วัคซีนป้องกัน HPV หลีกหนีมะเร็งปากมดลูก จากราคาหลักหมื่น รอรัฐบาลใหม่ 'ฉีดฟรี'

HPV ไวรัสก่อโรงมะเร็งทั้งในหญิง-ชาย

HPV หรือ Human Papillomavirus เป็นเชื้อไวรัสชนิดหนึ่งที่ก่อโรคบริเวณอวัยวะเพศและทวารหนักทั้งในผู้หญิงและผู้ชาย ติดต่อผ่านการสัมผัสทางผิวหนังกับผู้ติดเชื้อ ดังนั้น เพศสัมพันธ์จึงเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้ติดเชื้อ

ในผู้หญิงจะพบโรคมะเร็งปากมดลูก มะเร็งช่องคลอด มะเร็งปากช่องคลอด มะเร็งทวารหนัก ในผู้ชายจะพบโรคมะเร็งองคชาติ มะเร็งทวารหนัก ส่วนโรคหูดหงอนไก่สามารถพบได้ทั้งในผู้หญิงและผู้ชาย นอกจากนี้ด้วยพฤติกรรมการร่วมกิจกรรมทางเพศที่เปลี่ยนไปจากเดิม เช่น การมีเพศสัมพันธ์ทางปาก อาจนำไปสู่การติดเชื้อบริเวณช่องปากและลำคอ จนเกิดเป็นโรคมะเร็งช่องปากได้

เชื้อไวรัส HPV แบ่งออกเป็น 2 กลุ่ม ได้แก่

HPV 6,11 เป็นสายพันธุ์ที่มีความเสี่ยงต่ำ เป็นสาเหตุ 90% ของโรคหูดหงอนไก่
HPV 16,18 เป็นสายพันธุ์ที่มีความรุนแรงมาก เป็นสาเหตุ70% ของโรคมะเร็งปากมดลูก รองลงมาคือสายพันธุ์ 31,33, และ 45

อย่างไรก็ตามการติดเชื้อ HPVจะอยู่ไม่นาน ส่วนใหญ่หากร่างกายมีภูมิต้านทานมากพอ เชื้อจะหายไปเองภายใน 12 เดือน มีเพียงส่วนน้อยเท่านั้นที่มีการติดเชื้อแบบฝังแน่นเป็นเวลานานจนอาจพัฒนากลายไปเป็นเซลล์มะเร็งได้ ซึ่งในสายพันธุ์ที่ก่อให้เกิดโรคมะเร็งปากมดลูกนั้นอาจใช้ระยะเวลาในการก่อตัวโรคนานถึง 10-15 ปี โดยไม่มีอาการแสดงออกที่สามารถสังเกตได้ชัดเจน

มะเร็งปากมดลูก หญิงไทยตายวันละ 10 ราย

มะเร็งปากมดลูกเป็นมะเร็งที่พบมากเป็นอันดับ 2 ของมะเร็งในสตรีไทย รองจากมะเร็งเต้านม กรมอนามัยเปิดเผยว่า พบผู้ป่วยมะเร็งปากมดลูกรายใหม่ถึงปีละประมาณ 8,200 คน และมีผู้เสียชีวิตด้วยโรคมะเร็งปากมดลูกในประเทศไทยประมาณ 4,500 รายต่อปี

นั่นคือ มีผู้หญิงไทยที่เสียชีวิตจากโรคมะเร็งปากมดลูกวันละ 8-10 ราย เนื่องจากการติดเชื้อ HPV เป็นไปได้ง่าย โดยเฉพาะจากเพศสัมพันธ์ ทำให้ผู้หญิงทุกคนที่เคยมีเพศสัมพันธ์มาก่อนจะมีโอกาสติดเชื้อ HPV ได้อย่างน้อย 1 ครั้งในชีวิตมากถึง 80-90% แค่มีเพศสัมพันธ์กับผู้ชายที่มีเชื้อ HPV แค่ครั้งเดียวเท่านั้น และยังสามารถติดเชื้อซ้ำๆ ได้ตลอดแม้จะมีคู่นอนเพียงคนเดียว

ติดเชื้อ HPV จากห้องน้ำสาธารณะได้หรือไม่ ?

