พิสูจน์บัตรบาร์โคดเลือก ‘ก๋วยเตี๋ยวที่ชอบ’ พบ ตรวจสอบย้อนกลับได้หมด
กมธ.พัฒนาการเมืองฯ สว. จำลองลงคะแนนเลือกก๋วยเตี๋ยวที่ชอบ ในบัตรที่มีบาร์โคด เชื่อ ตอบคำถามคาใจประชาชน เทียบบาร์โคดบัตรเลือกตั้ง พิสูจน์ย้อนกลับได้ รู้หมดเลือกใคร ย้ำ กกต. ควรออกมายอมรับว่ามีปัญหา
วันนี้ (4 มี.ค. 69) ที่ห้องรับรองสมาชิกวุฒิสภา ชั้น 2 อาคารรัฐสภา (สว.) คณะกรรมาธิการการพัฒนาการเมือง การสื่อสารมวลชน และการมีส่วนร่วมของประชาชน จัดจำลอง “เลือกก๋วยเตี๋ยวที่ชอบแบบบัญชีรายชื่อ” เพื่อพิสูจน์ว่าการมีบาร์โคดบนใบลงคะแนน สามารถระบุถึงผู้ลงคะแนนได้จริงหรือไม่ และจะทำอย่างไรหากผลการเลือกตั้งไม่เป็นความลับ
โดยร่วมกับ สมชัย ศรีสุทธิยากร อดีตกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ดำเนินการเลือกตั้ง ร่วมกับ ธนารัตน์ กัววัฒนาพันธ์ CEO ของ DomeCloud ผู้เชี่ยวชาญเทคโนโลยีบล็อกเชน และ ธรรม์ธีร์ สุกโชติรัตน์ หรือ “ดร.เรือบิน” ทำหน้าที่เป็นกรรมการประจำหน่วย คอยดูแลความเรียบร้อยและขานคะแนนให้กับผู้มาสังเกตการณ์และสื่อมวลชน
สำหรับการจำลองการเลือกก๋วยเตี๋ยวที่ชอบ มีการระบุเมนูก๋วยเตี๋ยว 6 เมนู 6 หมายเลข ได้แก่ 1. ก๋วยเตี๋ยวเรือ 2. ก๋วยเตี๋ยวเย็นตาโฟ 3. ก๋วยเตี๋ยวต้มยำ 4. ก๋วยเตี๋ยวเนื้อตุ๋น 5. ก๋วยเตี๋ยวไก่มะระ และ 6. ก๋วยเตี๋ยวเป็ด
ทั้งหมดถูกพิมพ์ลงในบัตรลงคะแนนก๋วยเตี๋ยว สีชมพูที่มีบาร์โค้ด และให้อาสาสมัครที่มีทั้ง ประชาชน สื่อมวลชน นักวิชาการ จำนวน 10 คน ให้ลงชื่อที่ต้นขั้ว และเข้าคูหาไปเลือกเมนูก๋วยเตี๋ยวที่ชื่นชอบ โดยในการเข้าไปเลือกตั้ง อาสาทั้ง 10 คนจะต้องบันทึกภาพ เมนูที่ตัวเองเลือกเอาไว้ เพื่อใช้ในการเฉลยภายหลัง
ตลอดการเลือกตั้งมีผู้สังเกตการณ์ จำนวน 5 ทีม ทีมละ 2 คน คอยสังเกตการณ์ตลอดการเข้าคูหา และนับคะแนนการเลือกเมนูอาหาร เพื่อร่วมทดสอบดูว่าการมีบาร์โค้ดที่บัตรลงคะแนน สามารถตรวจสอบย้อนกลับไปว่า ใครเลือกหมายเลขอะไรได้หรือไม่ โดยให้แต่ละทีมหาวิธีในการตรวจสอบเอง โดยใช้เวลา 20 นาทีหลังคูหาปิด โดยผลจากการจำลองเลือกเมนูก๋วยเตี๋ยวครั้งนี้ พบว่าผู้สังเกตการณ์สามารถระบุได้ว่าแต่ละคนเลือกเมนูก๋วยเตี๋ยวหมายเลขอะไรได้ถึง 3 ทีม ตอบถูก 9 คน 1 ทีม และถูก 4 คน 1 ทีม
