เมื่อ ‘ลิขสิทธิ์เพลง’ กลายเป็นอุปสรรคที่ใหญ่กว่าท่ากระโดดในการแข่งขันไอซ์สเกต
ฟิกเกอร์สเกตเป็นหนึ่งในกีฬาที่เป็นไฮไลต์สำคัญในมหกรรมการกีฬาโอลิมปิกฤดูหนาว ด้วยเสน่ห์ที่ผสมผสานทั้งความท้าทายด้านสรีระ ท่วงท่าการเล่นที่สง่างาม แฟชั่นที่โดดเด่น ตลอดจนพลังความแข็งแกร่งของนักกีฬาที่มักจะทำให้ผู้ชมทึ่งได้เสมอ
แต่เบื้องหลังความสมบูรณ์แบบของโชว์จะเกิดขึ้นไม่ได้ หากปราศจากองค์ประกอบเสียงดนตรีอันแสนไพเราะที่มาช่วยสร้างอารมณ์อันน่าตื่นเต้นให้กับผู้ชมพร้อมกับเติมเต็มเรื่องราวให้กับโชว์ของนักกีฬา
ซึ่งสำหรับงานโอลิมปิกฤดูหนาวปี 2026 ก็มีโชว์ที่น่าประทับใจมากมาย ไม่ว่าจะเป็นท่วงท่าที่พลิ้วไหวแต่ทรงพลังในโชว์เพลง Nelle Tue Mani จากหนัง Gladiator ของคู่หู ‘ริคุริว’ จากญี่ปุ่น หรือคู่หูชาวฝรั่งเศสที่เลือกเพลงแฟชั่นสุดไอคอนิกอย่างเพลง VOGUE ของ Madonna มาแข่งขัน ไปจนถึงความจัดจ้านในเพลง That’s Life ของ Lady Gaga เวอร์ชัน Amber Glenn
ในขณะที่โชว์ของเจ้าหญิงแห่งลานน้ำแข็งคนใหม่ Alysa Liu ก็ปลุกกระแสให้เพลง Promise ของ Laufey และ MacArthur Park ของ Donna Summer กลับมาฮิตอีกครั้งด้วยยอดสตรีมถล่มทลาย ส่วนเพลง Stateside ของ PinkPantheress และ Zara Larsson ก็เพิ่งทะยานขึ้นอันดับ 1 บนชาร์ต US Spotify Chart อีกด้วย
ทว่าภายใต้ความไวรัลและการแสดงที่ยอดเยี่ยมกลับมีคลื่นใต้น้ำลูกใหญ่ที่นักกีฬาต้องเผชิญ นั่นก็คือคำว่า ‘ลิขสิทธิ์เพลง’ ที่ทำให้นักกีฬาหลายคนต้องแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้าด้วยการเปลี่ยนเพลงกะทันหันในช่วงท้าย หรือต้องดิ้นรนเจรจากับเจ้าของเพลงให้พวกเขาอนุญาตก่อนลงสนามเพียงไม่กี่วัน
เหล่านักกีฬาต้องเลือกเพลงแบบไหนมาแสดง พวกเขาต้องจัดการกับปัญหาลิขสิทธิ์เพลงอย่างไร และทำไมตัวโน้ตเพียงไม่กี่ตัวถึงกลายเป็นตัวแปรสำคัญที่อาจชี้ชะตาความฝันในการคว้าเหรียญรางวัลของพวกเขาได้?
THE STANDARD POP จึงอยากชวนคุณมาหาคำตอบ พร้อมสำรวจเบื้องหลังการชิงชัยที่ไม่ได้มีแค่ลีลาท่ายาก แต่คือการพิชิตกฎระเบียบของโลกดนตรีไปพร้อมกันผ่านบทความนี้
นักกีฬาไอซ์สเกตเลือกเพลงมาแข่งอย่างไร?
