สิ่งที่ควรรู้ถ้าต้องใช้ยาลดกรดไปอีกนาน

ยาลดกรดในกระเพาะอาหาร หรือที่บางคนเรียกว่ายาโรคกระเพาะกันนั้น ยากลุ่มที่มีการใช้มาก คือ ยากลุ่ม Proton Pump Inhibitors หรือใช้ชื่อย่อง่าย ๆว่า ยากลุ่ม PPIs

ปกติเวลาที่มีการหลั่งกรดได้นั้นจะต้องอาศัยกระบวนการหนึ่งเพื่อไปกระตุ้นให้เซลล์ที่ทำหน้าที่หลั่งกรดทำงานก่อน ยากลุ่มนี้ก็จะไปยับยั้งกระบวนการดังกล่าวครับ เซลล์ที่ทำหน้าที่หลั่งกรดจึงไม่ถูกกระตุ้นครับ กรดจึงถูกหลั่งออกมาน้อยลง…..เผอิญว่ากระบวนการที่ไปกระตุ้นเซลล์ที่ทำหน้าที่ในการหลั่งกรดนั้น มันต้องใช้โปรตอน (Proton) ปั๊มเข้าไปในเซลล์ที่หลั่งกรดก่อน เค้าจึงเรียกยากลุ่มนี้ว่า “ยากลุ่ม Proton Pump Inhibitors” หรือ “ยากลุ่ม PPIs”

เนื่องจากว่ายากลุ่มนี้สามรถช่วยลดกรดที่จะไประคายเคืองทางเดินอาหารได้ จึงมีการใช้ยากลุ่มนี้เพื่อป้องกันระคายเคืองทางเดินอาหารจากยาแก้อักเสบ หรือที่เค้าเรียกกันว่า ยากลุ่ม NSIDs ครับ จึงมีบางคนสับสนว่า “ตัวเองแค่กล้ามเนื้ออักเสบ ไม่ได้เป็นโรคกระเพาะซะหน่อย ทำไมต้องได้ยาโรคกระเพาะด้วย”

ยากลุ่มนี้มีประสิทธิภาพในการลดกรดสูงครับ เป็นยากลุ่มแรก ๆ ที่นึกถึง (หากต้องการใช้ยาเพื่อลดกรด) พบว่า มีการสั่งใช้ยากลุ่ม PPIs ในผู้ป่วยจำนวนมากแล้วมักก็เป็นการใช้ยาในระยะยาวด้วย จึงมีการทบทวนข้อมูลด้านความปลอดภัยของการใช้ยาในระยะยาว

ผลของการใช้ยากลุ่ม PPIs ในระยะยาวจะมีผลต่อระบบต่าง ๆ เช่น ผลต่อระบบทางเดินอาหาร ผลต่อไต ผลต่อระบบหัวใจและหลอดเลือด ผลต่อระบบทางเดินหายใจ ผลต่อระบบจิตประสาท ผลต่อกระดูก ฯลฯ

ขอยกตัวอย่างผลของการใช้ยากลุ่ม PPIs ในระยะยาว คืออย่างนี้ครับ ปกติกรดในกระเพาะอาหารมันจะช่วยในการดูดซึมสารอาหารหลายตัว เช่น วิตามินบี 12 แคลเซียม แมกนีเซียม และเหล็ก การที่เราต้องใช้ยาลดกรดเป็นเวลานาน ก็จะทำให้เราเสี่ยงต่อการขาดสารอาหารเหล่านี้ได้ครับ ผู้ที่ต้องใช้ยากลุ่ม PPIs ในระยะยาว อาจพิจารณาเสริมอาหารที่มีสารอาหารพวกนี้นะครับ

อีกตัวอย่างหนึ่งครับ เรื่องผลต่อกระดูก คือมีการศึกษาทบทวนเอกสาร วรรณกรรม อย่างเป็นระบบ (meta-analysis) พบว่าความเสี่ยงต่อการเกิดกระดูกหักเพิ่มขึ้นประมาณ 30% อย่างมีนัยสำคัญ มีคำแนะนำออกมาว่า “ควรเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิดในผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิดกระดูกหักอยู่แล้วอย่างน้อย 1 ปัจจัย เช่น ผู้ที่ใช้ยากลุ่มสเตียรอยด์หรือหญิงวัยหมดประจำเดือน เป็นต้น”

วัยผู้สูงอายุจะมีโอกาสเกิดผลข้างเคียงจากการใช้ยาได้ง่ายกว่าวัยหนุ่มสาวนะครับ อีกอย่างผู้สูงอายุก็มีการทำงานของอวัยวะต่าง ๆ ลดลงด้วยครับ ดังนั้นหากมีการใช้ยาลดกรดกลุ่ม PPIs ในระยะยาวควรไปปรึกษาเภสัชฯ ดูนะครับ ว่าเราจะมีความเสี่ยงในการเป็นโรคนั้นโรคนี้หรือไม่