"ฟ้าใส" กับชีวิตทุกช่วงวัยในยุคเศรษฐกิจดิจิทัล

กว่า 53 ปีแล้ว ที่ ดร.ป๋วย อึ๊งภากรณ์ หรือ “อ.ป๋วย” อดีตผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศไทยได้เขียนบทความเรื่อง “คุณภาพแห่งชีวิต ปฏิทินแห่งความหวัง : จากครรภ์มารดาถึงเชิงตะกอน” ซึ่งแม้ว่าจะเป็นเพียงบทความสั้น ๆ เพียงไม่กี่หน้า แต่ก็ได้กระตุกความคิดของผู้คนในสังคมไทยมายาวนานมากกว่าครึ่งศตวรรษโดยเฉพาะเรื่อง “คุณภาพชีวิต” ของคนธรรมดาตลอดช่วงชีวิต ตั้งแต่ตอนอยู่ในท้องแม่จนถึงวันสุดท้ายของชีวิตมาถึงยุคปัจจุบัน การตั้งคำถามเกี่ยวกับคุณภาพชีวิตที่ดีของประชาชนยังไม่เคยเปลี่ยนไป แต่โลกในปี 2569 นั้น แตกต่างจากเมื่อ 53 ปี ที่แล้ว อย่างสิ้นเชิง

วารสารพระสยาม BOT Magazine ขอพาท่านผู้อ่านไปตามติดชีวิตของคนไทย ผ่านเรื่องราวของ “ฟ้าใส” ตั้งแต่เพิ่งลืมตาดูโลกไปจนถึงวัยชรา ว่าชีวิตในยุคเศรษฐกิจดิจิทัลของเธอจะเป็นอย่างไร? และธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ผู้มีหน้าที่ดูแลระบบเศรษฐกิจการเงินให้มีเสถียรภาพ จะมีส่วนเกี่ยวข้องกับคุณภาพชีวิตของฟ้าใสอย่างไรบ้าง

เศรษฐกิจยุคดิจิทัล (Digital Economy) คืออะไร?

Digital Economy คือ ระบบเศรษฐกิจที่ขับเคลื่อนด้วยเทคโนโลยีดิจิทัล อินเทอร์เน็ต และข้อมูล ในทุก ๆ กิจกรรมทางเศรษฐกิจ ไม่ว่าจะเป็นการผลิต การค้า การบริการ การทำธุรกรรม และการชำระเงิน ต่างก็เชื่อมโยงกันผ่านแพลตฟอร์มดิจิทัล

สำหรับประเทศไทย เศรษฐกิจดิจิทัลของไทยมีมูลค่าราว 6% ของจีดีพี1 มีขนาดใหญ่เป็นอันดับสองในอาเซียน โดยมี “การเงินดิจิทัล (Digital Finance)” หรือระบบการเงินที่ทำงานผ่านเทคโนโลยีดิจิทัล เป็นปัจจัยขับเคลื่อนสำคัญ ไม่ว่าจะเป็นการโอนเงินออนไลน์ การจ่ายเงินด้วย QR code การจ่ายเงินโดยใช้ e-wallet การกู้เงินผ่านแอปพลิเคชันบนโทรศัพท์มือถือ ซึ่งได้เปลี่ยนแปลงการทำธุรกรรมทางการเงินแบบดั้งเดิมไปอย่างหน้ามือเป็นหลังมือ เพราะในอดีตในการทำธุรกรรมส่วนใหญ่ต้องใช้เงินสดและต้องเดินทางไปที่สาขาธนาคารเป็นหลัก

ทั้งนี้ พัฒนาการครั้งสำคัญที่พลิกโฉมการธุรกรรมทางการเงินในไทยไปอย่างมากก็คือ การเข้ามาของระบบพร้อมเพย์ในปี 2559 ซึ่งทำให้คนไทยโอนเงินได้ง่าย ๆ ผ่านเบอร์โทรศัพท์ และเลขบัตรประจำตัวประชาชน และได้รับความนิยมเพิ่มขึ้นต่อเนื่องจนตอนนี้มีผู้ใช้พร้อมเพย์มากกว่า 92 ล้านหมายเลข และมีการโอนเงินผ่านพร้อมเพย์ต่อวันเฉลี่ยสูงถึงกว่า 75 ล้านรายการ