ในช่วงแรกของการแข่งขันกีฬาฟิกเกอร์สเกต สหภาพสเกตระหว่างประเทศ (ISU) อนุญาตให้นักกีฬาใช้แค่เพลงคลาสสิกที่เป็นสมบัติสาธารณะ (Public Domain) เพื่อหลีกเลี่ยงปัญหาลิขสิทธิ์ จนกระทั่งในปี 2014 พวกเขาเปลี่ยนกฎให้นักกีฬาสามารถใช้เพลงที่มีเนื้อร้องได้เป็นครั้งแรก เพื่อให้กีฬามีความโมเดิร์นเข้าถึงง่าย ดึงดูดผู้ชมรุ่นใหม่ และเพื่อให้นักกีฬาสามารถครีเอตโชว์ได้อย่างสร้างสรรค์
นับตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา นักกีฬาก็ใช้เพลงอื่นๆ ที่ได้รับความนิยมหรือเป็นเพลงที่พวกเขาชื่นชอบ แต่ถ้าพวกเขายังเลือกใช้เพลงคลาสสิก นักกีฬาก็มักจะเลือกใช้เพลงที่มีจังหวะเร็ว-ช้า-เร็ว เพื่อให้เล่นท่ายากในช่วงแรกสำหรับการเรียกคะแนนจากกรรมการและไฮป์คนดู ก่อนจะมีจังหวะช้าให้ร่างกายได้พักเก็บแรง และใช้ท่ายากด้วยจังหวะเร็วในตอนท้ายเพื่อเรียกคะแนนพิเศษเป็นการปิดโชว์
BBC Sport ยังเคยทำสกู๊ปถามนักกีฬาไอซ์สเกตว่าโดยปกติแล้วพวกเขาจะเลือกเพลงแบบไหนมาแสดง ซึ่งนักกีฬาบางคนก็ให้ความเห็นว่าชอบเพลงที่มีเรื่องราวให้ถ่ายทอดอารมณ์และท่าทาง แต่อีกคนก็ชอบเพลงที่ทำให้รู้สึกมั่นใจว่าจะกระโดดได้อย่างสวยงามและมั่นคง ในขณะที่อีกกลุ่มก็ชอบการสเกตด้วยเพลงประกอบหนังด้วยเหมือนกัน
ส่วนฝั่งอเมริกา นักสเกตหลายคนให้ความเห็นหลากหลายแบบ เช่น เพลงที่ทำให้ได้เป็นตัวของตัวเอง เพลงที่เหมาะกับตัวตนของพวกเขา เพลงที่ฟังได้ซ้ำๆ ไม่เบื่อ (เพราะต้องซ้อมซ้ำๆ) หรือเพลงที่ทำให้อยากขยับตัวเต้น ไปจนถึงเพลงที่พวกเขาคิดว่าน่าจะทำให้ตัวเองโดดเด่นที่สุดบนลานน้ำแข็งที่รายล้อมไปด้วยผู้ชม
แล้วพวกเขาจัดการเรื่องลิขสิทธิ์อย่างไร?
ไม่ว่านักกีฬาจะเลือกเพลงอะไรมาใช้ ISU จะขอให้ทีมงานและนักกีฬาจัดการเรื่องลิขสิทธิ์ให้เรียบร้อยก่อน ไม่ว่าจะด้วยการติดต่อไปยังศิลปิน ค่ายเพลง หรือผู้ที่เกี่ยวข้อง เพราะการถ่ายทอดสดจะถูกเผยแพร่ในช่องทางต่างๆ ทุกประเทศทั่วโลก ซึ่งแต่ละประเทศก็จะมีกฎหมายเรื่องลิขสิทธิ์แตกต่างกันไป ดังนั้นพวกเขาจึงต้องจัดการกับประเด็นนี้ให้จบก่อนที่จะเริ่มซ้อมและแข่งขัน
ในปี 2016 จึงมีการก่อตั้งแพลตฟอร์ม ClicknClear ที่ให้ความช่วยเหลือนักกีฬาเรื่องการใช้เพลง โดยพวกเขาจะร่วมงานกับค่ายเพลงอย่าง Universal Music, Warner Music, Sony Music และอีกมากมาย
แต่สุดท้ายนักกีฬาบางคนยังคงต้องเผชิญหน้ากับปัญหาเรื่องลิขสิทธิ์หรือการขอใช้เพลงอยู่ดี เพราะบางเพลงที่พวกเขาอยากใช้ไม่ได้อยู่ในเครือเหล่านี้ หรืออาจมีปัญหาเรื่องค่าใช้จ่ายการซื้อลิขสิทธิ์ ตลอดจนปัญหาอื่นๆ ที่อยู่เหนือการควบคุม แม้ว่าพวกเขาจะทำตามกระบวนการต่างๆ แล้วก็ตาม
