วิทยาศาสตร์เทียมกับของแท้ แตกต่างกันยังไง? คู่มือง่ายๆในการจับผิด

ความแตกต่างระหว่างวิทยาศาสตร์แท้ และวิทยาศาสตร์เทียม (Pseudoscience) คืออะไร? ท่ามกลางเรื่อราวต่าง ๆ มากมายที่เกิดขึ้นในช่วงนี้และช่วงที่ผ่านมา ไม่ว่าจะเป็นมนุษย์ต่างดาว อารยธรรมนอกโลก ทฤษฎีสมคบคิด เรื่องโลกแบน และภาวะโลกร้อนเป็นเรื่องแต่ง

สิ่งเหล่านี้กระหน่ำข้อมูลเข้ามาจนอาจสร้างความสับสน และเราจะเชื่ออะไรได้บ้าง? ดังนั้นเพื่อความเข้าใจ เราอาจต้องมีคู่มือง่าย ๆ เพื่อระบุว่าอันไหนคือ ‘วิทยาศาสตร์เทียม’ หรือ ‘วิทยาศาสตร์แท้’

วิทยาศาสตร์เทียมคืออะไร? คำว่า Pseudoscience นั้นมีคำนำหน้าเป็น Pseudo ที่มาจากภาษากรีกซึ่งแปลว่า ‘เท็จ’ ดังนั้นจึงแปลตรงตัวได้ว่า วิทยาศาสตร์เท็จ ซึ่งเป็นศาสตร์ที่ดูภายนอกแล้วเหมือนวิทยาศาสตร์แท้ที่มีการให้เหตุผลและตรรกะต่าง ๆ

แต่การเชื่อมโยงเหตุและผลนั้นไม่มีคณิตศาสตร์ ข้อมูล การวิเคราะห์ หรือหลักฐานใด ๆ มาสนับสนุน ต่างกับวิทยาศาสตร์แท้ที่เมื่อเราถามหาหลักฐานสนับสนุน นักวิทยาศาสตร์ก็พร้อมโยนงานวิจัยเล่มหนา ๆ ให้

แก่นของวิทยาศาสตร์แท้

แม้คนทั่วไปจะเห็นคณิตศาสตร์ ศัพท์เฉพาะ หรือเครื่องมือแปลก ๆ เต็มไปหมด แต่ทั้งหมดเป็นส่วนประกอบผิวเผินเท่านั้น ความเป็นวิทยาศาสตร์แท้จะต้องมีกระบวนการและกรอบความคิดเป็นขั้นเป็นตอนในการตอบคำถามด้วยความเข้มงวด จะไม่มีการพูดรวม ๆ แต่จะชี้เจาะจงลงไปในปัจจัยต่าง ๆ

จากนั้นวิทยาศาสตร์จะขี้สงสัย กล้าให้ถามเพื่อตรวจสอบในหลาย ๆ ด้าน หลาย ๆ มุมมอง ถ้าเป็นวิทยาศาสตร์แท้จะต้องพิสูจน์ตัวเองผ่านคำถามจำนวนมากเช่น ทำไมไม่เป็นแบบนั้น ทำไมไม่เป็นแบบนี้ ดังนั้นทฤษฎีสัมพัทธภาพของไอน์สไตน์จึงยังถูกทดสอบมาจนถึงปัจจุบัน

ต่อมาวิทยาศาสตร์แท้จะต้องให้หลักฐานเป็นผู้นำ ไม่ใช่ความคิดเอาเอง ความเชื่อ หรือความชอบส่วนตัวมามีผลต่อคำตอบ หลักฐานว่ายังไงก็ต้องว่าไปตามนั้น หรือถ้ามีหลักฐานใหม่ที่หักล้างคำตอบเดิม นักวิทยาศาสตร์ที่ดีจะยอมรับมัน

วิทยาศาสตร์เทียมในโลกปัจจุบัน

เราอาจจะสังเกตได้ง่าย ๆ วิทยาศาสตร์เทียมมักตอบคำถามแบบส่ง ๆ หรือบางทีก็หาเรื่องคนถามที่สงสัย พวกเขามักไม่ค่อยยอมรับความเห็นต่าง หรือไม่ก็บอกว่าเป็นความลับเปิดเผยไม่ได้ ตัวอย่างเช่นเหตุการณ์ UFO ที่ผ่านมา ผู้ที่ชอบมนุษย์ต่างดาวอยู่แล้วมักจะหาเหตุผลต่าง ๆ มาแล้วปรับมันให้เข้ากับ UFO

ขณะที่วิทยาศาสตร์จะไม่สรุปว่าเป็นยานมนุษย์ต่างดาวในทันที แต่จะดูว่าหลักฐานที่เกิดขึ้นนำไปสู่อะไรได้บ้าง จากนั้นพิจารณามันด้วยกระบวนการที่ต้องพิสูจน์ซ้ำ จึงจะสรุปและพร้อมให้ตรวจสอบอย่างตรงไปตรงมา

ด้วยเหตุนี้วิทยาศาสตร์แท้จึงอยู่ได้และสร้างสิ่งต่าง ๆ ได้มากมายรวมถึงโทรศัพท์มือถือหน้าจอสัมผัสที่มีอินเตอร์เน็ตตามไปด้วยทุกแห่งที่เรากำลังถืออยู่นี้ ก็มาจากความรู้ทางวิทยาศาสตร์แท้ ๆ

ข้อมูลจาก

https://www.space.com/science-pseudoscience-what-is-the…

https://www.scientificamerican.com/…/the-difference…/

https://www.psychologicalscience.org/…/the-10…

https://www.newscientist.com/definition/pseudoscience/

Photo : Rebecca Zisser / Axios