เมื่อญี่ปุ่น "อายุยืน" แต่ประชากรลดลง คน 100 ปีทะลุแสน สวนทางเด็กเกิดใหม่
เมื่อวันที่ 15 ก.ย.2569 The Japan Times รายงาน ญี่ปุ่นสร้างสถิติใหม่ด้านประชากรอายุยืน หลังจำนวนคนที่มีอายุ 100 ปีขึ้นไป เพิ่มเป็น 107,677 คน ในปี 2569 ซึ่งเพิ่มขึ้น 7,914 คน จากปีก่อน และเป็นปีที่ 56 ติดต่อกันที่จำนวนประชากรกลุ่มนี้เพิ่มขึ้น กระทรวงสาธารณสุข แรงงาน และสวัสดิการญี่ปุ่นระบุว่า ตัวเลขดังกล่าวอ้างอิงข้อมูลทะเบียนราษฎร ณ วันที่ 1 ก.ย.2569 และเป็นครั้งแรกที่จำนวนผู้มีอายุ 100 ปีขึ้นไปทะลุหลัก 100,000 คน
ในจำนวนนี้เป็นผู้หญิงถึง 94,298 คน หรือประมาณร้อยละ 87.6 ขณะที่ผู้ชายมี 13,379 คน สะท้อนอีกด้านของโครงสร้างประชากรสูงวัยของญี่ปุ่นที่ผู้หญิงมีอายุยืนกว่าผู้ชายอย่างชัดเจน ข้อมูลของกระทรวงฯ ยังระบุว่า ปีนี้มีผู้ที่มีอายุครบ 100 ปี หรือคาดว่าจะมีอายุครบ 100 ปีภายในปีงบประมาณนี้ มีจำนวน 54,294 คน โดย 45,769 คนเป็นผู้หญิง และกลุ่มนี้จะได้รับจดหมายแสดงความยินดีจากนายกรัฐมนตรีและของที่ระลึกตามธรรมเนียมของญี่ปุ่น
หากย้อนกลับไปเมื่อเริ่มเก็บสถิติในปี 2506 ญี่ปุ่นมีคนอายุ 100 ปีขึ้นไปเพียง 153 คน ก่อนเพิ่มเป็นมากกว่า 1,000 คนในปี 2524 มากกว่า 10,000 คนในปี 2541 และทะลุ 50,000 คนในปี 2555 ก่อนจะก้าวข้ามหลัก 100,000 คนในปีนี้ เส้นทางดังกล่าวสะท้อนการเปลี่ยนแปลงทางประชากรของญี่ปุ่นอย่างชัดเจน จากประเทศที่มีคนอายุยืนจำนวนไม่มาก สู่สังคมที่การมีอายุเกิน 100 ปีกลายเป็นปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นในระดับประชากร
เบื้องหลัง "อายุยืน" อาหาร สุขภาพ และระบบการแพทย์
ปรากฏการณ์ดังกล่าวไม่ได้เกิดจากปัจจัยเดียว ผู้เชี่ยวชาญมักอธิบายอายุขัยที่ยืนยาวของชาวญี่ปุ่นผ่านหลายองค์ประกอบ ทั้งรูปแบบอาหาร ระบบสาธารณสุข การแพทย์ และพฤติกรรมการใช้ชีวิต โดยอาหารญี่ปุ่นแบบดั้งเดิมมีปลา ผัก และข้าวเป็นองค์ประกอบสำคัญ และโดยทั่วไปมีไขมันอิ่มตัวน้อยกว่าอาหารในหลายประเทศตะวันตก ขณะเดียวกันผู้สูงอายุจำนวนมากยังคงเคลื่อนไหวในชีวิตประจำวัน เช่น เดิน ใช้ระบบขนส่งสาธารณะ ปั่นจักรยาน หรือทำกิจกรรมยืดเหยียดร่างกาย