ชีวิตดิจิทัลที่เริ่มขึ้นตั้งแต่ยังอยู่ในท้องแม่

เมื่อพ่อกับแม่ของฟ้าใสรู้ข่าวว่าตั้งครรภ์ ก็ได้ถ่ายรูปผลการตรวจส่งไปในกลุ่มไลน์ครอบครัวใหญ่และเพื่อนสนิทเพื่อแจ้งข่าวด้วยความดีใจ และภายในไม่ถึงชั่วโมงการเริ่มต้นชีวิตของฟ้าใสก็มีสักขีพยานดิจิทัลจำนวนมาก ทุกคนต่างก็ตื่นเต้นทุกครั้งที่ได้เห็นพัฒนาการของน้องฟ้าใสผ่านฟิล์มอัลตราซาวนด์

เมื่อถึงคราวต้องฝากครรภ์ แม้โรงพยาบาลใกล้บ้านจะมีคนใช้บริการหนาแน่น แต่เดี๋ยวนี้ก็มีระบบนัดหมายออนไลน์ผ่านแอปพลิเคชัน ซึ่งสะดวกสบายกว่าในอดีตมาก อีกทั้งยังมีโซเชียลมีเดียให้ความรู้คุณแม่มือใหม่ที่คุณหมอแนะนำไว้ให้เตรียมตัวต้อนรับน้องฟ้าใสในวันที่ลืมตามาดูโลก

ที่โรงพยาบาลเมื่อ 53 ปีที่แล้วรับชำระค่าตรวจครรภ์เป็นเงินสด ครอบครัวที่มีฐานะหน่อยอาจจะจ่ายด้วยเช็ค มีเพียงไม่กี่ครัวเรือนที่เข้าถึงบัตรเครดิต และโรงพยาบาลขนาดใหญ่บางแห่งเท่านั้นที่มีเครื่องรูดบัตรแบบใช้มือไถ แต่คุณพ่อน้องฟ้าใสไม่ต้องกังวลว่าเงินสดที่พกติดตัวไปจะพอจ่ายค่าตรวจครรภ์หรือเปล่า ทุกวันนี้แม้แต่โรงพยาบาลที่ห่างไกลก็รับสแกนจ่ายผ่าน QR code แตะจ่ายด้วยบัตรเครดิต บางแห่งยังมีโปรโมชันร่วมกับธนาคารพาณิชย์ให้สามารถผ่อนจ่ายค่าคลอดผ่านบัตรเครดิต 0% 10 เดือน

เมื่อใกล้ถึงกำหนดคลอด รีวิวสินค้าเด็กอ่อนผ่านโซเชียลมีเดียต่าง ๆ ก็ช่วยให้คุณแม่ของฟ้าใสเปรียบเทียบคุณภาพและราคา สามารถสั่งซื้อสินค้าที่ถูกใจได้จากแพลตฟอร์ม e-commerce มีให้เลือกหลากหลาย ทำให้ปัจจุบันตลาด e-commerce ของไทยมีมูลค่าราว 1 ล้านล้านบาท และยังมีแนวโน้มเติบโตต่อเนื่อง2

เมื่อฟ้าใสน้อยลืมตาดูโลก ครอบครัวและเพื่อนฝูงต่างก็ปิติยินดี พ่อกับแม่ถ่ายรูปฟ้าใสแทบทุกวันจน โทรศัพท์เต็มไปด้วยรูปเด็กหญิงตัวน้อย แต่ก็ไม่ใช่ปัญหาเลยเพราะคุณพ่อของฟ้าใสได้เรียบร้อยแล้ว แถมบางครั้งยังนึกสนุกให้ AI ช่วยวิเคราะห์ว่าน้องฟ้าใสหน้าตาเหมือนพ่อหรือแม่มากกว่า

สิ่งที่พ่อแม่ฟ้าใสทำ กลายเป็นวิถีชีวิตปกติของคนในยุคเศรษฐกิจดิจิทัลไปแล้ว สินค้าและบริการต่าง ๆ ที่ผู้คนใช้กันในชีวิตประจำวัน ก็ล้วนแล้วแต่มีกระบวนการเกี่ยวข้องกับดิจิทัลไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง ทั้งการผลิต ช่องทางซื้อขาย การจ่ายเงิน บริการหลังการขาย มิหนำซ้ำ ยังมีสินค้าและบริการบางอย่างที่แทบจะเป็นดิจิทัลแบบ100% เลย เช่น การขายพื้นที่บนระบบคลาวด์ การให้บริการด้วยระบบ AI

