อย่าเรียกผิด ทิด VS สมี ใช่เรียกอดีตพระ แต่ความหมายต่างฟ้ากับเหว
รู้จัก ‘ทิด’ กับ ‘สมี’ สองคำเรียกอดีตพระภิกษุ ในศาสนาพุทธ สื่อความหมายแตกต่างกันสิ้นเชิง อย่าเรียกใช้ผิด
ในสังคมไทย สังคมพุทธ เรามักได้ยินคำว่า ‘ทิด’ และ ‘สมี’ ใช้เรียกคนที่เคยบวชเป็นพระภิกษุสงฆ์ แล้วเปลี่ยนสมณเพศเป็นบรรพชิต แต่หลายคนอาจยังไม่เข้าใจความหมายที่แท้จริงและบริบทการใช้งานของทั้ง 2 คำนี้ ว่ามีความแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิงทั้งในด้านความหมายและที่มา อย่าเรียกสลับกันแบบผิดๆ
ทิด’ คือใครในศาสนาพุทธ
คำว่า ‘ทิด’ คือคำเรียกบุรุษที่ลาสิกขา (สึก) ออกมาอย่างถูกต้องตามพระธรรมวินัย ที่มาของคำนี้สันนิษฐานว่าเพี้ยนมาจากคำว่า ‘บัณฑิต’ (บัน-ทิด) หมายถึงผู้มีความรู้ ผู้สำเร็จการศึกษา การที่ชายได้บวชเรียนในพระพุทธศาสนาถือว่าเป็นการได้ศึกษาหาความรู้ ฝึกฝนตนเอง เมื่อสึกออกมาจึงเปรียบเสมือนบัณฑิตผู้มีความรู้ติดตัว
การเรียก ‘ทิด’ จึงเป็นการให้เกียรติ ยกย่อง มักใช้เป็นคำนำหน้าชื่อของชายที่เคยบวชเรียนมาแล้ว เช่น ทิดสมชาย, ทิดศักดิ์ เป็นต้น บุคคลที่ถูกเรียกว่าทิดคือผู้ที่ลาสิกขาโดยสมัครใจและยังคงเป็นที่นับถือของคนทั่วไป
‘สมี’ ใช้เรียกพระที่ทำผิดวินัยสงฆ์ร้ายแรง
ส่วนคำว่า ‘สมี’ มีความหมายในทางตรงกันข้ามอย่างสิ้นเชิง ใช้เรียกอดีตพระภิกษุที่ต้องอาบัติ ‘ปาราชิก’ ซึ่งเป็นอาบัติหรือความผิดที่ร้ายแรงที่สุดในพระธรรมวินัย
เมื่อพระภิกษุต้องอาบัติปาราชิก จะขาดจากความเป็นพระภิกษุทันที ต้องถูกขับออกจากหมู่สงฆ์ ไม่สามารถกลับมาบวชใหม่ได้อีกตลอดชีวิต
คำว่า ‘สมี’ จึงเป็นคำที่มีความหมายเชิงลบ รุนแรง แสดงถึงความไม่เคารพ ใช้เรียกผู้ที่สร้างความเสื่อมเสียให้แก่มณฑิลของพระพุทธศาสนา
อาบัติปาราชิก 4 ข้อ มีอะไรบ้าง?
อาบัติปาราชิกซึ่งเป็นเหตุให้ถูกเรียกว่า ‘สมี’ มี 4 ประการ ดังนี้
- เสพเมถุน: การมีเพศสัมพันธ์
- ลักทรัพย์: การถือเอาสิ่งของที่เจ้าของไม่ได้ให้ มีมูลค่าตั้งแต่ 5 มาสก (ประมาณ 1 บาท) ขึ้นไป
- ฆ่ามนุษย์: การพรากชีวิตมนุษย์ หรือใช้ให้ผู้อื่นฆ่า
- อวดอุตริมนุสธรรม: การกล่าวอ้างคุณวิเศษที่ไม่มีในตน เช่น อ้างว่าตนเป็นพระอรหันต์ หรือบรรลุฌานชั้นสูง
ตารางเปรียบเทียบความแตกต่าง ทิด VS สมี
ข้อสังเกต ทิด สมี สถานะการออกจากสมณเพศ ลาสิกขาโดยสมัครใจและถูกต้อง ถูกขับออกจากความเป็นพระเพราะต้องอาบัติร้ายแรง ความหมายของคำเรียก เป็นการให้เกียรติ (มาจากคำว่า บัณฑิต) เป็นการตำหนิ ประณาม สถานะทางพระวินัย ขาดจากความเป็นพระ แต่ไม่ผิดร้ายแรง ขาดจากความเป็นพระ และมีความผิดร้ายแรงติดตัว การกลับมาบวชใหม่ สามารถบวชใหม่ได้ ไม่สามารถบวชได้อีกตลอดชีวิต
โดยสรุป ‘ทิด’ คือคำเรียกที่แสดงความยกย่องนับถือสำหรับชายที่เคยบวชเรียนและสึกออกมาอย่างถูกต้อง ในขณะที่ ‘สมี’ คือคำเรียกเชิงตำหนิสำหรับผู้ที่ประพฤติผิดพระวินัยอย่างร้ายแรงจนต้องถูกขับออกจากหมู่สงฆ์และสร้างความเสื่อมเสียให้แก่พระพุทธศาสนา การเข้าใจและเลือกใช้คำทั้งสองให้ถูกต้องจึงเป็นสิ่งสำคัญที่แสดงถึงความเข้าใจในหลักพระพุทธศาสนาและวัฒนธรรมไทย