ราชวิทยาลัยกุมารแพทย์แห่งประเทศไทยร่วมกับหน่วยไวรัสวิทยา ภาควิชาพยาธิวิทยา คณะแพทยศาสตร์ โรงพยาบาลรามาธิบดีได้เคยออกมาเปิดเผยว่า สามารถพบเชื้อ HPV ในสิ่งแวดล้อมได้ เช่น กลอนประตู ปุ่มกดหรือที่รองนั่งชักโครก ก๊อกน้ำล้างมือสาธารณะ เป็นต้น สาเหตุที่พบเชื้อไวรัสเกิดจากเวลาปัสสาวะแล้วมีการจับอวัยวะเพศของตนเองทำให้มีเชื้อติดอยู่ที่มือ เมื่อมาจับสิ่งของต่างๆ ต่อทำให้ในห้องน้ำมีเชื้อไวรัสดังกล่าว

อย่างไรก็ตาม มีโอกาสน้อยที่เชื้อจะเข้าสู่อวัยวะเพศหรือทวารหนักได้ พญ.เนตร บุญคุ้ม สูตินรีแพทย์จากศูนย์สุขภาพหญิง โรงพยาบาลพญาไท ได้อธิบายไว้ว่า การติดเชื้อ HPV นั้นต้องมีการสัมผัสเสียดสี หรือมีเพศสัมพันธ์ การที่เชื้อไวรัสจะเข้าสู่ร่างกายของเราผ่านการนั่งบนชักโครกนั้นแทบเป็นไปไม่ได้เลย เพราะเชื้อไวรัสไม่สามารถเข้าลึกถึงช่องคลอดได้ เพียงแต่ยังมีอันตรายที่อาจเกิดขึ้นได้ เช่น การเสี่ยงเป็นโรคหูดหรือโรคผิวหนังอื่นๆ

เราสามารถป้องกันด้วยการล้างมือให้สะอาดก่อนและหลังเข้าห้องน้ำทุกครั้ง ทำความสะอาดชักโครกด้วยทิชชู่หรือผ้าเปียกก่อนใช้ เพื่อลดปริมาณเชื้อโรคที่อาจจะติดมาแบบไม่รู้ตัว

ถุงยางอนามัยป้องกันการติดเชื้อ ‘เบื้องต้น’

ในปัจจุบันการติดเชื้อ HPV ยังไม่มียาหรือวิธีการรักษาให้หายขาดทันที มีเพียงการปฏิบัติตัวเพื่อลดโอกาสเสี่ยงที่อาจไปรับเชื้อ HPV เข้าสู่ร่างกาย หรือหากมีเชื้อในร่างกายแล้วก็จะลดโอกาสที่เซลล์ที่ติดเชื้อจะพัฒนาไปเป็นมะเร็งได้

อย่างไรก็ตาม โรคมะเร็งที่เกิดจากการติดเชื้อไวรัส HPV นั้นเป็นมะเร็งเพียงไม่กี่ชนิดที่สามารถป้องกันการเกิดโรคได้ โดยมีวิธีการป้องกัน ได้แก่ การหลีกเลี่ยงการมีคู่นอนหลายคน, การใช้ถุงยางอนามัย แต่ก็ไม่สามารถป้องกันการติดเชื้อได้ทั้งหมด เนื่องจากในระหว่างมีเพศสัมพันธ์ยังมีโอกาสสัมผัสผิวหนังบริเวณอื่นๆ ที่อาจมีเชื้อและถุงยางอนามัยอาจครอบคลุมไม่ถึง, การขลิบหนังหุ้มปลายอวัยวะเพศสำหรับผู้ชาย, การตรวจคัดกรองหาเชื้อ HPV, การไปรับการตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูกโดยวิธี Pap Smear หรือ Thin Prep สำหรับผู้ชายก็สามารถไปรับการตรวจคัดกรองมะเร็งทวารหนักด้วยวิธี Thin prep ได้เช่นกัน

