รู้จักและเข้าใจ…องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ
รู้จักและเข้าใจ…องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ
องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ คือ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่จัดตั้งขึ้นโดยมีลักษณะ พิเศษบางประการที่แตกต่างจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบทั่วไป ด้วยผลสืบเนื่องมาจาก “ลักษณะเฉพาะ” ของท้องถิ่นนั้น ๆ จึงทำให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบทั่วไปที่ใช้กับพื้นที่ทั่วประเทศ ไม่มีความเหมาะสมกับการดำเนินการจัดทำบริการสาธารณะในพื้นที่ดังกล่าว จึงจำเป็นต้อง “ออกแบบ” องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบใหม่ขึ้น
ลักษณะขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ ได้แก่ (1) การมีโครงสร้างการบริหารที่แตกต่าง จากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นอื่น เพื่อสอดรับกับลักษณะเฉพาะของท้องถิ่นนั้น ๆ (2) การกำหนดที่มา ของผู้บริหาร เป็นผู้ที่มีส่วนสำคัญที่จะเป็นผู้ผลักดันให้พื้นที่มีความเจริญ เช่น ผู้บริหารที่มาจากการเลือกตั้ง โดยตรง (3) การมีอำนาจหน้าที่ในทางการบริหารกิจการสาธารณะที่แตกต่างจากท้องถิ่นอื่น เพื่อให้มี ความสอดคล้องกับการดำเนินการต่าง ๆ (4) รายได้ที่จะต้องมีมากพอที่จะบริหารจัดการเองได้ (5) การมีอำนาจหน้าที่ในการบริหารงานบุคคลที่แตกต่างจากท้องถิ่นอื่น เนื่องจากมีเจ้าหน้าที่และบุคลากร เป็นจำนวนมาก (6) ลักษณะของความสัมพันธ์ระหว่างองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นกับผู้มีอำนาจกำกับดูแล มีความแตกต่างจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบอื่น อาทิกรุงเทพมหานครจะอยู่ภายใต้การกำกับดูแล โดยตรงของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย
จากลักษณะที่กล่าวมาทั้งหมดนั้น เป็นเพียงลักษณะใดลักษณะหนึ่งขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น รูปแบบพิเศษเท่านั้น ดังนั้น จึงอาจจะมีลักษณะอื่น ๆ ได้อีก อาทิพื้นที่ชายแดน แหล่งท่องเที่ยว และเกาะ/ ชนบท กล่าวคือ หน่วยงานที่เข้าไปดูแลในพื้นที่ชายแดนควรจะมีอำนาจบางประการที่จะสามารถตัดสินใจ ในการดำเนินการที่ทันท่วงทีเมื่อเกิดวิกฤติการณ์บางอย่างขึ้น เพื่อให้สามารถรับกับปัญหาที่อาจเกิดขึ้นได้ นอกจากนี้พื้นที่ท่องเที่ยวที่มีการกระจุกตัวของประชากรและความเจริญทางด้านเศรษฐกิจมากกว่าส่วนอื่น จำเป็นต้องดูแลให้ประชาชนได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม อย่างไรก็ตาม เกาะและพื้นที่ชนบทที่มีลักษณะ เป็นพื้นที่ห่างไกลความเจริญนั้น การจัดตั้งองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเพื่อรับผิดชอบจัดทำบริการสาธารณะ นอกเหนือไปจากราชการส่วนกลางและราชการส่วนภูมิภาคจึงเป็นเรื่องที่สมควรอย่างยิ่ง
องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษจึงถูกนำมาใช้ปกครองและบริหารงานในจังหวัด กรุงเทพมหานคร เพื่อยกระดับกรุงเทพฯ ให้พิเศษยิ่งกว่า อาทิมีเอกภาพมากขึ้น มีความคล่องตัว ด้านการจัดการและบริหารงานสูงขึ้น ยกระดับศักยภาพทางเศรษฐกิจ สังคม การศึกษาให้ครบรอบด้าน และดียิ่งกว่า นอกจากนี้ยังสามารถปรับระบบเข้ากับความต้องการท้องถิ่นและพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน ได้อย่างรวดเร็วกว่า องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบทั่วไปอีกด้วย