วัยเด็ก กับสิ่งที่จับต้องไม่ได้ แต่มีความหมาย

เมื่อฟ้าใสไปโรงเรียน ครอบครัวก็มีค่าใช้จ่ายจุกจิกเพิ่มขึ้นมาก ทั้งค่าอาหาร อุปกรณ์การเรียน และกิจกรรม แต่ในชีวิตประจำวันไม่ว่าจะเป็นการซื้อขนมหน้าโรงเรียน จ่ายค่าหนังสือ หรือเงินเดือนพี่เลี้ยงของฟ้าใส พ่อแม่ก็จ่ายได้ง่าย ๆ ด้วยพร้อมเพย์ จากสถิติพบกว่า 95% ของธุรกรรมพร้อมเพย์มีมูลค่าเฉลี่ยเพียง 460 บาทต่อครั้ง ซึ่งหมายความว่า ระบบชำระเงินดิจิทัลของไทยไม่ได้ขับเคลื่อนด้วยดีลใหญ่ แต่เป็นการใช้จ่ายเล็ก ๆ น้อย ๆ ในชีวิตประจำวัน เช่น ค่าอาหาร ค่าเดินทาง

ที่สำคัญ ประโยชน์ของพร้อมเพย์ยังไม่ใช่แค่สะดวกเท่านั้น แต่ยังเป็น “รอยเท้าทางการเงิน” ที่คุณพ่อคุณแม่สามารถกลับมาตรวจสอบย้อนหลัง ทำบัญชี และวางแผนค่าใช้จ่ายในอนาคตให้น้องได้

ชีวิตดิจิทัลของน้องฟ้าใสยังมีอีกสิ่งหนึ่งที่แตกต่างจากยุคพ่อแม่มาก นั่นคือ การเข้ามาของสินค้าดิจิทัลที่ซื้อได้ แต่จับต้องไม่ได้ เช่น “ไอเทม” ในเกม อย่างชุดสวย ๆ ของ avatar ตัวโปรด ซึ่งไม่มีตัวตนในโลกจริง ไม่มีกล่องให้แกะ ไม่มีของให้ถือ แต่มีคุณค่าอยู่ในโลกดิจิทัลของฟ้าใส

วัยรุ่น ความสะดวกที่มาพร้อมกับความเสี่ยง

เมื่อฟ้าใสเริ่มเป็นวัยรุ่น การเดินทางของชีวิตก็เริ่มขยายออกไปไกลกว่ารั้วบ้านและโรงเรียน แต่ที่แตกต่างไปจากเมื่อก่อนก็คือ ฟ้าใสไม่จำเป็นต้องออกจากห้องด้วยซ้ำ เพราะในโลกดิจิทัล เธอสามารถเรียนรู้ทักษะใหม่หรือแม้กระทั่งท่องเที่ยวไปในที่ต่าง ๆ แบบออนไลน์ ซึ่งรวมถึงการเชื่อมต่อกับคนที่ชอบในสิ่งเดียวกันบนโลกดิจิทัล แม้ว่าจะอยู่ไกลกันคนละมุมโลกก็ตาม

อีกหนึ่งเทรนด์ทางการเงินที่เพิ่มขึ้นต่อเนื่องในยุคของฟ้าใสก็คือ การซื้อสินค้าและบริการออนไลน์แบบ “ผ่อนจ่าย” ซึ่งทำได้ในหลากหลายช่องทาง ไม่ว่าจะเป็นผ่านบัตรเครดิต หรือผ่านแพลตฟอร์มช็อปปิงออนไลน์ที่มีให้เลือกมากมาย ซึ่งได้รับความนิยมเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง

ฟ้าใสเองก็เช่นกัน เมื่อตอนที่เธออยากได้รองเท้าคู่ใหม่ที่เด้งขึ้นมาล่อใจในฟีด ก็กดซื้อทันทีและเลือกวิธีชำระเงินผ่อนจ่าย ซึ่งตอนนั้นเธออาจยังไม่เข้าใจว่า อัตราดอกเบี้ยคืออะไร? และต้นทุนที่เธอต้องจ่ายจริง ๆ มันคือเท่าไหร่ ด้วยเหตุนี้ ธปท. จึงให้ความสำคัญอย่างยิ่งกับการส่งเสริมความรู้ทางการเงิน (financial literacy) เพื่อให้คนไทยอย่างน้องฟ้าใสได้มีความเข้าใจเกี่ยวกับการใช้จ่ายไปกับสิ่งที่จำเป็น (need) และสิ่งที่อยากได้ (want) รวมถึงการวางแผนทางการเงินและเก็บออมเพื่อรองรับสถานการณ์ฉุกเฉินที่คาดไม่ถึง ทั้งนี้ก็เพื่อให้คนไทยได้มีความรู้ที่เหมาะสมกับช่วงวัยในโลกการเงินดิจิทัลที่เต็มไปด้วยสะดวกสบาย