นักศึกษา คณะวิทยาการเรียนรู้และศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์รังสิต ตัวแทนทีมนักศึกษา ที่ตอบถูกทั้ง 10 คน เล่าถึงขั้นตอนที่ใช้ในการระบุผู้ลงคะแนน ว่า ขั้นตอนแรกจะทำการถ่ายภาพและใช้แอปพลิเคชัน LINE สแกนตัวบัตรเต็ม ๆ ซึ่งตรวจจับได้เร็วมาก ทำให้เข้าถึงไอดีได้เร็วกว่า จนถึงขั้นรู้ได้ว่าบัตรนั้นเสีย เพราะสาเหตุใด ขอเพียงแค่เก็บบาร์โค้ดให้ครบถ้วนก็จะสามารถระบุได้ว่าบัตรนั้นเลือกอะไรและเป็น บัตรของผู้ลงคะแนนลำดับที่เท่าใด
ขณะที่ ทีมประชาชน ที่เป็นกลุ่มแรกที่สามารถหาคำตอบได้เสร็จภายใน 5 นาที และตอบถูกทั้งหมด เปิดเผยว่า ใช้วิธีทำตารางการลงคะแนนตั้งแต่การขานคะแนนตั้งแต่แรกให้เสร็จเป็นรายไป ใบที่ 1 ขานอะไร ใบที่ 2 ขานอะไร ใบที่ 3 ขานอะไร ไปจนถึงใบสุดท้าย จากนั้นนำบัตรไปสแกนเจอว่าบัตรที่สแกนนั้นเป็นเลขอะไร จากนั้นนำมาเทียบกับที่ได้เขียนไว้ไปเรื่อย ๆ ดูว่าเขาออกมาช่องไหน ลบออกตรงตามช่องที่เขียนไว้
ขณะที่ ปฏิพัทธ์ ชอบไท และพิศิษฎ์ กาญจนเกตุ ทีมนักเรียนจากโรงเรียนไตรมิตรวิทยาลัย เข้าร่วมสังเกตการณ์ เนื่องจากการประชาสัมพันธ์จากทางโรงเรียน และมีความสนใจในเรื่องนี้อยู่แล้ว ยอมรับว่า ตื่นเต้นและประหม่ามาก เพราะเป็นการเข้าร่วมกิจกรรมลักษณะนี้ครั้งแรก แต่ดีใจที่ได้มีโอกาสมาสัมผัสกับบรรยากาศการเลือกตั้งจำลองครั้งนี้ พร้อมกล่าวว่า จะนำเอาประสบการณ์ที่ได้รับนี้ไปปรับใช้กับการเลือกตั้งประธานนักเรียนภายในโรงเรียนและใช้ในการเลือกตั้งจริง
สมชัย ศรีสุทธิยากร อดีตกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) บอกว่า บัตรที่ใช้จำลองเลือกตั้งครั้งนี้ใช้เทคนิคเทคโนโลยีการพิมพ์ที่แตกต่างกันชัดเจน คือ บัตรสีเหลือง ประชามติ ไม่มีรหัสใดๆ ทั้งสิ้น บัตรสีชมพู มีบาร์โคด ส่วนบัตรสีเขียว มีคิวอาร์โค้ด และบัตรที่มองว่าเป็นปัญหาขณะนี้คือ บัตรสีชมพู เพราะเมื่อสแกนบาร์โคดด้านล่างแล้วจะกลายเป็น “ตัวเลขที่ไม่ซ้ำกันในแต่ละใบ” และยังเป็น “เลขที่เรียงลำดับ” และตรงกับต้นขั้ว ซึ่งไม่รู้ว่าวัตถุประสงค์คืออะไร ซึ่ง กกต. ชี้แจงว่าเพื่อป้องกันการทุจริต แต่สิ่งที่ภาคประชาชนมองว่าจะเป็นอันตราย คือ สามารถตรวจสอบย้อนกลับไปได้ว่าบัตรนี้เป็นของใครได้
“เดิมความเชื่อภายใต้ที่สารภาพออกมา กกต.สารภาพครับว่า มันจะย้อนไปยังผู้มีสิทธิ์เลือกตั้งแต่ละคนได้ ต่อเมื่อมี 3 อย่างประกอบกัน”
สมชัย ศรีสุทธิยากร