และสุดท้ายคือ การฉีดวัคซีนป้องกันการติดเชื้อ HPV

ไม่ต้องรอเสี่ยงมะเร็ง มีวัคซีนป้องกันแต่ราคาแพง

วัคซีน HPV จะกระตุ้นร่างกายให้สร้างภูมิคุ้มกันป้องกันการติดเชื้อ HPV โดยองค์กรวิจัยด้านโรคมะเร็งในสหราชอาณาจักรระบุว่า วัคซีน HPV มีประสิทธิภาพในการป้องกันและลดอัตราการเกิดโรคมะเร็งจากเชื้อ HPV ได้ถึงเกือบ 90% การฉีดวัคซีน HPV มีความปลอดภัยสูง ไม่พบอาการข้างเคียงที่รุนแรง ส่วนใหญ่อาการที่พบบ่อยได้แก่ ปวด บวม แดง คันบริเวณที่ฉีด ซึ่งอาการดังกล่าวมักจะดีขึ้นและหายไปภายในเวลาประมาณ 3 วัน ส่วนอาการอื่นๆ เช่น ไข้ ปวดศีรษะ คลื่นไส้อาเจียนพบประมาณ 10% ส่วนใหญ่ไม่รุนแรงและหายไปได้เอง

ปัจจุบันประเทศไทย มีวัคซีน 3 ชนิด คือ

วัคซีนชนิด 2 สายพันธุ์ (Cervarix) ซึ่งครอบคลุมสายพันธุ์ 16,18 และฉีดได้เฉพาะในผู้หญิง
วัคซีนชนิด 4 สายพันธุ์ (Gardasil) ซึ่งครอบคลุมสายพันธุ์ 6,11,16,18 เข้ารับได้ทั้งชายและหญิง
วัคซีนชนิด 9 สายพันธุ์ (Gardasil 9) เป็นวัคซีนตัวใหม่ที่นำเข้ามาใช้ในประเทศไทยตั้งแต่ปี 2563 ซึ่งครอบคลุมมากกว่าเดิม ได้แก่ สายพันธุ์ 6,11,16,18, 31, 33, 45, 52, 58 และฉีดได้ทั้งชายและหญิง โดยแนะนำให้ชายและหญิงเข้ารับการฉีดวัคซีนตั้งแต่อายุ 9-26 ปี สำหรับในเด็กอายุ 9-15 ปี ให้รับวัคซีน 2 เข็ม เนื่องจากเด็กสามารถสร้างภูมิคุ้มกันได้ดีกว่าผู้ใหญ่ คนที่อายุ 15 ปีขึ้นไปให้รับ 3 เข็ม หากเลยอายุ 26 ปีแล้วก็สามารถรับวัคซีนได้จนถึงช่วงอายุ 45 ปี แต่ประสิทธิภาพวัคซีนอาจน้อยลง

ทั้งนี้ วัคซีนจะมีประสิทธิภาพสูงหากฉีด ในวัยที่ยังไม่เคยมีเพศสัมพันธ์มาก่อน แต่เนื่องจากราคาวัคซีน HPV ค่อนข้างสูงประชาชนทั่วไปจึงเข้าไม่ถึง

วัคซีนชนิด 2 สายพันธุ์ และ 4 สายพันธุ์ ราคาอยู่ที่ 5,000-10,000 บาท
วัคซีนชนิด 9 สายพันธุ์ ราคาอยู่ที่ 12,000-25,000 บาท

ฉีดวัคซีนฟรีแค่นักเรียนหญิง ป.5 ตรวจคัดกรองยังจำกัด

ที่ผ่านมา สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) และกระทรวงศึกษาธิการได้ร่วมกันดำเนินโครงการให้วัคซีน HPV เพื่อป้องกันมะเร็งปากมดลูกแก่นักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 5 ในโรงเรียนทั่วประเทศโดยไม่มีค่าใช้จ่ายมาตั้งแต่ปี 2558 ต่อเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน

ในส่วนของการบริการการป้องกันและคัดกรองความเสี่ยงโรคมะเร็งนั้น ระบบบัตรทองมีสิทธิประโยชน์ให้บริการตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูกสำหรับหญิงไทยทุกสิทธิอายุ 30-59 ปี และอายุ 15-29 ปีที่มีเพศสัมพันธ์ตั้งแต่อายุน้อย โดยมีสิทธิรับบริการตรวจคัดกรอง 1 ครั้งทุก 5 ปี

