมหึมา ที่ตั้งตระหง่านอยู่ไม่ไกลจากพีระมิดทั้งสาม สถาปัตยกรรมที่ดูเรียบสงบในระยะไกลกลับสร้างความประทับใจอย่างประหลาดเมื่อเข้าใกล้ ราวกับมันกำลังเปิดบทสนทนาระหว่างอดีตกับอนาคต นี่คือ The Grand Egyptian Museum หรือ GEM พิพิธภัณฑ์ที่อียิปต์ทุ่มเวลากว่าสองทศวรรษและงบประมาณระดับพันล้านดอลลาร์สหรัฐในการสร้าง เพื่อทำหน้าที่เป็นมากกว่าที่เก็บรักษาวัตถุโบราณ แต่เป็นกลไกสำคัญของการออกแบบเมือง เศรษฐกิจ และภาพลักษณ์ใหม่ของประเทศ
กิซาเคยเป็นเพียงจุดแวะสั้น ๆ สำหรับผู้มาเยือนพีระมิด ก่อนจะเข้าตัวเมืองไคโรหรือเดินทางต่อไปยังเมืองโบราณอื่น ๆ แต่การมาถึงของ GEM ทำให้ภูมิทัศน์นี้เปลี่ยนไปอย่างชัดเจน พื้นที่กว้างกว่า 500,000 ตารางเมตรของพิพิธภัณฑ์ถูกออกแบบให้เป็นแกนกลางของย่านวัฒนธรรมแห่งใหม่ที่ผสานระบบขนส่ง พื้นที่สาธารณะ ร้านอาหาร คาเฟ่ แกลเลอรี และบูทีคโฮเต็ลที่เกิดขึ้นโดยรอบ เส้นทางเดินเท้าที่เชื่อมต่อสถานีรถไฟใต้ดินกิซากับพื้นที่พิพิธภัณฑ์ทำให้ผู้คนสามารถใช้ชีวิตร่วมกับประวัติศาสตร์ได้ในแบบที่เมืองนี้ไม่เคยมีมาก่อน
(Photo Credit: https://ramsestours.com/grand-egyptian-museum-private-tour-discover-the-treasures-of-ancient-egypt/)
นักท่องเที่ยวที่เคยใช้เวลาเพียงไม่กี่ชั่วโมงในกิซาเริ่มอยู่ต่อข้ามคืน รายได้ใหม่จึงกระจายเข้าสู่ย่านนี้อย่างเป็นรูปธรรม ร้านงานฝีมือและกิจการท้องถิ่นขยายตัวตามความต้องการของผู้มาเยือนที่ต้องการสัมผัสเมืองมากกว่าการเร่งรีบถ่ายรูปกับพีระมิดแล้วจากไป ข้อมูลหลายแห่งชี้ว่ามูลค่าที่ดินในบริเวณใกล้ GEM เพิ่มขึ้นกว่า 30 เปอร์เซ็นต์ภายในช่วงห้าปีที่ผ่านมา และเกิดการจ้างงานใหม่เป็นจำนวนมากในภาคบริการและงานสร้างสรรค์ เมืองที่เคยเงียบเหงาหลังพระอาทิตย์ตก ค่อย ๆ กลายเป็นเมืองที่มีชีวิต ทั้งจากผู้คนในพื้นที่และผู้มาเยือนที่ใช้เวลาค้นหาประสบการณ์ใหม่ในย่านวัฒนธรรมที่กำลังก่อรูปขึ้นอย่างชัดเจน
หากเดินเข้าใกล้อาคารมากขึ้น รายละเอียดของงานออกแบบเริ่มเผยตัวตนตามแสงที่เปลี่ยนไป ผู้ออกแบบ Heneghan Peng Architects ใช้รูปทรงสามเหลี่ยมและแนวแกนที่วางตามทิศทางของพีระมิดทั้งสามเพื่อให้สถาปัตยกรรมสื่อสารกับภูมิทัศน์โดยรอบโดยไม่ต้องใช้คำอธิบายใด ๆ ผิวอาคารที่ทำจากหินอ่อนอาละบาสเตอร์ (Alabaster) กึ่งโปร่งแสงทำหน้าที่เป็นเหมือนเครื่องกรองแสงทะเลทรายที่ทั้งแข็งแรงและอบอุ่นในเวลาเดียวกัน