เมื่อฟ้าใสโตพอและได้เรียนรู้เรื่องวิชาการเงินเบื้องต้นในโรงเรียนแล้ว ก็ได้เริ่มเข้าใจว่า ความสะดวกสบายและความง่ายนั้นมีต้นทุนไม่น้อย ที่สำคัญ “วินัยทางการเงิน” เป็นเรื่องที่ต้องฝึกให้เป็นนิสัย เพราะก็ต้องยอมรับว่าผลิตภัณฑ์ทางการเงินบางอย่างก็มีผลกระตุ้นให้คนซื้อและใช้จ่ายมากขึ้น จนอาจเกินศักยภาพทางการเงินของตัวเองว่าจะจ่ายไหวไหม และจะมีเงินเหลือเพียงพอใช้จ่ายในชีวิตประจำวันหรือไม่ หรือสรุปง่าย ๆ ก็คือ เป็นทั้ง “โอกาส” และ “กับดัก” ขึ้นอยู่กับว่าผู้ใช้มีความเข้าใจและวินัยทางการเงินขนาดไหน ฉะนั้น ยิ่งนวัตกรรมทำให้ชีวิตทางการเงินง่ายขึ้นเท่าไหร่ เราก็ควรต้องมีความรู้ทางการเงินมากขึ้นควบคู่ไปด้วยเช่นกัน

วัยทำงาน โอกาสและความท้าทายที่แปลกใหม่

เมื่อฟ้าใสโตขึ้นและก้าวเข้าสู่วัยทำงาน ทุกอย่างที่เธอเคยใช้ในฐานะ “ผู้บริโภค” ก็เริ่มเปลี่ยนไปจากยุคคุณแม่ ตอนนี้ฟ้าใสเปิดบัญชีออมทรัพย์ผ่านแอปพลิเคชันในมือถือได้ภายในเวลาแค่ไม่กี่นาที โดยไม่ต้องเสียเวลาเดินทางไปธนาคาร และยังขอสินเชื่อส่วนบุคคลผ่านแอปซึ่งถ้าเอกสารครบถ้วนก็อาจทราบผลภายในเวลาไม่กี่วัน หรือลงทุนออนไลน์โดยเปรียบเทียบแผนและผลตอบแทนได้ก่อนตัดสินใจ

ในวัยทำงาน ชีวิตทางการเงินของฟ้าใสและคนรุ่นเดียวกันย่อมมีความซับซ้อนมากขึ้น เพราะรายได้อาจได้มาจากหลายทาง ทั้งงานประจำ งานฟรีแลนซ์ และการขายของออนไลน์ เพื่อนหลายคนของฟ้าใสก็เปลี่ยนจากที่เคยเป็นแค่ “คนซื้อ” มาเป็น “คนรีวิว” และก็เริ่มปักตะกร้ามาเป็น “คนขาย” บางคนเปิดร้านค้าบนแพลตฟอร์ม e-commerce ด้วยเลย เงินที่ขายของได้จะเข้าผ่านบัญชีออนไลน์ที่ผูกไว้กับแพลตฟอร์มโดยอัตโนมัติ และมีสลิปรายรับในแต่ละวันซึ่งช่วยทำให้บริหารจัดการได้ง่ายกว่าเมื่อ 53 ปีแล้ว ที่แม่ค้าต้องหอบเงินที่ค้าขายได้ไปฝากเข้าบัญชีธนาคารทุกวัน หลังปิดร้านยังต้องกลับมาทำบัญชีรายรับรายจ่ายอีก