อย่างในปี 2022 วงดนตรีเจ้าของเพลง House of the Rising Sun ก็เคยฟ้องนักกีฬาอเมริกันในการแข่งขันโอลิมปิกที่ปักกิ่ง เพราะพวกเขาใช้เพลงในโชว์โดยไม่ได้รับอนุญาต แต่โชคดีที่คดีนี้สามารถไกล่เกลี่ยกันลงตัวนอกศาล เรื่องนี้จึงจบลงได้ด้วยดี
เรียกได้ว่าการทำท่ากระโดดแล้วหมุนตัวแลนดิ้งบนพื้นน้ำแข็งให้สวยก็ยากแล้ว แต่การขอลิขสิทธิ์เพลงเพื่อให้ได้โชว์อย่างเป็นอิสระนั้นก็ยากไม่แพ้กัน
เมื่อความฝันที่ยิ่งใหญ่ของนักกีฬาถูกสั่นคลอนด้วยเรื่องลิขสิทธิ์
Milan Cortina 2026 ที่เพิ่งจบลงไปนั้นเกิดปัญหาใหญ่ เพราะนักกีฬาไอซ์สเกตหลายคนต่างประสบปัญหาการใช้เพลงในโชว์ อย่างนักกีฬาเจ้าของเหรียญทองโอลิมปิก Alysa Liu เดิมทีแล้วเธอมีความตั้งใจจะใช้เพลง Bloody Mary ของ Lady Gaga เวอร์ชันออเคสตราที่แฟนเพลงเคยทำไว้ใน YouTube เมื่อหลายปีก่อนในรอบ Free Skating แต่สุดท้ายก็ต้องเปลี่ยนมาเป็นเพลง MacArthur Park ของ Donna Summer เพราะทีมงานของเธอจะไม่ยอมเสี่ยงกับปัญหาลิขสิทธิ์ที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต
นักแข่งคนอื่นๆ ก็ประสบปัญหาหลายอย่าง เช่น Tomàs-Llorenç Guarino Sabaté กลายเป็นข่าวใหญ่ก่อนเริ่มงาน เพราะเขาใช้โซเชียลมีเดียเรียกร้องให้ Universal Studios อนุญาตให้เขาใช้เพลง Minions ซึ่งโชคดีที่เขาได้รับอนุญาตให้ใช้เพลงนี้ในนาทีสุดท้าย แต่ก็ยังมาพร้อมกับเงื่อนไขว่าเขาต้องใช้แค่ที่งานโอลิมปิกเท่านั้น เขาจึงสามารถแสดงด้วยเพลงนี้ต่อไปได้
โค้ชของเขาถึงกับกล่าวถึงสถานการณ์อันน่ากังวลใจนี้ว่า “ลองจินตนาการดูว่าคุณซ้อมท่าเดิมทุกวันเพื่อความฝันที่ใหญ่ที่สุดในชีวิต แล้วจู่ๆ คุณก็ทำมันไม่ได้อีกต่อไปสิ”
บางคนก็จำใจต้องเปลี่ยนเพลงก่อนโชว์ เช่น นักกีฬารัสเซีย Petr Gumennik ต้องเปลี่ยนเพลงรอบ Short Program เพราะเขาไม่สามารถใช้เพลงจากหนัง Perfume: The Story of Murderer ซึ่งนั่นก็ถือเป็นเรื่องเสี่ยงมากสำหรับการโชว์ครั้งใหญ่ที่พวกเขาซ้อมมาเป็นเดือน
ส่วนทีมเบลเยียม Loena Hendrickx ก็ขอให้นักกีฬาเปลี่ยนมาใช้เพลงของ Celine Dion หลังจากทีมกังวลว่าเพลงของ Deadpool 2 จะติดปัญหาลิขสิทธิ์ และทีมสเกตของเช็กก็เปลี่ยนไปใช้เพลง AI ด้วยเช่นกัน