(Photo Credit: https://www.egypttourstraviio.com/en-US/blog/grand-egyptian-museum-complete-visitor-guide)
(Photo Credit: https://www.egypttourstraviio.com/en-US/blog/grand-egyptian-museum-complete-visitor-guide)
(Photo Credit: https://www.memphistours.co.uk/egypt/egypt-travel-guide/cairo-attractions/wiki/the-solar-boat)
เมื่อก้าวเข้าสู่โถง Grand Hall ความรู้สึกของเวลาเริ่มเปลี่ยนไปอย่างช้า ๆ ผู้มาเยือนพบกับรูปปั้นรามเสสที่ 2 สูงกว่า 10 เมตร ตั้งอยู่ท่ามกลางพื้นที่สูงตระหง่าน ก่อนจะค่อย ๆ ไต่ระดับขึ้นสู่ Grand Staircase ที่จัดเรียงรูปปั้นขนาดใหญ่ของฟาโรห์และเทพเจ้าต่าง ๆ ในบรรยากาศที่แสงและเงาถูกออกแบบอย่างพิถีพิถันให้เคลื่อนอารมณ์ผู้ชมจากโลกปัจจุบันเข้าสู่โลกของอารยธรรมโบราณ การจัดแสดงภายในส่วนสำคัญได้รับการออกแบบโดยทีมงานจากเยอรมนีภายใต้ธีม Life, Death and Afterlife ที่ตั้งใจให้ผู้ชมไม่เพียงเห็นวัตถุ แต่เข้าใจความหมายของพิธีกรรม การใช้ชีวิต และแนวคิดเรื่องโลกหน้าในวัฒนธรรมอียิปต์ ไม่ไกลจากบันไดใหญ่คือเสาโอเบลิสก์ของรามเสสที่ 2 ยาวกว่า 16 เมตร ซึ่งถูกติดตั้งให้ลอยเหนือพื้น ผู้ชมสามารถเดินลอดใต้เสาเพื่อเห็นงานสลักด้านล่างอย่างใกล้ชิด บริเวณถัดไปคือเรือสุริยะของกษัตริย์คูฟู (Khufu Ship) ความยาวกว่า 42 เมตร ซึ่งถูกย้ายมาจากบริเวณพีระมิดอย่างพิถีพิถันและได้รับการจัดแสดงในอาคารเฉพาะที่ควบคุมอุณหภูมิอย่างละเอียด วัตถุเหล่านี้ไม่ใช่เพียงสิ่งจัดแสดงระดับโลก แต่เป็นตัวอย่างของการตีความวัฒนธรรมผ่านงานออกแบบพิพิธภัณฑ์ร่วมสมัยที่ทำให้ผู้ชมรู้สึกว่ากำลังก้าวเข้าสู่เรื่องราวมากกว่าการชมสิ่งของที่ตั้งอยู่หลังตู้กระจก
(Narciso Arellano/Unsplash)
ในอีกมิติหนึ่ง GEM คือศูนย์กลางความรู้ที่สำคัญที่สุดแห่งหนึ่งในภูมิภาคตะวันออกกลาง ห้องปฏิบัติการอนุรักษ์ที่ทันสมัยกว่า 10 ห้องทำงานวิจัยเกี่ยวกับโบราณวัตถุทุกประเภท ตั้งแต่การวิเคราะห์เส้นใยสิ่งทอที่มีอายุหลายพันปี ไปจนถึงการใช้เทคนิคถ่ายภาพสามมิติและระบบ AI เพื่อศึกษาชั้นสีและวัสดุที่เคยใช้ในยุคโบราณ มหาวิทยาลัยอเมริกันแห่งไคโร (The American University in Cairo: AUC) ระบุว่า GEM จะเป็นศูนย์กลางของงานร่วมมือด้านอียิปต์วิทยาระดับโลกที่รวมนักวิจัยจากหลายประเทศเข้ามาทำงานร่วมกับผู้เชี่ยวชาญท้องถิ่น การเปิดให้ประชาชนทั่วไปเห็นกระบวนการอนุรักษ์ผ่านห้องแล็บที่มองเห็นจากพื้นที่จัดแสดง ยังทำให้พิพิธภัณฑ์เป็นพื้นที่แห่งการเรียนรู้ที่เชื่อมวิทยาศาสตร์กับศิลปะโบราณได้อย่างเป็นรูปธรรม