หลังจากทำงานมา 10 ปี ฟ้าใสสะสมประสบการณ์มากพอที่จะออกมาทำตามฝัน คือการก้าวมาเป็น “ผู้ประกอบการ” เต็มตัว พร้อมไอเดียสินค้าใหม่ ๆ ที่ไม่เคยมีมาก่อน แต่ยังต้องการเงินทุนเพิ่มสักก้อน ฟ้าใสผู้ไม่เคยเปิดบริษัทนับว่าเป็นกลุ่มที่มีความเสี่ยง กว่าธนาคารจะให้กู้มาเปิดกิจการก็ต้องเตรียมเอกสารและข้อมูลมากมาย

ระบบการเงินปัจจุบันอาจยังลังเลที่จะให้โอกาสกับธุรกิจใหม่ ๆ โดยเฉพาะกลุ่มที่มีความเสี่ยงสูง แต่ในอนาคตอันใกล้ พลังของข้อมูลจะเข้ามาช่วยแก้ปัญหาเหล่านี้ให้ดีขึ้น เพราะสถาบันการเงินจะนำข้อมูลจากหลายแหล่งมาใช้ร่วมกับประเมินรายรับ รายจ่าย และวินัยทางการเงินของลูกค้าเพิ่มเติม เช่น พฤติกรรมการชำระหนี้ ประวัติการใช้และจ่ายค่าสาธารณูปโภคอย่างค่าน้ำ ค่าไฟฟ้า ซึ่งก็จะช่วยให้ผู้ให้บริการมีความมั่นใจที่จะปล่อยกู้มากขึ้น

นอกจากนี้ ธปท. อยู่ระหว่างผลักดันการจัดตั้งธนาคารพาณิชย์ไร้สาขา “Virtual Bank” ที่จะเข้ามาตอบโจทย์ลูกค้ากลุ่มที่ยังไม่มีบริการตรงกับความต้องการ (unserved) หรือยังไม่เพียงพอ (underserved) เพื่อเป็นทางเลือกให้คนทั้งสองกลุ่มเข้าถึงแหล่งเงินทุนได้ง่ายขึ้น ด้วยการทำให้ระบบการเงินมองเห็น “ข้อมูล” ของคนเหล่านั้นตามแบบที่พวกเขาเป็น ไม่ว่าจะเป็นวินัยการเงิน หรือความสามารถในการหารายได้มาชำระหนี้ Virtual Bank จะตอบโจทย์ส่วนบุคคล ภายใต้ต้นทุนที่เหมาะสมกับข้อมูลและความเสี่ยงของแต่ละคนได้นั่นเอง

ด้วยไอเดียที่แปลกใหม่ สินค้าของฟ้าใสก็ไปเข้าตาบริษัทใหญ่ในประเทศสิงคโปร์ มีการเจรจาไปจนสรุปคำสั่งซื้อ การรับโอนเงินมัดจำก็ทำได้ง่าย ๆ ผ่านระบบการชำระเงินที่เชื่อมโยงระหว่างไทย-สิงคโปร์อย่าง Promptpay-PayNow ที่สำคัญระบบนี้มีค่าธรรมเนียมต่ำ ร้านค้าเล็ก ๆ ของฟ้าใสจึงประหยัดต้นทุนไปได้เยอะ

รู้หรือไม่?

ไทยมีการเชื่อมโยงระบบการชำระเงินระหว่างประเทศด้วย QR code แล้วกับ 9 ประเทศ 1 เขตเศรษฐกิจพิเศษ ได้แก่ ญี่ปุ่น กัมพูชา เวียดนาม มาเลเซีย อินโดนีเซีย สิงคโปร์ ฮ่องกง ลาว เกาหลี และจีน โดยในปี 2568 ธุรกรรม cross-border QR payment มีจำนวนถึง 7.3 ล้านรายการ และมีมูลค่าสูงถึง 5,900 ล้านบาท นอกจากนี้ การทำธุรกรรมระหว่างพร้อมเพย์ของไทยเพย์นาวของสิงค์โปร์ยังสูงถึง 926,000 รายการเลยทีเดียว

วัยชรา กับความน่ากลัวของโลกยุคดิจิทัล

วันเวลาผ่านไป ฟ้าใสแก่ตัวลงในขณะที่เทคโนโลยีทันสมัยขึ้นเรื่อย ๆ การเงินเปลี่ยนแปลงไปจนกลายเป็นเรื่องซับซ้อนหลายเท่าเมื่อเทียบกับครั้งที่เธอยังเยาว์วัย ไม่เพียงแค่การฝากหรือโอนที่เปลี่ยนไป แต่มิจฉาชีพก็นำเอาเทคโนโลยีอย่าง AI Deepfake มาหลอกให้เพื่อนของเธอเชื่อจนสนิทใจ โอนเงินให้ไปลงทุนใน “คริปโทฯ”หมดทั้งบัญชี

