พระเจ้าพร้าโต้ พระเก่าแก่อายุ 300 กว่าปีเมืองแพร่ มีที่มาอย่างไร

พระเจ้าพร้าโต้ วัดศรีดอนคำตำบลห้วยอ้อ อำเภอลอง จังหวัดแพร่ พระพุทธรูปที่สร้างขึ้นด้วยวิธีการที่เป็นเอกลักษณ์ ทำจากไม้แก่นจันทน์ทั้งองค์แกะสลัก ด้วยศรัทธาของประชาชนและฝีมือของช่างที่กำหนดว่าจะแกะให้เสร็จภายใน 1 วัน (เริ่มแกะตั้งแต่ดวงอาทิตย์ขึ้น-เสร็จทันดวงอาทิตย์ตก) จึงมีอีกชื่อว่า “พระเจ้าทันใจ”

พระเจ้าพร้าโต้ วัดศรีดอนคำ

จากหลักฐานประวัติศาสตร์เมืองลอง เกี่ยวกับการสร้าง “วัดศรีดอนคำ” (บ้างเรียก วัดพระธาตุห้วยอ้อ, วัดห้วยอ้อ) เมื่อครั้งพระยาลำปางและพระยานครแพร่ช่วยกันบูรณะ พร้อมกับการสร้างโบสถ์และพระวิหาร เมื่อ พ.ศ. 2236 ครั้งนั้นโดยนำไม้แก่นจันทน์ทั้งต้นมาแกะสลักเป็นพระพุทธรูป 5 องค์ ตามคติ “พระเจ้า 5 พระองค์”

การแกะสลักพระพุทธรูปทั้ง 5 องค์ ช่างใช้มีดพร้า หรืออีโต้ ถาก, แกะไม้จนเป็นรูปทรง จึงเป็นที่มาของชื่อพระพุทธรูป แม้มองผิวเผินอาจดูเหมือนว่างานยังไม่แล้วสำเร็จ ยังไม่เรียบร้อย แต่ถ้าพิจารณาจะเห็นความละเอียดซับซ้อนในองค์พระ และเอกลักษณ์ฝีมือช่างพื้นบ้านล้านนา ที่ยากจะลอกเลียนแบบ

การแกะสลักมีการกำหนดสัดส่วนและลักษณะองค์พระพุทธรูปที่สังเกตได้ชัดเจนคือ ส่วนเศียรเป็นทรงสูงใหญ่เกศแหลม, ส่วนของพระพักตร์นั้น พระนาสิก พระนลาฏ พระขนง พระโอษฐ์ และพระกรรณ มีขอบเส้นใหญ่เป็นพิเศษ, ส่วนพระกร พระอุระ พระองค์ และพระชงฆ์ ลักษณะเป็นเหลี่ยมมน คล้ายกับพระที่สร้างใหม่ยังไม่ได้ขัดเกลา, นิ้วพระบาท และนิ้วพระหัตถ์ใหญ่น่าเกรงขาม, ส่วนฐานพระเป็นฐานเขียงบัวคว่ำบัวหงาย ตรงกลางเป็นเส้นกระดูกงู

สำหรับพระพุทธรูปที่แกะสลักทั้ง 5 องค์ นั้น องค์ที่ 1 เป็นพระขนาดใหญ่ สูง 3 เมตร 1 องค์ หน้าตักกว้าง 1.5 เมตร ที่เหลือ 4 องค์ เป็นพระพุทธรูปขนาดเล็ก องค์ที่ 1, 3, 4 และ 5 เดิมประดิษฐานอยู่วัดศรีดอนคำ แต่องค์ที่ 4 ถูกโจรกรรมไปก่อนหน้านี้ ส่วนองค์ที่ 2 กรมศิลปากรอัญเชิญไปประดิษฐานที่ไร่แม่ฟ้าหลวง จังหวัดเชียงราย ปัจจุบันจึงเหลือเพียงองค์ที่ 1, 3 และ 5 อยู่ที่พิพิธภัณฑ์ของวัดศรีดอนคำ

ปัจจุบันนอกจากพระเจ้าพร้าโต้ ทั้ง 3 องค์แล้ว พิพิธภัณฑ์ของวัดศรีดอนคำ ยังมีพระพุทธรูปขนาดเล็กที่เรียกว่า “พระเจ้าไม้ปั๋นต๋น” หรือ “พระเจ้าไม้พันองค์” ที่แกะสลักจากไม้สัก, ไม้บุนนาค, ไม้พยุง ฯลฯ กว่า 1,000 องค์ ของประชาชนที่สร้างเป็นพุทธบูชา, แก้บน ฯลฯ สะสมและจัดแสดงอยู่ด้วย

อ่านเพิ่มเติม :

• “พระพุทธสิหิงค์” ในพระที่นั่งพุทไธสวรรย์ ทำไมถึงเป็นปางสมาธิ ขัดสมาธิราบ ต่างจากที่อื่น?
• หลัง พ.ศ. 2400 คนล้านนาเรียกตัวเองว่า “คนเมือง” แต่ก่อนหน้านั้นทำไมเรียกว่า “ลาว”
  

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง :

พระมหาสิทธิชัย ชยสิทฺธิ, พระอนุสรณ กิตฺติวณฺโณ และอภิชา สุขจีน. “พระเจ้าพร้าโต้: มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมอําเภอลองจังหวัดแพร่” ใน, วารสารบัณฑิตศึกษาปริทรรศน์ มจร วิทยาเขตแพร่ ปีที่ 7 ฉบับที่ 2 (กรกฎาคม-ธันวาคม 2564)

กองบรรณาธิการข่าวสด. เดินสายไหว้พระพุทธทั่วไทย, สำนักพิมพ์มติชน 2552.

“พระเจ้าพร้าโต้ พระพุทธรูปแกะสลักจากพร้าโต้” ใน <https://www.museumthailand.com/th>

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 27 สิงหาคม 2567

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : พระเจ้าพร้าโต้ พระเก่าแก่อายุ 300 กว่าปีเมืองแพร่ มีที่มาอย่างไร

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com