กระทรวงสาธารณสุขญี่ปุ่นยังเชื่อมโยงการเพิ่มขึ้นของประชากรอายุ 100 ปีขึ้นไป กับความก้าวหน้าทางการแพทย์และเทคโนโลยี ขณะที่ข้อมูลอายุขัยล่าสุดพบว่า ปี 2568 ผู้หญิงญี่ปุ่นมีอายุขัยเฉลี่ย 87.33 ปี และผู้ชาย 81.35 ปี โดยผู้หญิงญี่ปุ่นยังอยู่ในอันดับต้น ๆ ของโลก
ปี 2569 นี้ ผู้ที่ได้รับการระบุว่าอายุมากที่สุดในญี่ปุ่นคือ ฟุโยะ คิชิโมโตะ หญิงชาวเกียวโต อายุ 114 ปี ส่วนชายที่อายุมากที่สุดคือ ฮิคารุ คาโตะ ชาวคุมาโมโตะ อายุ 112 ปี
จำนวนประชากรสูงวัยเพิ่มขึ้น ภาคธุรกิจของญี่ปุ่นก็ปรับตัวตาม และปรับตามมานานแล้ว ตั้งแต่ตลาดผลิตภัณฑ์สำหรับผู้สูงอายุ ไปจนถึงเทคโนโลยีช่วยการเคลื่อนไหว เช่น เครื่องช่วยพยุงร่างกาย ขณะที่ตลาดผ้าอ้อมผู้ใหญ่ของญี่ปุ่นก็กลายเป็นภาพสะท้อนเชิงสัญลักษณ์ของโครงสร้างประชากรที่เปลี่ยนไป โดยยอดขายผ้าอ้อมผู้ใหญ่แซงหน้าผ้าอ้อมเด็กมานานกว่าทศวรรษแล้ว
คนญี่ปุ่นอายุยืนขึ้น แต่ประเทศกำลัง "เล็กลง"
อย่างไรก็ตาม หากมองเฉพาะจำนวนคนอายุ 100 ปี อาจทำให้เห็นภาพญี่ปุ่นเพียงด้านเดียว เพราะสถิติเดียวกันกำลังเกิดขึ้นพร้อมกับการลดลงของประชากรโดยรวม ญี่ปุ่นกำลังมีคนอายุยืนขึ้น แต่มีเด็กเกิดใหม่น้อยลง และประชากรวัยทำงานลดลง นี่คือความย้อนแย้งอย่างมีนัยสำคัญของสังคมญี่ปุ่นในปัจจุบัน
ข้อมูลประมาณการของสถาบันวิจัยประชากรและประกันสังคมแห่งชาติญี่ปุ่นระบุว่า ประชากรญี่ปุ่นซึ่งเคยเพิ่มขึ้นจนถึงจุดสูงสุดราว 128.1 ล้านคนในปี 2551 มีแนวโน้มลดลงเหลือประมาณ 87 ล้านคนในปี 2613 หรือประมาณ 2 ใน 3 ของระดับประชากรในปี 2563
ขณะที่ประชากรอายุ 65 ปีขึ้นไปจะเพิ่มสัดส่วนจากร้อยละ 28.6 ในปี 2563 เป็นร้อยละ 38.7 ในปี 2613 หรือเกือบ 4 ใน 10 คนของประเทศ
ขณะเดียวกัน อัตราเจริญพันธุ์ของญี่ปุ่นยังอยู่ในระดับต่ำ โดยสถิติที่ Japan Times รายงานระบุว่า อัตราเจริญพันธุ์รวมในปี 2567 ลดลงเหลือ 1.15 ซึ่งเป็นระดับต่ำสุดนับตั้งแต่มีข้อมูลเปรียบเทียบตั้งแต่ปี 2490 แม้รัฐบาลญี่ปุ่นจะออกมาตรการและเงินอุดหนุนเพื่อสนับสนุนการมีบุตร แต่ปัจจัยที่ทำให้คนมีลูกน้อยลงมีความซับซ้อน ตั้งแต่อัตราการแต่งงานที่ลดลง จำนวนผู้หญิงในตลาดแรงงานที่เพิ่มขึ้น ไปจนถึงต้นทุนในการเลี้ยงดูบุตร