ขณะที่ นรเศรษฐ์ ปรัชญากร สมาชิกวุฒิสภา และประธานคณะกรรมาธิการพัฒนาการเมือง และการมีส่วนร่วมของประชาชน สิทธิมนุษยชน สิทธิ เสรีภาพ และการคุ้มครองผู้บริโภค วุฒิสภา ระบุว่า การมีบาร์โคดบนบัตรเลือกตั้งความกังวลใจของหลายคน การจำลองครั้งนี้จะเป็นการทำให้เกิดความเข้าใจที่ชัดเจนมากขึ้น และถือเป็นพื้นที่ทำการศึกษาในเชิงวิชาการ ซึ่ง กมธ. สามารถเปิดพื้นที่ตรงนี้ได้ เวทีจำลองครั้งนี้จะเป็นเวทีสำหรับการพิสูจน์ความเสี่ยง ว่า ตัวบาร์โคดบนบัตรเลือกตั้งจะสามารถพิสูจน์ย้อนกลับไปจนสามารถรู้ได้ว่าผู้ที่มาออกเสียง เลือกหมายเลขไหนได้หรือไม่ โดยจะมีการสาธิตว่ากระบวนการนี้สามารถดูเรื่องความเสี่ยงของการมีบาร์โคดบนบัตรเลือกตั้งได้หรือไม่
นรเศรษฐ์ ยังย้ำว่าเจตนารมณ์ของ กมธ. ในครั้งนี้ เป็นการศึกษาในเชิงวิชาการเพื่อจะได้นำข้อมูล ทำในรายงานFree and fair election หรือ“การเลือกตั้งที่โปร่งใสและเป็นธรรม” คือการศึกษากระบวนการเลือกตั้ง ทั้งก่อนเลือกตั้ง ระหว่างเลือกตั้ง และ หลังเลือกตั้ง โดยเฉพาะหลังเลือกตั้งที่มีข้อเท็จจริงใหม่ คือ บาร์โคดบนบัตรเลือกตั้ง กมธ.เห็นว่าเป็นประเด็นสำคัญที่ต้องดำเนินการและนำข้อมูลไปศึกษาและทำรายงานเสนอหน่วยงานที่เกี่ยวข้องต่อไป
“การดำเนินการในวันนี้ไม่ใช่การตีความในประเด็นข้อกฎหมาย ไม่ใช่การตีความว่าลับ หรือ ไม่ลับ ไม่ใช่การตีความว่าผิดหรือไม่ผิดรัฐธรรมนูญ ซึ่งไม่ได้อยู่ในขอบข่ายที่กรรมาธิการเราศึกษาในวันนี้มีเพียงแค่ พิสูจน์ความเสี่ยงเรื่องของการที่บัตรเลือกตั้งนี้มีบาร์โคดเท่านั้น”
นรเศรษฐ์ ปรัชญากร
เช่นเดียวกับ ผศ.ปริญญา เทวานฤมิตรกุล อาจารย์ประจำคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เน้นย้ำว่า กกต. ควรออกมายอมรับว่าบาร์โคดมีปัญหา การจัดกิจกรรมวันนี้เป็นสิ่งที่พิสูจน์ให้ กกต.ต้องเลิกนำบาร์โคด 1:1 มาใช้ เพราะขอเพียงรู้ลำดับการเข้าไปเลือกตั้งก็รู้ได้ทันทีว่าใครเลือกใคร เพราะบัตรเลือกตั้งเรียงหมายเลข เป็น running number หัวคะแนนเพียงนั่งเฝ้าก็สามารถรู้ได้หมด ไม่จำเป็นต้องไปโหลดแอปพลิเคชันใด ใช้เพียงแค่ไลน์ก็เพียงพอ
“ดังนั้นสิ่งที่ประชาชนต้องการความมั่นใจคือระบบที่หัวคะแนนก็ดี เจ้าหน้าที่ กกต.ก็ดี ไม่สามารถรู้ได้ว่าใครเลือกใคร เขาต้องมีสิทธิกาพรรคที่เขาต้องการ นี่คือหลักการเลือกตั้งโดยรัฐที่ กกต.ต้องคุ้มครองสิทธิของประชาชน วันนี้อาจารย์สมชัยก็ได้ทำให้เห็นแล้วว่าเพียงแค่รู้ลำดับก็รู้ได้ว่าใครเลือกใคร”
ผศ.ปริญญา เทวานฤมิตรกุล