ด้านเศรษฐกิจ GEM เป็นเครื่องยนต์ตัวใหม่ของประเทศตามข้อมูลจากหลายสำนักข่าวรัฐบาลอียิปต์ตั้งเป้าเพิ่มจำนวนผู้มาเยือนประเทศให้ถึง 30 ล้านคนภายในปี 2028 และคาดว่าภาคการท่องเที่ยวจะขยับสัดส่วนขึ้นไปถึงร้อยละ 10 ของเศรษฐกิจประเทศ GEM ยังได้รับการรับรองในระดับ EDGE Advanced ซึ่งยืนยันมาตรฐานการประหยัดพลังงานและการใช้ทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพ ช่วยเปิดประตูให้โครงการที่เกี่ยวข้องสามารถเข้าถึงเงินทุนด้านสิ่งแวดล้อมและกองทุน ESG จากนานาชาติได้ นักวิเคราะห์หลายรายอธิบายว่า GEM ทำหน้าที่เป็น โครงการแม่เหล็กเศรษฐกิจระดับชาติ ที่สร้างแรงกระเพื่อมทางเศรษฐกิจตั้งแต่ช่วงก่อสร้างจนถึงการเปิดดำเนินงาน ตัวเลขการลงทุนในโรงแรมใหม่กว่า 19,000 ห้อง และแผนพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานท่องเที่ยวรอบกิซา สะท้อนให้เห็นวิสัยทัศน์ในการเปลี่ยนพื้นที่นี้ให้กลายเป็นเมืองท่องเที่ยวคุณภาพสูงระดับนานาชาติ
ในมิติของเศรษฐกิจสร้างสรรค์ GEM กำลังทำให้อียิปต์ก้าวออกจากภาพจำเดิม ๆ ของประเทศท่องเที่ยวราคาย่อมเยา ไปสู่จุดยืนใหม่ที่ใช้สินทรัพย์ทางวัฒนธรรมขนาดมหึมาเป็นแกนกลางของการลงทุนและนวัตกรรม ผู้ประกอบการท้องถิ่นเริ่มพัฒนาสินค้า งานออกแบบ และประสบการณ์ท่องเที่ยวที่หยิบแรงบันดาลใจจากอียิปต์โบราณมาใช้ด้วยวิธีร่วมสมัยมากขึ้น ย่านรอบพิพิธภัณฑ์จึงไม่เพียงเป็นพื้นที่ท่องเที่ยว แต่เริ่มกลายเป็นคลัสเตอร์สร้างสรรค์ที่มีชีวิตและมีอัตลักษณ์เฉพาะของเมือง
(Alexander Psiuk/Unsplash)
(Yan Ma/Unsplash)
เมื่อมองไกลออกไปนอกผืนทรายกิซา หลายเมืองทั่วโลกเคยใช้วัฒนธรรม พิพิธภัณฑ์ และแหล่งความรู้มาใช้ขับเคลื่อนเศรษฐกิจเมืองมาแล้ว เช่น บิลเบาในสเปนใช้ Guggenheim Museum เปลี่ยนอดีตเมืองอุตสาหกรรมให้กลายเป็นศูนย์รวมศิลปะร่วมสมัยจนเกิดคำว่า Bilbao Effect ที่นักเศรษฐกิจเมืองยกเป็นตัวอย่างคลาสสิกของการฟื้นฟูเมืองด้วยวัฒนธรรม อาบูดาบีสร้าง Louvre Abu Dhabi ขึ้นเป็นตัวเร่งให้เกิด Saadiyat Cultural District ที่ทำให้ทั้งเกาะกลายเป็นจุดหมายด้านวัฒนธรรมระดับภูมิภาค นอกจากนี้ยังมี Copenhagen ที่ใช้ศูนย์ศิลปะและพิพิธภัณฑ์ริมน้ำเป็นส่วนหนึ่งของการพัฒนาเมืองแบบ Sustainable Urbanism และ Seoul ที่ใช้อาคาร Dongdaemun Design Plaza