ในปี 2565 กระทรวงสาธารณสุขได้เปิดตัวโครงการมอบชุดตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูกด้วยตนเองที่บ้านให้กับหญิงไทยอายุ 30-60 ปี จังหวัดละ 1,000 ชุด รวม 80,000 ชุด และสามารถส่งไปตรวจที่โรงพยาบาลหรือศูนย์ตรวจทางการแพทย์ โดยสามารถติดต่อขอรับได้ที่สถาบันมะเร็งแห่งชาติ และโรงพยาบาลมะเร็งภูมิภาคทั้ง 7 แห่งของกรมการแพทย์

จะเห็นได้ว่าการเข้ารับบริการฉีดวัคซีน HPV ฟรียังจำกัดมาก ขณะที่การตรวจคัดกรองก็ไม่ครอบคลุมเพียงพอ เป็นเรื่องน่าเสียดายเนื่องจากมะเร็งปากมดลูกคร่าชีวิตผู้หญิงมากมายทั้งที่สามารถ ‘ป้องกันได้’

องค์การอนามัยโลก (WHO) รายงานว่า มะเร็งปากมดลูก 80-90% ของผู้เสียชีวิตอยู่ในประเทศกำลังพัฒนาและด้อยพัฒนา เนื่องจากในประเทศที่พัฒนาแล้ว เช่น สวิตเซอร์แลนด์ สหรัฐอเมริกา สหราชอาณาจักร แคนาดา และเดนมาร์ก จะมีระบบการตรวจคัดกรองโรคที่มีประสิทธิภาพและเข้าถึงได้ง่าย มีอัตราการครอบคลุมสูง รวมไปถึงมีการประกาศให้วัคซีนป้องกันการติดเชื้อ HPV เป็นวัคซีนที่กลุ่มเป้าหมายทุกคนต้องได้รับการ ฉีดโดยไม่เสียค่าใช้จ่ายใดๆ ทั้งสิ้น

รอรัฐบาลใหม่ดันฉีดฟรีทั่วถึง-พรรคเพื่อไทยเคยหาเสียง

ในการเลือกตั้งปี 2566 ที่ผ่านมา นพ.สุรพงษ์ สืบวงศ์ลี ผู้อำนวยการพรรคเพื่อไทยได้กล่าวถึงการฉีดวัคซีน HPV ของประเทศไทยในตอนประกาศนโยบายพรรคเพื่อไทยไว้ว่า

“หากรัฐฉีดฟรีจริง ทำไมโรงพยาบาลเอกชนจึงยังโฆษณาวัคซีนตัวนี้ได้ กลับกันทำไมโรงพยาบาลเอกชนจึงไม่โฆษณาวัคซีนคอตีบ บาดทะยัก ไอกรน นั่นเพราะวัคซีนเหล่านี้รัฐฉีดฟรี จึงไม่มีใครไปฉีดแบบเสียเงินหรอก”

พรรคเพื่อไทยได้มีนโยบายฉีดวัคซีน HPV เพื่อป้องกันมะเร็งปากมดลูกสำหรับเด็กหญิงอายุ 9-11 ปีทุกคนโดยไม่เสียค่าใช้จ่าย และสำหรับผู้หญิงวัยอื่นๆ จะมีการตรวจแบบหว่านเพื่อหาไวรัส HPV หากพบว่าไม่เคยได้รับเชื้อมาก่อน จะได้รับการฉีดวัคซีนป้องกันฟรีเช่นกัน

นอกจากนี้ยังมีพรรคสามัญชนที่มีนโยบายเพิ่มวัคซีน HPV ในชุดสิทธิประโยชน์ของทุกสิทธิรักษา

ในการเลือกตั้งที่ผ่านมา แม้พรรคอันดับหนึ่งอย่างก้าวไกลจะไม่ได้มีนโยบายการฉีดวัคซีนป้องกันมะเร็งปากมดลูกฟรี แต่พรรคเพื่อไทยในฐานะพรรคร่วมจัดตั้งรัฐบาลเสียงข้างมากก็มีนโยบายนี้อยู่ แม้ตอนนี้ก็ยังไม่มีการยืนยันว่าพรรคใดจะได้เก้าอี้รัฐมนตรีกระทรวงสาธารณสุข จึงยังไม่เป็นที่แน่ชัดว่านโยบายฉีดวัคซีนมะเร็งปากมดลูกฟรีหรือไม่ แต่ไม่ว่าใครหรือพรรคใดจะได้ตำแหน่งรัฐมนตรีกระทรวงสาธารณสุขก็ควรที่จะสานต่อและผลักดันนโยบายนี้ เนื่องจากเป็นนโยบายที่จะเป็นช่วยรักษาชีวิตคนไทยจำนวนมาก และท้ายที่สุดจะประหยัดงบประมาณด้านสาธารณสุขในการรักษาผู้ป่วยมะเร็งจาก HPV

