เลือกตั้ง 2569 อึมครึม! รอลุ้นต้น มี.ค. ส่งศาลรธน.วินิจฉัยโมฆะ?

สถานการณ์การเมืองหลังการเลือกตั้ง สส. 8 กุมภาพันธ์ 2569 ยังอยู่ในภาวะ “อึมครึม” ท่ามกลางแรงกดดันทางกฎหมายที่อาจเขย่าความชอบธรรมของกระบวนการเลือกตั้งทั้งระบบ เมื่อสำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดินยืนยันเร่งพิจารณาคำร้อง 28 เรื่อง ที่เกี่ยวข้องกับการพิมพ์ “บาร์โค้ด / คิวอาร์โค้ด” บนบัตรเลือกตั้ง และการจัดการเลือกตั้งของคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.)

โดยมีความเป็นไปได้ว่า ภายในต้นเดือนมีนาคมนี้ อาจมีมติชี้ขาดว่าจะส่งเรื่องให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยหรือไม่

ปมร้อน“บาร์โค้ด-คิวอาร์โค้ด”ขัดรัฐธรรมนูญ?

เมื่อวันที่ 20 กุมภาพันธ์ 2569 สำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดินเปิดเผยว่า ได้รับหนังสือจาก กกต. ขอขยายระยะเวลาการยื่นคำชี้แจงและเอกสารหลักฐานออกไปอีก 7 วัน จากกำหนดเดิมวันที่ 23 กุมภาพันธ์ เป็นภายในวันที่ 27 กุมภาพันธ์ 2569 โดยให้เหตุผลว่า ข้อเท็จจริงมีรายละเอียดจำนวนมาก

คำร้องดังกล่าวมาจากภาคประชาชนหลายกลุ่ม ขอให้ผู้ตรวจการแผ่นดินเสนอความเห็นต่อศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยว่า การจัดพิมพ์บาร์โค้ดและคิวอาร์โค้ดบนบัตรเลือกตั้ง อาจทำให้สามารถตรวจสอบย้อนกลับถึงตัวผู้มีสิทธิเลือกตั้งได้ จนทราบว่าเลือกผู้สมัครหรือพรรคการเมืองใด ซึ่งอาจขัดต่อรัฐธรรมนูญ มาตรา 85 ที่กำหนดหลักการลงคะแนนต้องเป็น “ความลับ” รวมถึงอาจขัดต่อ พ.ร.ป.ว่าด้วยการเลือกตั้ง ส.ส. มาตรา 96 หรือไม่

ภายหลังการหารือในวันเดียวกัน ผู้ตรวจการแผ่นดินเห็นว่า เรื่องดังกล่าวมีความสำคัญและอาจกระทบต่อความเชื่อมั่นของสาธารณชน จึงจำเป็นต้องเร่งแสวงหาข้อเท็จจริงโดยเร็ว โดยอาศัยอำนาจตาม พ.ร.ป.ว่าด้วยผู้ตรวจการแผ่นดิน พ.ศ. 2560 มาตรา 25 วรรคหนึ่ง (1) มีหนังสือกำชับให้ กกต. ส่งคำชี้แจงพร้อมหลักฐานภายในวันที่ 27 กุมภาพันธ์นี้

พร้อมระบุชัดว่า หากพ้นกำหนดจะดำเนินการพิจารณาจากพยานหลักฐานที่มีอยู่ตามขั้นตอนกฎหมาย

รับแล้ว 28 คำร้องแยก 2 ประเด็นใหญ่

ก่อนหน้านั้น เมื่อวันที่ 19 กุมภาพันธ์ 2569 ที่สำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดิน พล.ต.อ.สรายุทธ สงวนโภคัย ผู้ตรวจการแผ่นดิน เปิดเผยว่า ปัจจุบันมีคำร้องรวม 28 เรื่อง และได้รับไว้พิจารณาทั้งหมด โดยแบ่งเป็น 2 กลุ่มสำคัญ ได้แก่

1. ปมละเมิดสิทธิ - ลงคะแนนไม่เป็นความลับ 18 เรื่อง

ผู้ร้อง 18 ราย เห็นว่าการพิมพ์บาร์โค้ดหรือคิวอาร์โค้ดบนบัตรเลือกตั้ง อาจเปิดช่องให้สามารถตรวจสอบย้อนกลับถึงตัวผู้ใช้สิทธิได้ ซึ่งหากเป็นจริง จะกระทบหลักการสำคัญของการเลือกตั้งที่ต้องเป็น “ความลับ” และอาจขัดต่อรัฐธรรมนูญ