เป็นแกนกลางของเศรษฐกิจสร้างสรรค์จนเกิดคลัสเตอร์ดีไซน์ขนาดใหญ่ในเวลาไม่นาน กรณีศึกษาทั้งหมดนี้มีต้นทางต่างกัน แต่มีแกนกลางเดียวกัน เมืองที่ลงทุนในพื้นที่เรียนรู้ สถาปัตยกรรมที่มีพลังทางสัญลักษณ์ และประสบการณ์ที่ทำให้ผู้คนอยากกลับมาอีกครั้ง ผลลัพธ์ไม่ได้จำกัดอยู่ที่นักท่องเที่ยวเพิ่ม แต่ทำให้เกิดธุรกิจใหม่ ดึงดูดแรงงานสร้างสรรค์ และยกระดับศักดิ์ศรีของเมืองบนเวทีโลก
(Marek Okon/Unsplash)
คำถามที่สำคัญกว่าคือ แล้วประเทศไทยจะอยู่ตรงไหนบนแผนที่การพัฒนาแบบนี้ได้บ้าง? กรุงเทพมหานคร เชียงใหม่ ภูเก็ต หรือแม้แต่เมืองประวัติศาสตร์อย่างอยุธยา ต่างมีวัฒนธรรมเป็น “ทุนดั้งเดิม” ที่แข็งแรง หากได้รับการออกแบบเชิงประสบการณ์อย่างลึกซึ้ง ลงทุนในศูนย์การเรียนรู้ที่มีคุณภาพ และเชื่อมโยงพื้นที่วัฒนธรรมเข้ากับระบบขนส่งและเศรษฐกิจเมืองแบบเป็นเนื้อเดียวกัน เมืองไทยเองก็อาจสร้าง Thai Effect ของตัวเองได้เช่นเดียวกับที่กิซาและบิลเบาเคยทำมาแล้ว บางทีสิ่งที่ GEM สะท้อนให้เราเห็นจึงไม่ใช่เพียงความยิ่งใหญ่ของอารยธรรมอียิปต์ แต่คือบทเรียนว่า เมื่อเมืองเลือก “ลงทุนกับความหมาย” มากพอ วัฒนธรรมจะไม่ใช่ของเก่าในตู้จัดแสดงอีกต่อไป หากจะกลายเป็นพลังที่ขับเคลื่อนเศรษฐกิจ เมือง และอนาคตของผู้คนได้
ที่มา: บทความA new chapter for Egypt’s economy: The GEM redefines investment opportunities
บทความ A New Era in Egyptology: The Grand Egyptian Museum Opens its Doors
บทความ Egypt opens Grand Egyptian Museum, eyes tourism boom, economic lift
บทความ Egypt Unveils the Grand Egyptian Museum, Poised to Revolutionize Its Tourism Sector and Drive Economic Growth Through Unmatched Cultural Experiences
บทความ Five advantages that put the Grand Egyptian Museum ahead of the world’s museums
บทความ More than $1 billion and two decades later, the Grand Egyptian Museum is finally ready to share its treasures
บทความ Inside the Grand Egyptian Museum in Giza: Tutankhamun’s gold mask, Ramses II’s statue and many more ancient treasures
บทความ The grand economic impact of the Grand Egyptian Museum
บทความ The Grand Egyptian Museum Fully Opens, Completing Giza’s New Cultural Landmark
บทความ Tutankhamun has a new stage in Egypt. Meet the architect behind its creation