ส่วนนักกีฬาไอซ์สเกตชาวอเมริกัน Amber Glenn ก็ถูกเจ้าของเพลงตำหนิบนโซเชียลมีเดียว่าเธอใช้เพลงโดยไม่ขอก่อน แม้ว่าสุดท้ายพวกเขาจะเคลียร์กันได้หลังบ้าน แต่ปัญหาเหล่านี้ก็ชวนให้ผู้คนคิดว่าการแข่งขันโอลิมปิกฤดูร้อนที่ลอสแอนเจลิสในปี 2028 จะเกิดอะไรขึ้นบ้าง เพราะอเมริกาอาจมีค่าปรับเรื่องลิขสิทธิ์แพงกว่ายุโรป และมีกีฬาอีกหลายชนิดต้องอาศัยเพลงในการโชว์เช่นกัน
พลังของไอซ์สเกตที่ปลุกกระแสให้เพลงกลับมาฮิต
ปัญหาเรื่องลิขสิทธิ์เป็นสิ่งที่โอลิมปิกและ ISU ต้องหาทางแก้ไขหรือพยายามร่วมงานกับพาร์ตเนอร์ด้านดนตรีเพื่อให้เหล่านักกีฬาสามารถสร้างสรรค์โชว์ได้อย่างเต็มที่ เพราะว่านี่คือสถานการณ์ Win-Win ที่นักกีฬาจะได้เพลงมาแข่งอย่างเป็นอิสระมากขึ้น ส่วนตัวศิลปินเจ้าของเพลงก็ได้รับประโยชน์จากการเป็นที่รู้จักในวงกว้าง
โดย Billboard เพิ่งรายงานว่าเพลง Promise ของ Laufey มียอดสตรีมเพิ่มขึ้น 67% หลังจาก Alysa Liu นำมาแสดงในช่วง Short Program และ MacArthur Park ของ Donna Summer ในช่วงโชว์ Free Skating ก็ทำให้ยอดสตรีมเพลงสูงขึ้นอย่างเป็นประวัติการณ์ถึง 976% จนศิลปินเจ้าของเพลง Laufey และนักแต่งเพลงต้นฉบับ MacArthur Park ยังกล่าวขอบคุณที่เธอทำให้เพลงกลับมามีชีวิตอีกครั้งในปีนี้
เพลง Stateside ของ PinkPantheress และ Zara Larsson ที่เธอใช้ในรอบ Exhibition Gala ก็ขึ้นอันดับ 1 บนชาร์ต US Spotify Chart และอันดับ 3 บน Spotify Global Chart ด้วยยอดสตรีมมิ่งเพิ่มขึ้นต่อวันถึง 4.946 ล้านครั้ง (ข้อมูลวันที่ 26 กุมภาพันธ์)
เพลงในโชว์ของนักกีฬาคนอื่นๆ ก็พลอยได้รับอานิสงส์เรื่องความนิยมตามไปด้วย เช่น เพลง Fear ที่นักสเกตชาย Ilia Malinin เอามาแสดงก็ทำยอดสตรีมเพิ่มขึ้น 38% เมื่อเทียบกับอาทิตย์ก่อน และ Last Dance ของ Donna Summer ก็มีสตรีมเพิ่มขึ้นหลังจากที่ Mone Chiba นักสเกตชาวญี่ปุ่นหยิบมาใช้เช่นกัน
กล่าวได้ว่าโชว์บนลานน้ำแข็งของเหล่านักกีฬาไม่อาจสมบูรณ์แบบ หากปราศจากเสียงเพลงที่คอยปลุกเร้าอารมณ์ความตื่นเต้นของผู้ชม ดังนั้นการหาจุดสมดุลที่ลงตัวระหว่างกฎหมายกับการสนับสนุนความคิดสร้างสรรค์จึงเป็นกุญแจสำคัญที่จะทำให้เหล่านักกีฬาสามารถสร้างโชว์อย่างเต็มประสิทธิภาพ และผลงานเพลงของศิลปินก็จะสามารถเติบโตโลดแล่นได้อย่างงดงามเช่นกัน
ภาพ: Getty Images
อ้างอิง:
- https://frontofficesports.com/olympic-figure-skating-music-copyright/
- https://sports.yahoo.com/olympics/article/winter-olympics-2026-figure-skatings-first-controversy-arises-from–music-copyright-law-174031213.html
- https://www.billboard.com/music/chart-beat/alysa-liu-olympics-pinkpantheress-stateside-trending-up-1236186611/