ประเด็นนี้ หากผู้ตรวจการแผ่นดินเห็นว่ามีมูลเพียงพอ สามารถเสนอเรื่องให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยได้โดยตรง

2. ปมจัดการเลือกตั้งไม่ชอบด้วยกฎหมาย 10 เรื่อง

อีก 10 เรื่อง เป็นข้อกล่าวหาเกี่ยวกับการจัดการเลือกตั้งของ กกต. และการปฏิบัติหน้าที่ของเจ้าหน้าที่ รวมถึงกรรมการประจำหน่วยเลือกตั้ง (กปน.) ว่าชอบด้วยกฎหมายหรือไม่

ในส่วนนี้ เป็นอำนาจวินิจฉัยของผู้ตรวจการแผ่นดินโดยตรง ซึ่งไม่มีกรอบเวลาตายตัว ขึ้นอยู่กับความครบถ้วนของคำร้องและพยานหลักฐาน

ปัจจุบัน ผู้ตรวจการแผ่นดินมี 2 คน คือนายทรงศัก สายเชื้อ ประธานผู้ตรวจการแผ่นดิน และ พล.ต.อ.สรายุทธ สงวนโภคัย ผู้ตรวจการแผ่นดิน

ไทม์ไลน์ชี้ชะตาเลือกตั้ง ต้น มี.ค.นี้

จุดเปลี่ยนสำคัญอยู่ในวันศุกร์ที่ 27 กุมภาพันธ์ 2569 ซึ่งเป็นเส้นตายที่ กกต. ต้องส่งคำชี้แจง หากส่งครบถ้วน ผู้ตรวจการแผ่นดินอาจนำเข้าหารือเพื่อพิจารณาว่า “มีมูล” เพียงพอที่จะเสนอศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยหรือไม่

มีความเป็นไปได้ว่า การพิจารณาอาจเกิดขึ้นในวันจันทร์ที่ 2 มีนาคม 2569 หรือ อย่างช้าภายในต้นเดือนมีนาคมนี้

หากผู้ตรวจการแผ่นดินมีมติส่งเรื่องต่อศาลรัฐธรรมนูญ และศาลรับคำร้องไว้พิจารณา กระบวนการเลือกตั้งปี 2569 อาจเข้าสู่ภาวะสุญญากาศทางกฎหมายชั่วคราว โดยเฉพาะหากมีคำวินิจฉัยที่กระทบต่อความชอบธรรมของการเลือกตั้งทั้งระบบ

เกมกฎหมายที่เดิมพันด้วยความเชื่อมั่น

แม้ กกต. จะยืนยันก่อนหน้านี้ว่า “บาร์โค้ด / คิวอาร์โค้ด” มีไว้เพื่อควบคุมและป้องกันการปลอมแปลง และไม่สามารถเชื่อมโยงถึงตัวผู้ลงคะแนนได้ แต่ข้อกังขาที่เกิดขึ้นได้ขยายวงจากประเด็นเทคนิค ไปสู่ประเด็น “ความไว้วางใจ” ในกระบวนการเลือกตั้ง

สำหรับสถานการณ์ทางการเมืองในขณะนี้ ความไม่ชัดเจนทางกฎหมายของการเลือกตั้ง ย่อมส่งผลต่อการจัดตั้งรัฐบาล การรับรองผลเลือกตั้ง และ เสถียรภาพทางการเมืองในภาพรวม

ต้นเดือนมีนาคม 2569 จึงอาจเป็นช่วงเวลาชี้ขาดว่า การเลือกตั้งครั้งนี้ จะเดินหน้าต่อไปตามปกติ หรือ จะต้องเผชิญบททดสอบครั้งใหญ่ในศาลรัฐธรรมนูญอีกครั้งหนึ่ง

สถานการณ์ทั้งหมดกำลังเข้าสู่โหมด “จับตาใกล้ชิด” ทั้งในทางการเมืองและทางกฎหมาย เพราะคำวินิจฉัย “ศาลรัฐธรรมนูญ” อาจเปลี่ยนสมการอำนาจของปี 2569 ไปโดยสิ้นเชิง…

รายงานพิเศษ โดย…ทีมข่าวการเมือง ฐานเศรษฐกิจออนไลน์