ภาพประชากรล่าสุดยิ่งตอกย้ำแนวโน้มดังกล่าว โดยข้อมูลสำมะโนประชากรปี 2568 พบว่า ประชากรญี่ปุ่นลดลงประมาณ 3,100,000 คน จาก 5 ปีก่อน และโตเกียวกับโอกินาวาเป็นเพียง 2 จังหวัดจาก 47 จังหวัด ที่มีประชากรเพิ่มขึ้นเมื่อเทียบกับสำมะโนครั้งก่อน
อีกด้านหนึ่ง ญี่ปุ่นก็เปิดรับแรงงานต่างชาติมากขึ้นในช่วงหลายปีที่ผ่านมา เพื่อช่วยบรรเทาปัญหาขาดแคลนแรงงาน แต่สัดส่วนชาวต่างชาติยังอยู่ในระดับไม่สูงเมื่อเทียบกับประชากรทั้งหมด ขณะที่ประมาณการระยะยาวของญี่ปุ่นเองคาดว่าประชากรต่างชาติจะมีสัดส่วนเพิ่มขึ้นในอนาคต
ดังนั้น ตัวเลข 107,677 คนจึงไม่ได้เป็นเพียงสถิติของ "คนที่มีอายุยืนที่สุด" แต่กำลังบอกถึงการเปลี่ยนโครงสร้างประชากรครั้งใหญ่ของญี่ปุ่นด้วย ด้านหนึ่งคือความก้าวหน้าที่ทำให้คนมีชีวิตยืนยาวและมีสุขภาพดีขึ้น แต่อีกด้านคือคำถามว่าประเทศจะจัดสรรแรงงาน รายได้ ภาษี การดูแลระยะยาว และระบบประกันสังคมอย่างไร เมื่อจำนวนคนวัยทำงานลดลง ขณะที่ผู้สูงอายุมีจำนวนเพิ่มขึ้น
ญี่ปุ่นเองจึงไม่ได้มองเรื่องนี้เพียงในฐานะความสำเร็จด้านอายุขัย กระทรวงสาธารณสุขญี่ปุ่นระบุถึงความสำคัญของการทำให้ระบบประกันสังคมมีความยั่งยืน ขณะที่รัฐบาลตั้งเป้าหมายก่อนหน้านี้ให้ประชาชนมี "ช่วงชีวิตที่มีสุขภาพดี" ยาวนานขึ้น ไม่ใช่เพียงมีอายุยืนขึ้นเท่านั้น
ท้ายที่สุด สิ่งที่เกิดขึ้นในญี่ปุ่นจึงเป็นภาพของ "2 สถิติที่สวนทางกัน" อย่างชัดเจน คนอายุ 100 ปีขึ้นไป เพิ่มขึ้นต่อเนื่องจนทะลุหลักแสน ขณะที่จำนวนประชากรและเด็กเกิดใหม่ลดลงต่อเนื่อง และนี่คือเหตุผลที่ตัวเลข 107,677 คน มีความหมายมากกว่าการเป็นเพียงสถิติด้านอายุยืน
เพราะสะท้อนคำถามใหญ่ของญี่ปุ่นว่า จะทำอย่างไรให้การมีชีวิตยืนยาวของประชาชนเดินไปพร้อมกับการสร้างสังคม เศรษฐกิจ และระบบสวัสดิการที่ยังสามารถรองรับประชากรในอนาคตได้
อ่านข่าว :
วอลเลย์บอลหญิงทีมชาติไทย ดวล มองโกเลีย ศึกเอเชียนเกมส์ 2026 บ่าย 2 วันนี้
วงการเทคฯ ถกเดือด Anthropic ขอกฎคุม AI - Nvidia ชี้ให้ประเมินตัวเอง