ผู้ชายก็ควรได้รับวัคซีนป้องกัน HPV

นอกจากนี้ควรทำงานเชิงรุกด้วยการฉีดวัคซีน HPV โดยให้ผู้ชายอายุ 9-26 ปี หรืออาจยืดได้ถึง 45 ปี ตามคำแนะนำของแพทย์ เข้ารับการฉีดวัคซีน HPV โดยไม่เสียค่าใช้จ่ายด้วยเช่นกัน

เพราะเพศชายเองก็มีความเสี่ยงในการเกิดโรคมะเร็งจากการติดเชื้อ HPV และยังสามารถเป็นพาหะนำโรคไปสู่คู่นอนของตนได้

ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรค (Centers for Disease Control and Prevention) ระบุว่าผู้ชายก็สามารถเข้ารับการฉีดวัคซีน HPV ได้อย่างปลอดภัย ในประเทศพัฒนาแล้วที่มีการฉีดวัคซีนฟรี กลุ่มเป้าหมายที่จะได้รับการฉีดวัคซีนก็ครอบคลุมถึงผู้ชายด้วยเช่นกัน ส่วนในประเทศไทย เมื่อปี 2555 สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาได้รับรองให้เพศชายอายุ 9-26 ปี ฉีดวัคซีน HPV ได้ แต่จะเห็นได้ว่าการฉีดวัคซีนเพื่อป้องกันการติดเชื้อ HPV ในเพศชายนั้นยังไม่แพร่หลายนักในประเทศไทย ผู้ชายหลายคนยังคิดว่าการติดเชื้อ HPV เป็นโรคที่เกิดเฉพาะในผู้หญิง ผู้ชายส่วนใหญ่ยังขาดความรู้และขาดความตระหนักในการป้องกันตนเองจากการติดเชื้อ ดังนั้นสิ่งที่ภาครัฐโดยเฉพาะกระทรวงสาธารณสุขควรทำควบคู่กันไปด้วยคือการกระจาย ข้อมูล และให้ความรู้เรื่อง HPV และการป้องกันการติดเชื้อแก่ประชาชน

อ้างอิง :

https://www.chulabhornhospital.com/Detail/95/เอชพีวีไม่รู้ไม่ได้แล้ว

https://www.rama.mahidol.ac.th/rama_hospital/th/services/knowledge/08312020-1159

https://www.sikarin.com/health/ไวรัส-hpv-ผู้ชายก็มีความเส#:~:text=ไวรัส%20HPV%20

https://www.wongkarnpat.com/viewpat.php?id=163

https://www.phyathai.com/article_detail/2766/th/เข้าห้องน้ำสาธารณะ_เสี่ยงมะเร็งปากมดลูกจริงหรือ??branch=PYT3#:~:text=เชื้อเอชพีวีสามารถพบ,เพราะเชื้อไวรัสไม่สามารถ

https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cervical-cancer

https://www.bangkokhospital.com/content/hpv-vaccine#:~:text=ฉีดในวัยที่ร่างกาย,ช่วงอายุ%2011%20–%2012ปี

https://pr.moph.go.th/?url=pr/detail/2/04/170315/&fbclid=IwAR0qV96K1JuS4IoIHToo5OIkDshmBK2WJ-cF-OHFfAYcN_1B65aIso7m5pk

https://voicetv.co.th/read/a9LvQMOID

https://mgronline.com/politics/detail/9660000020922

พนิดา จันทโสภีพันธ์ (2554, กรกฎาคม). ความรู้และพฤติกรรมเสี่ยงต่อการติดเชื้อ HPV และมะเร็ง ปากมดลูกของนักศึกษาหญิง. วราสารสภาการพยาบาล. 26(3). 48-63.