สำหรับคนสูงวัยแล้ว เทคโนโลยีที่ซับซ้อนมาก ๆ อาจไม่ได้จำเป็นต่อการใช้ชีวิตประจำวัน พวกเขาต้องการบริการทางการเงินที่ใช้สะดวกและปลอดภัย ไม่อยากเป็นภาระของครอบครัว ไม่ต้องพึ่งพาลูกหลานทุกการใช้จ่าย และที่สำคัญคือไม่ต้องกังวลว่าจะถูกหลอกและเสียเงินก้อนสุดท้ายในชีวิตไป

ในไตรมาสที่ 4 ปี 2568 มีคนไทยถูกหลอกโอนเงินไปให้มิจฉาชีพถึง 39,039 เคส มูลค่าความเสียหายสูงถึง 5,443 ล้านบาท โดยผู้สูงอายุถือเป็นกลุ่มเป้าหมายสำคัญของมิจฉาชีพ เพราะมักไม่เท่าทันความก้าวหน้าของเทคโนโลยี อีกทั้งยังถูกหลอกให้ตกใจได้ง่าย จึงมีโอกาสที่จะตกเป็นเหยื่อได้ค่อนข้างมาก สอดคล้องกับข้อมูลจาก Thai Police Online ที่แสดงให้เห็นว่า ผู้ที่อายุสูงกว่า 60 ปี ขึ้นไปมีมูลค่าความเสียหายเฉลี่ยสูงที่สุด

เพื่อแก้ปัญหาภัยทุจริตทางการเงิน ธปท. จึงได้ร่วมกับผู้ให้บริการในภาคการเงินเพื่อยกระดับการป้องกัน ตรวจจับ และรับมืออย่างต่อเนื่อง โดย ธปท. ตระหนักดีว่า รากฐานที่สำคัญในยุคการเงินดิจิทัลนั้น ไม่อาจพึ่งพิงแค่เพียงความเข้มแข็งของผู้ให้บริการอย่างเดียวได้ แต่จะต้องส่งเสริมผู้ใช้บริการทางการเงินให้เข้มแข็งด้วยเช่นกัน ทั้งนี้ ก็เพื่อให้เทคโนโลยีดิจิทัลสามารถยกระดับ “คุณภาพชีวิต” ของผู้คนได้อย่างแท้จริง

เรื่องราวของฟ้าใสสะท้อนให้เห็นว่า แท้จริงแล้วสิ่งที่คนหนึ่งควรได้รับเพื่อการมีคุณภาพชีวิตที่ดี มีทั้งความต้องการพื้นฐาน การศึกษา การดูแลสุขภาพ ความปลอดภัย และโอกาสในการทำงาน ไม่แตกต่างไปจากยุคของอาจารย์ป๋วยเลย แต่คนไทยในยุคการเงินดิจิทัลมีอีกหลายปัจจัยที่เข้ามายกระดับคุณภาพชีวิต ไม่ว่าจะเป็นระบบชำระเงินที่มีประสิทธิภาพและปลอดภัย ความรู้ทางการเงินที่เท่าทัน ต้นทุนทางการเงินที่สร้างโอกาสและความเป็นธรรมในการเข้าถึงแหล่งเงินทุน เพราะนี่คือส่วนหนึ่งของ “คุณภาพชีวิต” ที่ทุกคนควรได้รับอย่างเท่าเทียม

และนี่คือของโลกการเงินดิจิทัล ที่พระสยาม BOT MAGAZINE ได้พาทุกท่านไปสำรวจเพื่อสืบสานปณิธานยกระดับคุณภาพชีวิตของผู้คนตามอาจารย์ป๋วย 53 ปีให้หลังในแบบฉบับของ ธปท.

เรื่อง : กองบรรณาธิการ พระสยาม BOT MAGAZINE

[1] World Bank. (2025). “Thailand's Digital Future Key to Boosting Growth”, World Bank Press Release, https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2025/07/03/thailand-s-digital-future-key-to-boosting-growth

[2] Anchanto. "คู่มือตลาดอีคอมเมิร์ซไทย: เจาะลึกเทรนด์และมุมมองสำคัญปี 2026"